Pandemi sonrası dünya ekonomisi sarsıcı bir değişimden geçti. Küresel enflasyon dalgası neredeyse her ülkeyi derinden etkiledi. Fiyat artışları yıllarca çok yüksek seviyelerde seyretti. Vatandaşların alım gücü süreç içinde ciddi şekilde eridi. Karar alıcılar sürekli değişen ekonomik dengelerle mücadele ediyor. Peki merkez bankaları faizleri erken indirirse ne olacak? Ekonomistler enflasyonun hedefi aşma riski taşıdığını şiddetle söylüyor. Para politikası belirleyicileri çok zorlu bir dönemeçten geçiyor. İlerleyen süreçte alınacak kararlar tüm piyasaları etkileyecek. Yöneticiler güvenilirliği korumak için hata yapmaktan kaçınmalılar.
İlk Para Politikası Diyaloğu Taşkent şehrinde gerçekleşti. Etkinlikte önemli ekonomik meseleler detaylıca masaya yatırıldı. Uluslararası Para Fonu yetkilileri toplantıya bizzat katıldı. Özbekistan Merkez Bankası temsilcileri ve akademisyenler de oradaydı. Uzmanlar para politikasının belirsizliklere nasıl yanıt vermesi gerektiğini inceledi. Enflasyon baskıları ve değişen finansal koşullar tartışıldı. Uzun süreli enflasyonun yarattığı kalıcı hasarlar değerlendirildi.
Şoklar karşısında politika kararları zorlaşıyor
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü profesörü Athanasios Orphanides önemli değerlendirmeler yaptı. Orphanides geçmişte Kıbrıs Merkez Bankası başkanı olarak görev yapmıştı. Ünlü profesör pandemi sonrası dönemin temel zorluklarına değindi. Merkez bankalarının enflasyonu yanlış okuma bedelini ağır ödediklerini belirtti. Euronews kanalına konuşan Orphanides zamanında yapılan hatalı politikalara dikkat çekti. Dünyadaki birçok merkez bankasının doğru adımları atamadığını vurguladı. Erken gevşeme adımlarının telafisi imkansız sonuçlar doğurabileceğini sözlerine ekledi.
Neticede yetkililer hedefledikleri fiyat istikrarından çok uzaklaştılar. Küresel enflasyon tanımlanan hedeflerin ve beklentilerin çok üzerine çıktı. Para politikasının erken gevşetilmesi sistem için büyük bir risk barındırıyor. Gündemdeki tek mesele faiz indirimlerinin zamanlaması olarak görülmüyor. Merkez bankaları için asıl zorluk sarsılan güvenilirliği korumaktır. Fiyatlara ve tedarik zincirlerine yönelik şokları tahmin etmek çok zorlaştı. Talep yönlü ani değişimler de ekonomik öngörülebilirliği hızla azaltıyor.
Tedarik zinciri kırılmaları kalıcı etkiler bırakıyor
Uluslararası Para Fonu yerleşik temsilcisi Koba Gvenetadze krizi değerlendirdi. Gvenetadze karar alıcıların geçmişten mutlaka ders çıkarması gerektiğini savundu. Son yıllardaki krizlerde nelerin işe yaradığını karşılaştırmak gerekiyor. Son beş yılda dünya ekonomisi tekrarlayan şoklar yaşadı. Elde edilen deneyimlerin paylaşılması son derece hayati önem taşıyor. Deneyimli yönetici Euronews mikrofonlarına çarpıcı açıklamalarda bulundu. Kararların verilere dayalı alınmasının önemini bir kez daha hatırlattı.
Merkez bankaları tedarik kesintilerini her zaman geçici göremez. Pandemi süreci ekonomik yöneticilere çok acı dersler verdi. Geçtiğimiz dönem enflasyona etki eden arz şoklarını herkese gösterdi. Başlangıçta yaşanan arz sorunları enflasyonu doğrudan etkilemiyor gibi görünebilir. Zaman ilerledikçe fiyat artışları üzerinde ciddi baskı yaratmaya başlıyorlar. Fiyat istikrarını sağlamak gün geçtikçe daha da karmaşıklaşıyor. Enflasyonla mücadelede kalıcı çözümler üretmek artık zorunluluk haline geldi.
Enflasyon hedeflemesi güvenilirliği yeniden inşa ediyor
Athanasios Orphanides enflasyon hedeflemesinin önemini sıklıkla yineliyor. Ekonomik koşulları okumak zorlaştığında hedefleme en etkili yöntemdir. Belirsizlik dönemlerinde para politikasını yönlendirmek için güçlü bir çerçevedir. Özbekistan son yıllarda tam da böyle bir yaklaşımı benimsedi. Enflasyonu sabitlemek mevcut hedeflerin en başında geliyor. Merkez bankası böylece diğer ekonomik düzeltmeler için sağlam temel atıyor. Fiyat istikrarını korumak ülkeyi olası şoklara karşı koruyacaktır.
Özbekistan geniş çaplı piyasa reformları kapsamında kararlı adımlar atıyor. Ülke tam teşekküllü enflasyon hedeflemesine doğru hızla ilerliyor. Özbekistan Merkez Bankası sunduğu verilerle ekonomik iyileşmeyi gözler önüne serdi. İki bin on sekiz yılında enflasyon yüzde 20 seviyelerindeydi. Mayıs 2026 itibarıyla oran büyük bir başarıyla yüzde 5.5 seviyesine geriledi. Rakamlar hanehalkı ve işletmeler arasındaki enflasyon beklentilerinin de düştüğünü kanıtladı. Beklentiler yıllar içinde ortalama yüzde 20 seviyesinden yüzde 10 civarına indi. Tüketicilerin geleceğe dair umutları giderek artıyor.
Reformlar sayesinde dolarizasyon hızla kan kaybediyor
Enflasyon hedeflemesine geçiş için mevcut rakamlar kritik önem taşıyor. Sadece manşet enflasyonun düşmesi tek başına yeterli olmuyor. İşletmelerin ve halkın fiyat artışının kontrol altında kalacağına inanması şarttır. Özbekistan Merkez Bankası makroekonomik istikrara duyulan güvenin arttığını belirtiyor. Düşen dolarizasyon oranları piyasadaki iyileşmenin en net kanıtıdır. Yabancı para mevduatları artık bankacılık mevduatlarının yaklaşık yüzde 20 kadarıdır. Önceden söz konusu oran tam yüzde 50 civarında seyrediyordu.
Dolarize krediler ise yüzde 54 seviyesinden yüzde 37 oranına düştü. Yatırımcılar ve işletmeler için düşük dolarizasyon çok güçlü bir sinyaldir. Yerel para birimine duyulan güvenin her geçen gün arttığını gösterir. Para politikası yerel finansal piyasalar aracılığıyla daha etkili hale gelir. Özbekistan Merkez Bankası Para Politikası Departmanı Direktörü Samigjon Inogamov süreci değerlendirdi. Karar alıcıların kapsamlı bir reform dizisi üzerinde çalıştığını açıkça söyledi.
Yurtiçi finansal piyasaların daha da derinleşmesi planlanıyor. Finansal hesapların serbestleştirilmesi hedeflenen büyük reformlar arasında yer alıyor. Daha sağlam bir sermaye piyasasının geliştirilmesi de öncelikler listesindedir. Inogamov merkez bankasının sıkı parasal koşulları sonuna kadar koruyacağını belirtti. Kararlı duruş enflasyon hedefine ulaşmak için hayati önem taşıyor. Para politikasının güvenilirliğini artırmak en büyük hedef olarak öne çıkıyor. Kurumların şeffaflığı yatırımcı güvenini doğrudan destekliyor.
