Ukrayna’nın Rus petrol altyapısına yönelik sistematik insansız hava aracı saldırıları, dünyanın önde gelen enerji üreticilerinden Rusya’yı benzin ithalatçısı konumuna düşürdü. Financial Times’ın Kpler verilerine dayandırdığı haberine göre Hindistan’daki Vadinar Rafinerisi kaynaklı yaklaşık 42 bin ton benzin taşıyan tanker, pazar günü Rusya’nın kuzeyindeki Beloye More petrol terminaline ulaşacak. Bu sevkiyat, yakıt krizinin başlamasından bu yana Rusya’ya gönderilen en büyük tek parça benzin yüklerinden biri olacak.
PETROL ZENGİNİ RUSYA’DA RAFİNAJ KAPASİTESİ ÇÖKTÜ
Rusya’nın karşı karşıya olduğu sorun ham petrol eksikliği değil, petrolü kullanılabilir yakıta dönüştüren rafinerilerin ağır hasar alması.
Ukrayna'dan Moskova'ya yeni saldırı: Rusya'nın en büyük ikinci lojistik merkezi küle döndü
Financial Times’a göre Ukrayna’nın saldırıları Rusya’nın yurt içi rafinaj kapasitesini yaklaşık yüzde 40 azalttı. Enerji ve emtia analiz şirketi Kpler ise temmuz ortası itibarıyla saldırıya uğrayan veya devre dışı kalan rafineri kapasitesinin günlük 4,3 milyon varile ulaştığını, etkin biçimde çalışamayan kapasitenin günlük 1,5-2 milyon varil arasında bulunduğunu hesapladı.
Kpler verileri, Rus rafinerilerinde işlenen ham petrol miktarının temmuz ayında günlük yaklaşık 3,8 milyon varile gerileyerek 21 yılın en düşük seviyesine indiğini gösteriyor. Şirket, onarımların saldırılar nedeniyle sürekli kesintiye uğradığını ve yılın son çeyreğinden önce anlamlı bir toparlanma beklemediğini bildirdi.
RUS PETROLÜ HİNDİSTAN’DA İŞLENDİ, BENZİN OLARAK GERİ DÖNÜYOR
Sevkiyatın izlediği rota, Rusya’nın içine düştüğü durumun ironisini daha da belirginleştirdi.
Yakıt, Hindistan’ın Vadinar kentindeki rafineride üretildi. Rafineriyi işleten Nayara Energy’nin yüzde 49’u Rus devlet enerji şirketi Rosneft’e ait. Financial Times’ın aktardığı Kpler verilerine göre Vadinar’da 2026 boyunca işlenen ham petrolün yüzde 90’dan fazlası Rusya’dan geldi. Böylece Rus ham petrolünün Hindistan’a gönderilip rafine edildikten sonra benzin olarak Rusya’ya geri taşındığı bir ticaret rotası ortaya çıktı.
Yakıtın 18 Haziran’da Agni adlı tankere yüklendiği, 6 Temmuz’da Mısır açıklarında Garnet adlı gemiye aktarıldığı ve ardından Norveç kıyıları boyunca kuzeye doğru hareket ettiği bildirildi. Nayara Energy ise Rus şirketlerine yakıt satmadığını ve böyle bir satış planlamadığını belirterek Hindistan iç pazarına odaklandığını savundu.
YAKIT KRİZİ 50 MİLYON KİŞİYİ ETKİLEDİ
Ukrayna saldırılarının ardından Rusya’nın birçok bölgesinde benzin satışlarına kişi veya araç başına sınırlama getirildi. Bazı kentlerde sürücüler yakıt alabilmek için saatlerce, kimi bölgelerde ise günlerce sıra beklemek zorunda kaldı.
Financial Times’ın tahminine göre krizden yaklaşık 50 milyon kişi etkilendi. Gazete, yaşananları Sovyetler Birliği’nin dağılmasından bu yana Rusya’nın karşı karşıya kaldığı en ağır yakıt krizi olarak nitelendirdi.
Moskova yönetimi, benzin istasyonlarında uzun kuyrukların oluşmasının ardından haziran sonunda yakıt ithalatına başlanacağını resmen duyurdu. Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak da 8 Temmuz’da petrol ürünleri ithalatının başladığını doğruladı.
BELARUS’TAN YAPILAN ALIM 184 KAT ARTTI
Rusya yalnızca Hindistan’dan değil, komşusu Belarus’tan da hızla yakıt almaya başladı.
Rusya merkezli Price Benchmark Centre verilerine göre Belarus’un Rusya’ya benzin satışı haziran ayında 184 bin tona çıktı. Bu miktar bir önceki aya göre üç kat, geçen yılın aynı ayına göre ise 184 kat artış anlamına geliyor. Belarus rafinerilerinin de ağırlıklı olarak Rus ham petrolü işlemesi, Rusya’nın kendi petrolünü başka ülkelerde rafine ettirerek geri almak zorunda kaldığını gösteriyor.
BAZI BÖLGELERDE 100 ARAÇLIK KUYRUKLAR SÜRÜYOR
İthalat, düşük kaliteli yakıt kullanımına izin verilmesi, lojistik güzergâhlarının değiştirilmesi ve talebin azalması; Moskova ve St. Petersburg gibi öncelikli kentlerde krizi kısmen hafifletti.
Ancak Astrahan, Lipetsk ve Voronej gibi kentlerde 50 ila 100 araçlık kuyrukların devam ettiği bildirildi. Ulyanovsk’ta ise yakıtın öncelikli bölgelere yönlendirilmesi nedeniyle durumun daha da kötüleştiği belirtildi.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, televizyonda yayımlanan ekonomi toplantısında yakıt sorunlarını “geçici güçlükler” olarak nitelendirdi ve krizin genel ekonomik gidişatı değiştirmeyeceğini savundu.
UKRAYNA REZERVLERİ DEĞİL, YAKIT ÜRETME KABİLİYETİNİ HEDEF ALDI
Rusya, dünyanın en büyük ham petrol üreticileri arasında bulunuyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresine göre ülkenin kanıtlanmış petrol rezervleri 2024 başında yaklaşık 58 milyar varildi; Rusya aynı zamanda dünyanın en yüksek ham petrol ve kondensat üretimine sahip ülkelerinden biri konumundaydı.
Ancak Ukrayna’nın saldırı stratejisi petrolün yer altında bulunmasını değil, ham petrolün benzin, motorin ve uçak yakıtına dönüştürülmesini sağlayan rafineri sistemini hedef alıyor. Kpler’e göre bu saldırılar, Rusya’yı dünyanın en büyük ulaşım yakıtı ihracatçılarından biri olmaktan çıkararak belirli ürünlerde ithalatçı konumuna sürüklüyor.
Ortaya çıkan tablo, büyük petrol rezervlerinin tek başına enerji güvenliği sağlamaya yetmediğini gösteriyor: Rafineriler, depolar, boru hatları ve lojistik merkezleri çalışmadığında petrol zengini bir ülke dahi iç piyasasına benzin sağlayabilmek için dışarıya bağımlı hale gelebiliyor.
