ABD ile İran arasında İsviçre’de yürütülen dolaylı müzakereler, klasik diplomatik çerçevenin dışına taşan bir yöntem savaşına dönüşmüş durumda. Wall Street Journal’ın aktardığına göre, İranlı müzakere heyeti Donald Trump’ın öngörülemez iletişim tarzını çözebilmek için onun 1987 tarihli kitabı The Art of the Deal’ı sistematik biçimde incelemeye başladı.
Kaynaklara göre İranlı diplomatlar, yalnızca müzakere metinlerine değil, Trump’ın kamuya açık sosyal medya mesajlarına da “stratejik veri” olarak yaklaşıyor. Özellikle Trump’ın tehdit içeren çıkışlarının zamanlaması, söylem yoğunluğu ve hedef seçimi analiz edilerek bir davranış modeli çıkarılmaya çalışılıyor.
Müzakerelere yakın kaynaklar, İran heyetinin bu süreçte psikologlardan oluşan danışman ekiplerle çalıştığını ve Trump’ın karar alma mekanizmasını anlamak için davranışsal analiz yöntemlerine başvurduğunu aktarıyor. Bu ekiplerin amacı, Trump’ın sert söylemlerinin gerçek politika sinyali mi yoksa müzakere baskısı mı olduğunu ayırt edebilmek.
Sosyal medya mesajları gerilimi yükseltiyor
Sürecin kırılma noktalarından biri, Trump’ın sosyal medya üzerinden İran’a yönelik “saldırı” ve “misilleme” içerikli açıklamaları oldu. Bu açıklamaların, taraflar arasında imzalanan ve karşılıklı tehdit etmeme ilkesini içeren çerçeve mutabakatla çeliştiğini savunan İranlı başmüzakereci, görüşmelerin bir aşamada kesilmesine yol açtı. İran tarafı, bu tür mesajların güveni zedelediğini ve doğrudan müzakere yürütmeyi imkânsız hale getirdiğini ifade ediyor.
ABD tarafı ise Trump’ın söylemlerini farklı yorumluyor. Washington’a göre bu açıklamalar, İran’a yönelik bir “psikolojik baskı stratejisinin” parçası ve sahadaki gerçek müzakere pozisyonunu değiştirmiyor. ABD’li yetkililer, Trump’ın kamuoyu önündeki sert dilinin arka planda yürüyen diplomatik süreçten bağımsız değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
Diplomatik kaynaklara göre taraflar arasındaki en büyük sorunlardan biri, iletişimin çift katmanlı hale gelmesi: Resmî müzakere masası ile sosyal medya üzerinden yürütülen kamu diplomasisi birbirini sürekli bozuyor. Arabulucular, özellikle Pakistan ve Katar üzerinden yürütülen temaslarda İran tarafına “Trump’ın açıklamalarını görmezden gelme” önerisinde bulunuyor.
"Stratejik gürültü" tartışması
Ancak İranlı yetkililer, bu yaklaşımın içerideki siyasi dengeleri zorladığını belirtiyor. Sertlik yanlısı kanat, Trump’ın açıklamalarını ABD’nin güvenilmezliğinin kanıtı olarak kullanırken, ılımlı kanat müzakerelerin sürdürülmesi için bu söylemlerin “stratejik gürültü” olarak değerlendirilmesini savunuyor. Bu durum, İran iç siyasetinde de müzakere pozisyonunu doğrudan etkileyen bir çatlağa yol açıyor.
Analize göre İranlı müzakerecilerin The Art of the Deal kitabına yönelmesi, yalnızca bir metin okuması değil, aynı zamanda karşı tarafın “oyun kitabını” çözme girişimi olarak görülüyor. Kitapta yer alan “maksimum belirsizlik yaratma”, “karşı tarafı dengesiz bırakma” ve “kamuoyu baskısını müzakere aracına dönüştürme” gibi unsurlar, mevcut sürecin doğrudan açıklayıcı çerçevesi olarak değerlendiriliyor.
Diplomatik gözlemciler, Trump’ın yaklaşımının klasik müzakere normlarından farklı olarak sürekli bir “şok etkisi” üretmeye dayandığını ve İran tarafının da buna karşı giderek daha analitik ve psikolojik bir savunma hattı geliştirdiğini belirtiyor.
Sonuç olarak süreç, yalnızca İran nükleer programı ya da bölgesel güvenlik başlıkları üzerinden değil, liderlerin iletişim stratejileri ve psikolojik üstünlük kurma çabaları üzerinden şekillenen hibrit bir diplomasi modeline evrilmiş durumda.
