Diyarbakır’da “Key Ma” kadın kooperatifi üyeleri köy köy gezip şehrin unutulmaya yüz tutmuş yemeklerini araştırdı. Çalışma sonunda 350 yöresel tarif kayıt altına alındı. Bunlardan 59’u tescil edildi. 300 civarında tarif de tescil potansiyeli taşıyor.
Mahmut ÖZAY DİYARBAKIR - Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası (DTSO) Gastro İnovasyon Merkezi bünyesinde faaliyet gösteren Key Ma Kadın Girişimi ve Üretimi Kooperatifi, kadın emeğini, yerel üretimi ve geleneksel mutfak kültürünü bir araya getiriyor. 2024'te kurulan ve “bizim evimiz” anlamına gelen Key Ma, kadın emeğini görünür kılmayı ve emeğin adil biçimde karşılık bulmasını amaçlıyor. Key Ma Kadın Kooperatifi Yönetim Kurulu Başkanı Meryem Özdemir Ok, çalışmaların 150 yıllık tarihi bir binanın Gastronomi ve İnovasyon Merkezi olarak yeniden işlevlendirilmesiyle başladığını ifade etti.
Turizm ve gastronomi üzerinden kadın istihdamını artırmayı hedeflediklerini belirten Ok, kadınların kendilerini ev ortamında hissederek üretim yapabilecekleri bir alan oluşturduklarını söyledi. Yedi kadın kooperatifini bir araya getiren Key Ma’da dokuz kadın tam zamanlı çalışıyor, yaklaşık otuz kadın ise esnek çalışma modeliyle sürece dahil oluyor.
Çalışmalar kapsamında belirli yaş gruplarındaki kadınlardan geleneksel tarifler derlendi, Diyarbakır’ın farklı ilçelerinde üretilen özgün ürünler kayıt altına alındı. Yaklaşık 350 yöresel ürüne ait tariflere ulaşıldı. Kırsal nüfusun güçlü olduğu kentte, üretimin korunması ve desteklenmesi öncelik olarak ele alınıyor.
Merkezde, deneyimli kadınlarla birlikte yöresel ürünlerin üretimine geçildi; bilgi ve beceriye dayalı uygulamalar yapıldı. Genç kadınlara yönelik aşçı yardımcılığı ile yöresel tatlı ve içecek eğitimleri düzenlendi. Diyarbakır mutfağına özgü bir eğitim modeli oluşturuldu.
EĞİTİM MODÜLÜ HAZIRLANDI
Bu kültürel mirasın aktarılması amacıyla Diyarbakır İl Millî Eğitim Müdürlüğü ile birlikte “Diyarbakır Mutfağı” eğitim modülü hazırlandı. 59 tescilli lezzet esas alınarak oluşturulan ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanan program, merkezde uygulanıyor ve katılımcılara sertifika veriliyor. Eğitimlerin lise ve üniversitelere yaygınlaştırılması hedefleniyor. Ürünler geleneksel yöntemlerle hazırlanıyor, tescilli yöresel yemeklerin sunumuna odaklanılıyor. Derlenen tarifler için coğrafi işaret tescil başvuruları Ticaret Odası iş birliğiyle yürütülüyor.
TESCİLE HAZIRLANILIYOR
Bugüne kadar 59 ürün tescil aldı, dört ürün başvuru aşamasında bulunuyor. Saha çalışmalarına göre yaklaşık 300 yöresel lezzetin daha tescil potansiyeli taşıdığı belirtiliyor. Diyarbakır peynir çeşitleri üzerine yapılan çalışmalarda üretim ve saklama yöntemleri belirlendi; üç özgün peynir çeşidi için tescil başvurusu hazırlanıyor. Boğazkere üzümü, Karacadağ pirinci ve Diyarbakır örgü peyniri gibi tescilli ürünlerin üretim ve tanıtım süreçleri sürerken, kırsal üreticileri kapsayan gastronomi rotaları geliştiriliyor. Bu yıl ilk kez Hevsel Bahçeleri’nde üretime başlanarak tarımsal üretimle bağ güçlendirildi.
Çalışmaların temel amacı, Diyarbakır’a özgü ürünleri turizme kazandırmak ve bu süreçte özellikle kadın üreticilerin gelir elde etmesini sağlamak. Kadınların güçlenmesi ve kentin gastronomi kültür mirasının korunması ise öncelikli hedefler arasında yer alıyor.
DTSO Başkanı Mehmet Kaya, coğrafi işaretli yerel ürünleri global pazara taşımak için tüm ilçelerde tescil ve tanıtım atağı başlattıklarını açıkladı. Kaya, kendine has aroması ve tadıyla öne çıkan Çermik biberinin, Amerika’da pizzalarda kullanılması için çalışmalara başladıklarını müjdeledi.
