Güneş enerjisi, Avrupa'nın temiz enerji dönüşümünün 'parlayan yıldızı' olarak tanımlanıyor ve haneleri oynak fosil yakıt şoklarına karşı koruyor.
Petrol ve gaz fiyatlarının fırlamasına yol açan İran savaşı sürerken, Avrupalılar enerji bağımsızlığı kazanmak için adeta seferber oldu.
Almanya'da yenilenebilir enerji şirketi Enpal BV, Orta Doğu'da ABD-İsrail çatışmasının başlamasından bu yana güneş paneli taleplerinin yüzde 30 arttığını, güneş enerjisi markası 1KOMMA5° GmbH'nin de benzer şekilde ilgide neredeyse iki kat artış bildirdiğini açıkladı.
Birleşik Krallık'ta enerji şirketi EON, güneş enerjisine olan ilginin 23 Şubat ile 1 Mart arasında yüzde 23 yükseldiğini, 2-8 Mart döneminde ise bunun üzerine yüzde 63 daha arttığını bildirdi.
İvmelenen yalnızca geleneksel çatı üstü güneş panelleri değil. Avrupa güneş fotovoltaik (PV) sektörünün üye odaklı ticaret birliği SolarPower Europe, tak-çalıştır güneş sistemlerinin satışlarının da kıta genelinde arttığını, ancak 'kesin rakamların ortaya çıkarılmasının zor' olduğunu söylüyor.
Tak-çalıştır güneş sistemleri Avrupa'da neden yaygınlaşıyor?
Almanya, 2022 ile 2025 arasında bir milyondan fazla sistemin kurulmasıyla uzun süredir tak-çalıştır güneş hamlesinin öncüsü konumunda. Patlama, tak-çalıştır güneş sistemi alanları besleme tarifeleriyle ödüllendiren, şebekeye verilen her birim elektrik için sabit fiyat sağlayan devlet teşviklerine bağlanıyor.
KDV'nin kaldırılması ve hızla düşen fiyatlar da teknolojiyi çok daha erişilebilir hale getirdi. Avrupa'nın geri kalanı tak-çalıştır güneş sistemlerini benimseme konusunda yavaş kaldı, ancak yasalardaki değişiklikler tabloyu yakında değiştirebilir.
Belçika geçen nisan ayında, kendi kurduğu panellere izin vererek, ev sahiplerinin nitelikli bir kurulumcuya ödeme yapmak zorunda kalmadan tak-çalıştır PV paneller satın almasını yasallaştırdı. İspanya'da da satışlarda son dönemde artış gözleniyor; Tornasol Energy şirketi geçen yıl 1.300'den fazla eve güneş enerjisi kitleri kurdu.
Birleşik Krallık, tak-çalıştır güneş enerjisine yönelik kısıtlamaları kaldıran son Avrupa ülkesi oldu ve kısa süre önce, Lidl ve Iceland gibi uygun fiyatlı perakendecilerde düşük maliyetli panellerin satışa sunulacağını duyurdu.
27 AB üyesi ülkeden yalnızca İsveç ve Macaristan, kendi kurulumu yapılan tak-çalıştır güneş cihazlarını hâlâ yasaklıyor.
Tak-çalıştır güneş sistemleri mi, geleneksel çatı panelleri mi: Hangisi daha iyi?
Avrupa'da çatı üstü güneş sistemlerinin maliyeti, sistemin büyüklüğüne ve bir güneş pili (batarya) alınıp alınmadığına bağlı olarak büyük farklılıklar gösteriyor. Fiyatlar 7.000 ila 30.000 euro arasında değişebiliyor; ancak pek çok ülke, kurulum maliyetlerine yardımcı olmak için hibe gibi teşvikler sunuyor.
Çatı üstü güneş sistemlerinin geri ödeme süresi de panellerin yerleşimi, ne kadar güneş ışığı aldığı ve enerji tüketim alışkanlıkları gibi çeşitli unsurlara bağlı.
Birleşik Krallık'taki Energy Savings Trust'a göre, şebekeye satış ödemeleri hesaba katılmadan, Londra'da çatı üstü güneş sistemi bulunan bir ev, sakinleri gün boyu evdeyse yılda 650 sterlin (750 euro) tasarruf sağlayabiliyor. Çoğu gün saat 18.00'e kadar evde olunmadığında ise bu tasarruf 530 sterline (611 euro) düşüyor.
Bu da çatı üstü güneş sistemlerinin, emekliler veya evden çalışanlar gibi gündüz saatlerinde elektrik tüketenler için büyük avantaj sağladığı anlamına geliyor.
'Tipik bir çatı sistemi, özellikle elektrikli araç şarjı veya ısı pompası nedeniyle gündüz saatlerinde yüksek tüketimi olan evlerde faturaları kayda değer biçimde düşürebilir' diyor, yenilenebilir enerji elektrik mühendisi Heatable (kaynak İngilizce) şirketinden Kian Milroy, Euronews Earth'e.
'Başlangıç maliyeti elbette daha yüksek ve kendini amorti etmesi daha uzun sürüyor, ancak genel olarak daha iyi bir değer sunuyor.'
Milroy, Birleşik Krallık'ta 400 sterlinden (461 euro) başlayan fiyatlarla piyasaya sürülen tak-çalıştır güneş sistemlerini, daha çok kiracılar, apartman daireleri ya da çatıya PV panel kuramayanlar için uygun olan, 'tamamlayıcı bir ürün' olarak tanımlıyor.
'Kendine göre avantajları var, ama sınırlı' diye açıklıyor. 'Kurulumu çok daha kolay, ancak faturaları dramatik biçimde etkileyecek kadar enerji üretmiyor.'
Almanya'nın aksine, Birleşik Krallık'ta ev tipi prizler genel olarak ters yönde elektrik beslemesi için tasarlanmadığından, tak-çalıştır güneş sistemi kullanan haneler, çatı panellerinde olduğu gibi fazla elektriği şebekeye satamıyor.
Ancak tak-çalıştır güneş sistemleri zaten büyük miktarda elektrik üretmek için tasarlanmıyor; daha çok buzdolapları, Wi-Fi yönlendiricileri ve bekleme modunda sürekli açık kalan diğer cihazlar gibi her zaman çalışan aletlerin enerji ihtiyacını karşılamaya yönelik.
Uswitch.com (kaynak İngilizce) enerji uzmanı Natalie Mathie, Euronews Earth'e, 400-500 watt üretebilen tak-çalıştır panellerin, (boyutlarına bağlı olarak) yaklaşık 300 watt çeken yavaş pişiriciler gibi enerji verimli cihazları çalıştırabileceğini, ancak prizden çalışan klima üniteleri veya airfryer gibi enerji yoğun ev aletleri için yeterli olmayacağını söylüyor.
Carbon Brief (kaynak İngilizce) analizine göre, tak-çalıştır güneş panelleri, tipik bir Birleşik Krallık hanesinin 15 yıllık ömürleri boyunca enerji faturalarında 1.100 sterlin (yaklaşık 1.261 euro) tasarruf etmesini sağlayabiliyor. Buna karşılık, çatı panelleri aynı dönemde hanelere 15.000 sterlin (17.316 euro) veya daha fazla tasarruf getirebiliyor; çoğu sistem 6 ila 10 yıllık bir geri ödeme süresiyle çalışıyor.
Güneş enerjisi faturaları gerçekten artırabilir mi?
Avrupalılar elektrik faturalarını düşürmek için güneş enerjisine yatırım yaparken, bazen bunun tam tersi bir sonuç ortaya çıkabiliyor.
Bu olgu, güneş rebound etkisi olarak biliniyor ve hanelerin, güneş panellerini sınırsız ve bedava bir kaynak olarak gördükleri için, normalde kullanacaklarından daha fazla elektrik tüketmesiyle ortaya çıkıyor.
'Küçük bir tak-çalıştır dizi birkaç yüz watt üretebilir, ancak ev sahibi zihninde bu, bedava enerjiye karşılık geliyor ve daha fazla elektrik kullanmaya başlıyor' diyor Milroy.
Çatı panellerinin bulunduğu evlerde de görülebilen güneş rebound etkisi, çoğu zaman güneş enerjisi kullanan hanelerin enerji faturalarında artışa yol açarak, yaptıkları yatırımın geri dönüş süresini uzatıyor.
Buna karşılık, elektrik tüketimini sabit tutmak için bilinçli çaba göstermek, bu etkiyi dengelemeye yardımcı olabilir.
