ABD’de kara üzerinde süpersonik yolcu uçuşlarının yeniden başlamasının önü açılabilir. Federal Havacılık İdaresi, 1973’ten beri yürürlükte olan yasağın kaldırılmasını ve yeni nesil uçaklar için gürültü sınırlarına dayalı bir düzenleme getirilmesini önerdi.
ABD'DEN KRİTİK ADIM
ABD, salı günü kara üzerindeki süpersonik yolcu seyahatine yeniden izin verilmesi yönünde önemli bir adım attı. FAA’ya göre yeni uçak tasarımları ve gürültü azaltma teknolojileri, geçmişte yasağa yol açan yüksek sesli sonik patlamalar olmadan yüksek hızlı uçuşları mümkün kılabilir.
1973'TE NE OLDU?
Mach 1’in üzerine çıkan uçaklar, ses duvarını aştıklarında sonik patlama olarak bilinen güçlü şok dalgaları oluşturuyor.
1960’larda sık yapılan askeri süpersonik uçuşlar, birçok yerleşim yerinde kırılan camlar, çatlayan duvarlar ve benzeri hasarlara yol açtı. Bu süreç, ABD hükümetinin 1973’te kara üzerinde sivil süpersonik uçuşları yasaklamasına neden oldu.
FAA’nın yeni önerisi onaylanırsa, askeri olmayan uçaklar kıta ABD’si üzerinde ses hızından daha hızlı uçabilecek. Ancak bunun için gelecekte belirlenecek gürültü sınırlarını karşılamaları gerekecek.
FAA: YENİ TEKNOLOJİ TABLOYU DEĞİŞTİRDİ
FAA, modern havacılık teknolojisinin 1970’lerden bu yana önemli ölçüde değiştiğini belirtiyor.
FAA Başkanı Bryan Bedford, havacılık mühendisliği, malzeme bilimi, gürültü azaltma ve yeni operasyon konseptlerindeki ilerlemelerin “eski sonik patlamayı” ortadan kaldıracağını söyledi. Bedford’a göre bu gelişmeler, rota üzerindeki ve havalimanlarına yakın yerleşimlerde gürültü etkisini en aza indirirken 1970’lerden kalan yasağın kaldırılmasını mümkün hale getirebilir.
FAA ayrıca yılın ilerleyen döneminde, geleceğin süpersonik uçakları için iniş ve kalkış gürültü standartlarını belirleyecek başka bir düzenleme önermeyi planlıyor.
YENİ NESİL SÜPERSONİK UÇAK YARIŞI HIZLANIYOR
FAA’nın önerisi, birçok havacılık şirketinin ticari süpersonik jetler üzerinde çalıştığı bir dönemde geldi.
Colorado merkezli Boom Supersonic, Overture adlı uçağı geliştiriyor. Bu uçağın süpersonik hızlarda 60 ila 80 yolcu taşıması hedefleniyor. Şirket, kara üzerindeki uçuşlarda sonik patlama etkisini azaltmak ya da ortadan kaldırmak istiyor. Ancak mevcut tasarımlarla Mach 1’in biraz üzerindeki bir hız sınırının aşılamadığı belirtiliyor.
Boom CEO’su Blake Scholl, Mach cutoff olarak bilinen ve yüksek irtifa koşullarına dayanan bir tekniği öne çıkarıyor. Scholl’a göre uçak yeterince yüksek irtifada ses duvarını aşarsa, patlama atmosferde kırılarak yukarı doğru kıvrılıyor ve yere ulaşmadan önce “U dönüşü” yapıyor.
Şirket, American Airlines, United Airlines ve Japan Airlines dahil büyük havayollarının ilgisini çekmiş durumda.
NASA X-59 İLE SESSİZ SÜPERSONİK UÇUŞU TEST EDİYOR
NASA da X-59 araştırma uçağıyla daha sessiz süpersonik uçuş hedefi üzerinde çalışıyor.
X-59, 55 bin feet irtifada Mach 1.4 hızla uçacak ve yerde çok daha sessiz bir ses oluşturacak şekilde tasarlandı. NASA, azaltılmış gürültüye insanların nasıl tepki verdiğini değerlendirmek için topluluk testlerinden kamuoyu geri bildirimi topluyor.
Bu testler, gelecekte kara üzerinde süpersonik uçuşlara izin verilip verilmeyeceği konusunda gürültü algısının belirleyici unsurlardan biri olabileceğini gösteriyor.
GEÇMİŞ DENEYLER BUGÜNKÜ POLİTİKAYI ŞEKİLLENDİRDİ
Süpersonik uçuş tartışması yeni değil. 1964’te ABD Hava Kuvvetleri ve FAA, Oklahoma City’de Operation Bongo II adlı altı aylık bir çalışma başlattı.
Askeri uçaklar şehir üzerinde kasıtlı olarak uçarak binlerce sonik patlama oluşturdu. Deney sonucunda yaklaşık 15 bin resmi şikayet ve 4 bin 629 mülk hasarı talebi yapıldı.
O dönemdeki anketlerde sakinlerin yaklaşık yüzde 40’ı evlerinde bir tür hasar olduğunu düşündüğünü söyledi. Buna rağmen yaklaşık yüzde 73’ü rahatsızlıklara katlanabileceğini belirtti.
Bu deneyimler, yaklaşık on yıl sonra kara üzerinde sivil süpersonik uçuşların yasaklanmasında etkili oldu.
MALİYET HALA EN BÜYÜK ENGELLERDEN BİRİ
Daha sessiz süpersonik teknoloji başarılı olsa bile, pazarın küçük bir yolcu grubunun ötesine geçip geçemeyeceğini maliyet belirleyebilir.
Son ticari süpersonik uçak olan Concorde, 1976 ile 2003 arasında çalıştı. Londra-New York arasındaki uçuş süresini yaklaşık üç saate indirdi. Ancak rotalarının çoğu Atlantik Okyanusu üzerinden geçiyordu; böylece sonik patlamaların sorun yaratabileceği yerleşim alanlarından kaçınılıyordu.
Concorde’un yüksek işletme maliyetleri ilgiyi sınırladı. 2003’te gidiş-dönüş bir Concorde bileti yaklaşık 12 bin dolardı; bu tutar enflasyonla bugün 22 bin 100 doların üzerine denk geliyor.
FAA’nın önerisi, en büyük düzenleyici engellerden birini kaldırabilir. Ancak üreticilerin, ticari süpersonik yolculuğun yeterli müşteri çekerek sürdürülebilir bir işe dönüşebileceğini de kanıtlaması gerekecek.
(Kaynak: interestingengineering)
