Merkez bankaları, faiz oranlarını çok hızlı düşürmeleri halinde enflasyonu hedefin üzerinde tutma riskiyle karşı karşıya kalıyor, ekonomistler uyarıyor; zira politika yapıcılar, yıllarca süren yüksek fiyat artışlarının ve tekrarlanan ekonomik şokların ardından daha zorlu bir döneme giriyor.
Uyarı, Uluslararası Para Fonu, merkez bankaları ve akademi temsilcilerinin para politikasının belirsizlik, enflasyon baskıları ve değişen finansal koşullara nasıl yanıt vermesi gerektiğini ele aldığı Taşkent’teki ilk Para Politikası Diyaloğu sırasında geldi.
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde profesör ve Güney Kıbrıs Merkez Bankası’nın eski başkanı olan Athanasios Orphanides, pandemi sonrası dönemin enflasyonu yanlış okumanın maliyetini ortaya koyduğunu söyledi.
Orphanides Euronews’e yaptığı açıklamada, “Pandemi sonrası deneyime bakarsak, dünya genelinde birçok merkez bankası politikayı doğru ayarlayamadı ve nihayetinde, hedefledikleri fiyat istikrarı tanımlarının belirgin biçimde üzerinde bir enflasyonla karşı karşıya kaldı” dedi.
“Korkarım, birçok merkez bankası için politika gevşemesinin çok erken düşünülmesi riski devam ediyor.”
Tekrarlanan şoklar politika kararlarını zorlaştırıyor
Mesele sadece faiz indirimlerinin zamanlaması değil. Merkez bankaları açısından daha geniş zorluk, fiyatlar, tedarik zincirleri ve talebe yönelik şokların öngörülmesinin zorlaştığı bir ortamda güvenilirliği korumak.
IMF’nin Özbekistan’daki daimi temsilcisi Koba Gvenetadze, politika yapıcıların son yıllardaki krizler sırasında neyin işe yarayıp neyin yaramadığını karşılaştırması gerektiğini söyledi.
Gvenetadze Euronews’e, “Son beş yıldır tekrarlanan şoklar yaşandı ve bu yüzden bu şoklardan çıkarılan dersler ile deneyimlerin paylaşılması son derece önemli” dedi.
Gvenetadze’ye göre pandemi, merkez bankalarının arz kesintilerini her zaman kısa ömürlü olarak göremeyeceğini de gösterdi.
“Örneğin COVID deneyiminden, enflasyonu etkileyen arz şokları olsa bile, bunlar başlangıçta enflasyona yansımayabilir ancak ilerleyen dönemde enflasyonu etkilemeye başlayabileceklerini öğrendik” diye konuştu.
Enflasyon hedeflemesi ve güvenilirlik
Orphanides’e göre enflasyon hedeflemesi, ekonomik koşulların okunmasının zorlaştığı dönemlerde para politikasına yön vermek için en etkili çerçevelerden biri olmaya devam ediyor.
“Bence çok iyi işleyen bir çerçeve var ve bu, son yıllarda Özbekistan’da da benimsenen enflasyon hedeflemesi çerçevesidir” dedi.
“Enflasyonu istikrara kavuşturmaya ve fiyat istikrarını sağlamaya odaklanarak merkez bankası, ekonomiye şoklar vurduğunda yapılması gereken diğer tüm ayarlamaların zeminini oluşturmuş oluyor.”
Özbekistan, daha kapsamlı piyasa reformlarının bir parçası olarak tam anlamıyla enflasyon hedeflemesi rejimine doğru ilerliyor.
Merkez Bankası’nın sunduğu veriler, enflasyonun 2018’deki yaklaşık %20 seviyesinden Mayıs 2026’da %5,5’e gerilediğini ortaya koydu. Hanehalkı ve işletmelerdeki enflasyon beklentileri de ortalama %20’den yaklaşık %10’a düştü.
Bu veriler, sadece manşet enflasyonun düşmesine değil, aynı zamanda işletmeler ile hanehalkının fiyat artışlarının kontrol altında kalacağına inanmasına da bağlı olan enflasyon hedeflemesine geçiş açısından önem taşıyor.
Reformlar sürerken dolarizasyon geriliyor
Merkez Bankası, makroekonomik istikrara duyulan güvenin arttığının bir işareti olarak dolarizasyondaki gerilemeyi de gösterdi.
Buna göre, bankacılık sistemindeki mevduatların yaklaşık %20’sini artık yabancı para mevduatlar oluşturuyor; bu oran daha önce neredeyse %50 düzeyindeydi. Dolarize kredilerin payı ise %54’ten %37’ye geriledi.
Yatırımcılar ve şirketler açısından daha düşük dolarizasyon, yerel para birimine daha büyük bir güvenin işareti olarak görülebilir ve para politikasının yerel finansal piyasalar üzerinden daha etkili işlemesini sağlayabilir.
Özbekistan Merkez Bankası Para Politikası Dairesi Direktörü Samigjon Inogamov, politika yapıcıların daha derin yerel finansal piyasalar, sermaye hesabının serbestleştirilmesi ve daha sağlam bir sermaye piyasasının geliştirilmesini de içeren bir dizi reform üzerinde çalıştığını söyledi.
Inogamov, enflasyon hedefinin tutturulması ve para politikasının güvenilirliğinin güçlendirilmesi için merkez bankasının sıkı para koşullarını koruyacağını belirtti.
