Bugün İsviçre, “Ya içindesin bu çemberin ya da dışında” dercesine sandığa gidiyor: Nüfus 10 milyonla sınırlansın mı? Soru basit, sonucu değil: Oylanan şey bir sayıdan öte ülkenin kendini dünyaya ne kadar kapatabileceğinin testi.
Sabahın kör karanlığında bunu merak ederek uyandım. İstanbul’dan Cenevre’ye ilk taşındığım günleri hatırladım; sanki o yıllarda dertten tasadan iz yoktu. Şehir o kadar sessizdi ki yolda yürürken kendi kafamın içindeki sesten irkilirdim. Trafikte korna çalan yok, sokakta bağıran satıcı yok, hatta köpekler bile havlamıyordu. Sekiz milyon insan; birbirine değmeden, her gördüğüne “Bonjour” diyerek adeta steril bir varoluş sürdürüyordu.
SESSİZLİK BOZULDU
2002’de Avrupa ile serbest dolaşımın başlamasıyla bu düzen değişti. Nüfusa yıllar içinde 1.7 milyon kişi eklendi ve o sessizlikte çatlaklar baş gösterdi: Göl kenarında mangal yapanlar, kapılara takılan kameralı alarmlar, trafiğin tıkadığı caddeler… Avrupa’yı sallayan sağ popülizmin sert rüzgârıyla birleşen bu yeni dinamikler, İsviçrelilerde çarpıntı yapmaya başladı. Sağcı parti SVP, meseleyi anayasal bir değişiklikle çözmek istiyor. Sloganları net: “10 milyonluk İsviçre’ye hayır.” Hedef; nüfus 9.5 milyona ulaşınca frene basmak, 10 milyonda ise kapıları kilitlemek. Gerekirse Avrupa ile serbest dolaşımı sınırlandırmak.
Refahı sınırlı sayıda kişiyle paylaşmak fikri kulağa tatlı gelse de gerçek dünya böyle işlemiyor. Haritada “Önüm arkam sağım solum AB, sobe” diyen bir ülke için bu, apartmandaki tüm komşulara kapıyı kapatıp hâlâ her akşam davet beklemeye benziyor. Üstelik İsviçre’de ekonomi ve kamu hizmetleri sınır ötesinden gelen işgücüne dayanıyor. Hastaneler, bakımevleri, hizmet sektörü her gün sınırı geçen yüz binlerce insanın elinde. Bu akışın azıcık yavaşlaması bile sisteme acil servisten SOS verdirir. Dahası, 15 yıldır dünyanın en inovatif ülkesi olan İsviçre, startup kurucularının yarısını ve unicorn değerindeki şirketlerin kurucularının yüzde 78’ini oluşturan beyin göçünü durdurursa kendi ayağına çelme takmış olur. Bugünkü oylama sadece bir göç politikası, sınır kontrolü ya da güvenlik mevzusu değil; bu, İsviçre’nin kendi Brexit provası.
CENEVRE SOKAKLARI
İşin ironisi, bu senaryoyu isteyenler arasında bir yığın göçmen kökenlinin de olması. Kapıdan girdikten sonra arkasından kilitleyenler kulübü… Tıpkı Trump’a oy veren Amerikalı Latinler gibi. Sonradan elde edilen statüyü korumak için çırpınanlar, buna doğuştan sahip olanlardan daha statükocu oluyorlar.
Akşam sonuçlar açıklanacak. Balkondan dışarıya bakıyorum; Cenevre sokakları adeta bir savaşa hazırlanıyor. Vitrinler tahta panolarla kapalı, pek çok işyeri bir haftalığına kapandı, millet evinden çalışıyor, polise destek olsun diye binlerce asker şehre gelmiş. Hayır, bu olağanüstü halin nedeni sandık değil; yarın komşu Evian’da başlayacak G7 Zirvesi ve şehre akın eden 50 bin protestocu.
PROTESTO KORKUSU
2003’te aynı zirve toplandığında protestocular ortalığı kırıp dökmüş; provokatörler önlerine çıkan kapıyı, pencereyi yıkıp geçmiş, şehri muharebe alanına çevirmişti. Cenevre aylarca vitrin camlarını değiştirdi, maddi olarak büyük yara aldı. Herkesin korkusu bundan. Kent bu gösterilere izin vermese uluslararası vizyonunu ve o çok övündüğü demokratik kimliğini sorgulatacaktı fakat izin verince de “10 milyonluk İsviçre istemiyoruz” diyen popülistlerin değirmenine su taşıdı. Üstelik İsviçre, o masaya davetli bir küresel güç bile değil. Ama komşuda pişen yemeğin çöpü, senin sofranı da pisletiyor işte.
Birbirinden bağımsız görünen bu iki hikâye -sandıktaki nüfus sınırı ve sınırın hemen ötesinden taşan o küresel dalgaaslında tam da aynı kavşakta birleşiyor: Kapıları fiziksel olarak kilitleseniz, çitleri yükseltseniz de küreselleşmenin getirdiği sancılardan kaçamıyorsunuz. Çünkü insanlığın ortak yazgısında kural hiç değişmiyor: Kendini korumak için aceleyle çizdiğin her çember, gün gelir seni de içeriye hapseder.
