İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) tarafından yürütülen araştırma, Türkiye’de sıcak hava dalgalarının son yıllarda belirgin biçimde güçlendiğini ortaya koydu. Avrupa Yerbilimleri Birliği (EGU) Konferansı’nda sunulan çalışmaya göre, özellikle 2023 ve 2025 yazlarında son 75 yılın en şiddetli sıcak hava dalgaları yaşandı.
İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya’nın hazırladığı çalışmada, Türkiye’de 1950-2025 yılları arasındaki sıcak hava dalgalarının değişimi incelendi.
Araştırmada günlük maksimum sıcaklık verileri kullanılarak “Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId)” üzerinden hem yıl içinde görülen en güçlü sıcak hava dalgaları hem de yıllık toplam şiddet değerlerinin zamansal ve mekansal değişimi analiz edildi.
YAZ SICAKLIKLARI YÜKSELDİ, SICAK HAVA DALGALARI GÜÇLENDİ
Araştırma sonuçlarına göre, Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğü yıllar içinde güçlü bir artış eğilimi gösterdi. Yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 1970-1990 döneminde 22-23 derece aralığında seyrederken, 2000’li yılların başından itibaren hızlanan ısınmayla birlikte 24-25 derece seviyelerine yükseldi. Ortalama yaz sıcaklığı ise 2024 yılında 26,1 dereceye ulaşarak rekor kırdı.
Ortalama sıcaklıklardaki yükselişin yanı sıra aşırı sıcak hava olaylarının şiddetinde de dikkat çekici bir değişim yaşandı. Referans dönem olarak kabul edilen 1980-2009 yıllarında tekil sıcak hava dalgaları için ortalama HWMId değeri 1,29, yıllık toplam değer ise 1,68 olarak hesaplandı. 2000 yılı öncesinde yıllık toplam değerler büyük ölçüde 1,6’nın altında kalırken, 2010 sonrasında sıcak hava dalgalarının şiddetinde belirgin bir kırılma yaşandı. Bu dönemde yıllık toplam sıcak hava dalgası şiddeti, tarihsel referans dönemin yaklaşık üç katına çıktı.
2023 VE 2025 ÖNE ÇIKTI
Çalışmada, 2023 ve 2025 yazlarının sıcak hava dalgaları açısından olağanüstü yıllar olduğu belirtildi. Buna göre, 2023 yazında sıcak hava dalgalarının yıllık alansal ortalaması referans döneme göre 7 katın üzerine çıkarken, 2025 yılında aynı değer yaklaşık 11 kata ulaştı.
Buna karşın, ortalama yaz sıcaklığının rekor seviyeye çıktığı 2024 yılında sıcak hava dalgası büyüklüğü referans döneme göre tekil olaylarda yaklaşık yüzde 95, yıllık toplamda ise yüzde 150 daha yüksek gerçekleşti.
Araştırmada, bu sonucun ortalama yaz sıcaklıklarının rekor düzeye ulaşmasının her zaman en şiddetli sıcak hava dalgalarıyla örtüşmediğini gösterdiği ifade edildi. Sıcak hava dalgalarının; atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi birçok yerel ve küresel etkenin birlikte etkisiyle oluştuğu vurgulandı.
GELECEKTE SICAK GÜN SAYISI ARTABİLİR
Araştırmada elde edilen bulguların Türkiye ve Doğu Akdeniz’de iklim rejiminde temel bir değişime işaret ettiği belirtilerek, “aşırı sıcakların daha doğru tahmin edilmesine yönelik kapasitenin artırılması ve uyum stratejilerinin güçlendirilmesi gerektiği” vurgulandı.
Bilim insanlarının gelecek projeksiyonlarını değerlendirdiği başka bir çalışmada ise, 1976-2005 döneminde İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir’de yılda ortalama 3 ila 5 gün görülen sıcak hava dalgalarının, Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin kötümser senaryosu altında 2021-2050 döneminde İstanbul, Ankara ve Konya’da yaklaşık 16, Antalya’da 18, İzmir’de ise 23 güne kadar çıkabileceği belirtildi.
Yüzyılın ikinci yarısında (2051-2080) ise sıcak hava dalgalarının etkili olduğu gün sayısının İstanbul ve Ankara’da yaklaşık 38, Antalya ve Konya’da 40, İzmir’de ise 53 güne ulaşabileceği öngörüldü.
