Macaristan’da nisan seçimleriyle sona eren Viktor Orban döneminin ardından devlet kurumlarındaki güç mücadelesi yeni bir aşamaya taşındı. Parlamento, Cumhurbaşkanı Tamas Sulyok’un görevden alınmasını ve Orban döneminde oluşturulan siyasi-hukuki düzenin bazı unsurlarının değiştirilmesini öngören anayasa değişikliğini pazartesi günü kabul etti.
199 sandalyeli parlamentoda düzenlemeye 139 milletvekili destek verirken 6 milletvekili karşı çıktı. Orban’ın liderliğindeki Fidesz milletvekilleri ise oylamayı boykot etti.
“MACAR ULUSU YERİNE ORBÁN’I SEÇTİ”
Oylama öncesinde parlamentoda konuşan Başbakan Peter Magyar, eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Sulyok’un cumhurbaşkanlığı döneminde Orban yönetiminin siyasi çizgisini desteklediğini savundu.
Magyar, “Tamas Sulyok, Macar ulusu yerine Viktor Orban’ı seçti” diyerek düzenlemenin seçmenlerin kendilerine verdiği “önceki sistemi tasfiye etme yetkisinin” bir sonucu olduğunu söyledi.
Magyar’ın merkez sağ çizgideki Tisza Partisi, nisanda yapılan seçimleri açık farkla kazanmış ve Orban’ın 16 yıllık iktidarına son vermişti. Partinin parlamentoda sahip olduğu üçte iki çoğunluk, anayasa değişikliklerini muhalefetin desteği olmadan kabul edebilmesine imkân tanıyor.
16 yıllık Orban iktidarı sona erdi Macaristan'ın TRT'si yayına böyle başladı: "Kamu medyası yalan söylememelidir"
SULYOK’UN GÖREVİ HENÜZ RESMEN SONA ERMEDİ
Kabul edilen değişiklik, toplumun Cumhurbaşkanı Sulyok’a yönelik “ciddi güven kaybı” yaşadığı gerekçesiyle görev süresinin sona erdirilmesini öngörüyor.
Ancak görevden alma süreci henüz hukuken tamamlanmış değil. Sulyok’un düzenlemeyi beş gün içinde imzalaması gerekiyor. Cumhurbaşkanı, değişikliği usul yönünden incelenmesi için Anayasa Mahkemesine de gönderebiliyor.
Sulyok’un düzenlemeyi imzalamaması halinde Başbakan Magyar, parlamentoda azil sürecini başlatacaklarını açıkladı. Değişiklik yürürlüğe girdikten sonra yeni cumhurbaşkanı parlamento tarafından seçilecek.
“ANAYASAL DÜZENE ZARAR VERİYOR”
Sulyok, görevden alınmasına yönelik girişimi reddederek hükümetin kamuoyunu yönlendirdiğini savundu. Cumhurbaşkanının görev süresine siyasi müdahalede bulunulmasının anayasal düzene “istisnai ölçüde zarar verdiğini” ifade etti.
Büyük ölçüde sembolik bir makam olan Macaristan Cumhurbaşkanlığı, parlamentodan geçen yasaları imzalama ve düzenlemeleri incelenmek üzere Anayasa Mahkemesine gönderme yetkisine sahip.
Sulyok, anayasa değişikliğine ilişkin değerlendirme almak için Avrupa Konseyi bünyesindeki Venedik Komisyonuna da başvurdu.
ORBÁN DÖNEMİNİN ÜST DÜZEY İSİMLERİ HEDEFTE
Sulyok, Magyar hükümetinin göreve başlamasının ardından koltuğunu kaybetme riskiyle karşı karşıya kalan en üst düzey Orban dönemi yetkilisi oldu.
Yeni hükümet daha önce kamu yayıncılığı ile bazı kamu şirketlerinin yönetimlerini değiştirmiş, başbakanların görev süresini iki dönemle sınırlayan düzenlemeler yapmıştı. Yeni sınır, Orban’ın yeniden başbakanlık görevine dönmesinin önünü de kapatıyor.
Anayasa değişikliği milletvekilleri için de toplam 12 yıllık görev süresi sınırı getiriyor. Anayasa Mahkemesi üyeleri için belirlenen 70 yaş sınırı ise mahkeme başkanı ve eski başsavcı Peter Polt’un görevden ayrılmasına yol açacak. Polt, Orban’a yakın isimlerden biri olarak gösteriliyor.
FİDESZ OYLAMAYI BOYKOT ETTİ
Fidesz, değişikliğin Macaristan’ın hukuk sistemine zarar verdiğini ve demokrasiyi sınırlandırdığını savundu.
Partinin parlamento grup başkanı Gergely Gulyas, 12 yıllık milletvekilliği sınırı nedeniyle bir sonraki seçimde aday olamayacağını belirterek görevinden istifa etti.
Fidesz destekçileri de Sulyok’un görevden alınmasına karşı Budapeşte’de gösteriler düzenledi. Düzenlemeye yönelik eleştiriler yalnızca Orban cephesiyle sınırlı kalmadı; bazı hukuk ve insan hakları örgütleri de görevdeki cumhurbaşkanının anayasa değişikliğiyle görevden alınmasının hukukun üstünlüğü bakımından tartışmalı bir emsal oluşturabileceğini belirtti.
SULYOK, NOVAK’IN İSTİFASININ ARDINDAN SEÇİLMİŞTİ
Tamás Sulyok, Cumhurbaşkanı Katalin Novak’ın 2024 yılında istifa etmesinin ardından göreve getirilmişti.
Novak, çocuklara yönelik cinsel istismar suçundan hüküm giyen bir kişinin suç ortağını affettiğinin ortaya çıkması üzerine görevinden ayrılmıştı. Skandal, o dönem Fidesz’in içinden gelen Peter Magyar’ın Orban yönetimine karşı muhalefet hareketi başlatmasında önemli rol oynamıştı.
ORBAN’DAN “DEMOKRATİK MACARİSTAN” PAYLAŞIMI
Dünya Kupası maçlarını izlemek üzere ABD’ye giden Viktor Orban, oylamanın ardından sosyal medya hesabından “Demokratik Macaristan: 1990-2026” mesajını paylaştı.
Siyaset bilimci Gabor Török ise Orbán’ın demokrasinin sona erdiğini savunurken Dünya Kupası için ülke dışında bulunmasının verdiği mesajı zayıflattığını belirtti. Török’e göre oylama, Macar demokrasisinden çok Orban’ın siyasi konumuna zarar verdi.
