Copernicus'a göre 2026 Haziranı, Batı Avrupa için kayıtlara geçen en sıcak Haziran, dünya genelinde ise şimdiye kadarki en sıcak ikinci Haziran oldu. Küresel ölçekte bugüne kadar kaydedilen en sıcak üç yıl ise sırasıyla 2024, 2023 ve 2025.
Yükselen sıcaklıklar ve sıcak hava dalgaları, daha fazla insanı serinleme amaçlı cihazlar kullanmaya zorluyor. Bu da Avrupa genelinde enerji talebini artırıyor. AB'de hanelerin soğutma amaçlı enerji tüketimi 2018 ile 2024 arasında iki katına çıktı.
Peki Avrupa genelinde soğutma için enerji kullanımı nasıl değişti? Hangi ülkelerde artışlar en yüksek oldu? Ve soğutmanın enerji kullanımında en büyük paya sahip olduğu ülkeler hangileri?
AB'de hanelerin soğutma için tükettiği enerji miktarı, talepteki artışı net biçimde ortaya koyuyor. 2018'de 40,5 bin terajul (TJ) olan tüketim, 2024'te 80,4 bin TJ'ye çıkarak yüzde 99 arttı.
2010'da ise yalnızca 15,5 bin TJ düzeyindeydi; bu da 14 yılda tüketimin yüzde 420 arttığı anlamına geliyor.
En büyük artışların ardındaki ayrıntı
2018-2024 arasındaki değişim Avrupa genelinde büyük farklılıklar gösteriyor. Ancak bu büyüme oranlarının temkinli yorumlanması gerekiyor.
Daha önce soğutma için çok az ya da hiç enerji kullanmayan bazı ülkeler, klima ve diğer soğutma yöntemlerini benimsemeye başladı. Toplam tüketim hâlâ düşük olsa da bu durum, yüzdelik artışların çok yüksek çıkmasına yol açabiliyor.
Avusturya'da örneğin, hanelerin soğutma amaçlı enerji tüketimi 2018'de 22 TJ'den 2024'te 253 TJ'ye yükseldi.
Bu da Avusturya'yı, 2018-2024 döneminde soğutma amaçlı enerji tüketiminde yüzde 1.000'in üzerinde artış kaydeden ülke yapıyor. AB ülkeleri arasında Çekya'da soğutma için enerji kullanımı yüzde 244 arttı. Üçüncü sıradaki İtalya'da artış oranı yüzde 193; bu da klimanın zaten yaygın olduğu bir ülkede bile talebin büyümeye devam ettiğini gösteriyor.
Aynı dönemde mekân soğutmaya yönelik enerji tüketimi Macaristan'da (yüzde 171), Finlandiya'da (yüzde 163), İspanya'da (yüzde 127), Slovenya'da (yüzde 114) ve Yunanistan'da (yüzde 103) da iki kattan fazla arttı.
İtalya ile birlikte İspanya ve Yunanistan'daki artışlar, güney Avrupa genelinde soğutma ihtiyacının nasıl yükseldiğini ortaya koyuyor.
AB'nin en büyük ekonomileri arasında Fransa'da artış oranı yüzde 52 olurken, Almanya yalnızca yüzde 8'lik artışla görece istikrarlı kaldı.
Grafikte görülen sıfır değerleri, artış olmadığı anlamına değil, soğutma amaçlı enerji tüketimine ilişkin veri bildirilmediği anlamına geliyor.
Bazı ülkelerde soğutmanın payı dikkat çekici düzeyde
Hanelerin nihai enerji tüketimi içinde mekân soğutmaya ayrılan pay, iklim ve coğrafyadaki farklılıkları yansıtacak şekilde Avrupa genelinde büyük değişkenlik gösteriyor.
2024 itibarıyla AB ortalaması yalnızca yüzde 0,84, yani yüzde 1'in altında.
Buna karşın, bazı ülkelerde hanelerin enerji tüketiminde soğutmanın payı oldukça yüksek. Listenin başında, hane enerji tüketiminin yüzde 16'sını soğutmaya ayıran Kıbrıs yer alıyor. Çift haneli oranlar Malta'da (yüzde 15) ve AB aday ülkesi Arnavutluk'ta da (yüzde 13,4) görülüyor.
Yunanistan'da hanelerin enerji tüketiminin yüzde 7,4'ü soğutmaya gidiyor. Pay Kuzey Makedonya'da (yüzde 3), Karadağ'da (yüzde 2,9), İspanya'da (yüzde 2,5), İtalya'da (yüzde 2,3) ve Hırvatistan'da (yüzde 2,1) da yüzde 2'nin üzerinde.
İtalya, AB'nin soğutma enerjisinin üçte birini tüketiyor
İtalya, 26,3 bin TJ ile AB'de soğutma amaçlı en fazla enerji tüketen ülke. Daha da önemlisi, bu miktar AB toplamının yüzde 32,7'sine, yani neredeyse üçte birine denk geliyor.
İspanya, hem pay hem de mutlak tüketim açısından ikinci sırada; payı yüzde 17,8, tüketimi ise 14,3 bin TJ. Yunanistan, yüzde 14,8 ile AB'de en yüksek üçüncü paya sahip ve bu oran Fransa'nın yüzde 11,8'lik payının oldukça üzerinde.
Aday ülkeler de hesaba katıldığında, 13,6 bin TJ ile soğutma amaçlı en yüksek üçüncü enerji tüketimi Türkiye'ye ait.
2026 Haziranı'ndaki sıcak hava dalgaları elektrik talebini ve fiyatlarını yukarı çekti
Artan soğutma ihtiyacı, Avrupa'nın elektrik piyasasını şimdiden dönüştürüyor.
2026 Haziranındaki sıcak hava dalgaları sırasında, AB'nin dört büyük ekonomisinde elektrik talebi keskin biçimde arttı,en büyük artış Fransa'da kaydedildi. Fransa'nın şebeke işletmecisi RTE'ye göre sıcaklıktaki her 1°C'lik artış, genellikle elektrik talebine 0,7 ile 1 GW arasında ek yüklüyor; en sıcak günlerde bunun 10 ila 14 GW'lık kısmının soğutma kaynaklı olduğu tahmin ediliyor.
Artan talep, toptan elektrik fiyatlarını da hızla yukarı çekti. Fiyatlar Almanya'da megavatsaat (MWh) başına 200 euronun üzerine çıktı, Fransa'da neredeyse 160 €/MWh'ye ulaştı, İspanya'da ise 110 €/MWh'yi aştı. Bu sıçramanın nedeni sadece artan soğutma talebi değildi; Almanya'da rüzgâr üretiminin zayıf seyretmesi, Fransa'da ise nehir sularının olağanüstü ısınması nedeniyle nükleer üretimde geçici kesintiler yapılması sonucu arzın daralması da etkili oldu. Toptan fiyatlardaki ani artışlar hane elektrik faturalarına hemen yansımasa da, uzun süre devam etmesi perakende elektrik fiyatlarını nihayetinde yükseltebilir.
Avrupa, küresel ortalamadan iki kat hızlı ısınıyor
Avrupa, Dünya'nın en hızlı ısınan kıtası; küresel ortalamadan iki kat daha hızlı ısınıyor. FAO verilerine göre 2023'te sıcaklık artışını en güçlü hisseden 10 ülkenin tamamı Avrupa'daydı; bu da iklim değişikliğinin kıta üzerindeki etkisinin giderek büyüdüğünü gösteriyor.
