Rusya'da Ukrayna'nın yoğun insansız hava aracı (İHA) saldırılarının ardından baş gösteren akaryakıt krizi devam ediyor.
Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Aleksey Zabotkin, hükümetin piyasayı istikrara kavuşturmak için aldığı önlemleri dikkate alarak akaryakıt fiyatlarındaki durumu değerlendireceklerini ve temmuz ayındaki politika faizi toplantısında enflasyon tahminini güncelleyeceklerini söyledi.
Zabotkin, Rusya'daki akaryakıt açığı nedeniyle yönetim kurulunun olağanüstü bir toplantı yapmasına gerek görmediğini ifade etti.
Bugün basın mensuplarına konuşan Zabotkin "Hükümetin aldığı önlemlerin akaryakıt piyasasındaki durumu ne ölçüde istikrara kavuşturacağını takip edeceğiz. Ve muhtemelen bunu göz önünde bulundurarak temmuz toplantısında tahminimizi güncelleyeceğiz" dedi.
Merkez Bankası Başkan Yardımcısı, fiyat dinamiklerinin halk ve iş dünyası için temmuz ölçümlerinde elde edilecek enflasyon beklentileri üzerindeki etkisinin de önemli bir faktör olacağını sözlerine ekledi.
Banka Başkanı Elvira Nabiullina, daha önceki toplantılarda yapılan 50 baz puanlık indirimler yerine haziran ayında faiz oranını 25 baz puan düşürdüklerinde, yönetim kurulunun akaryakıt açığını ve bunun sonuçlarını hesaba kattığını belirtmişti.
Tahminler açısından akaryakıt fiyatlarındaki artışın enflasyon beklentilerini ne ölçüde etkileyeceğinin kendileri için önem taşıdığını kaydeden Zabotkin "Mevcut enflasyon tahmini bu yıl için yüzde 4,5-5,5 ve 2027'de yüzde 4 seviyesinde. Gelecek yıl yüzde 4'ün kesinlikle sağlanması için tüm koşulları dikkate alarak böyle bir politika yürüteceğiz" ifadelerini kullandı.
Zabotkin, Merkez Bankası'nın 24 Temmuz'daki bir sonraki toplantısında faiz artırımı seçeneğini değerlendirip değerlendirmeyeceği sorusunu yanıtsız bıraktı.
Bir sonraki toplantıya kadar çok zaman olduğunu ve şu anda hiçbir kararın değerlendirilmediğini aktaran Zabotkin "Akaryakıt piyasasındaki durum, önceki hafta 19 Haziran'daki toplantıda tartışılan endişeleri doğruladı" diye konuştu.
Temmuz ayında bu yıla ilişkin Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) tahmininde de değişikliğe gidilmesi ihtimali var.
Tahmini bütünüyle güncelleyeceklerini bildiren Zabotkin "Elbette, akaryakıt sektörünün birkaç aydır tam kapasiteyle çalışmadığı bu durum, muhtemelen bu yılki GSYH sonuçlarından düşüşe neden olacaktır" değerlendirmesini yaptı.
Büyük ölçekli işletmelerin bir yılı aşkın süredir talep ettiği ve Elvira Nabiullina'yı ekonomiyi "dondurmakla" eleştirdiği faiz indirimi beklentisi, ekonomide yeni bir enflasyonist etki yaratan akaryakıt açığı nedeniyle ertelenebilir.
Ulaşılabilen verilere göre 22 Haziran'da sona eren haftada perakende benzin fiyatları son 20 yılın en yüksek seviyesi olan yüzde 3 oranında arttı.
Haziran ayının ilk üç haftasında benzin yüzde 5 oranında zamlanarak Mayıs 2018'den bu yana herhangi bir tam ayda görülen en yüksek artışı kaydetti.
Yıl başından bu yana fiyat artışı, son 14 yılda hiç görülmemiş bir seviyeye ulaşarak neredeyse yüzde 10'a dayandı.
Ekonomist Kirill Rodionov, "Rusya akaryakıt pazarındaki kriz tam teşekküllü bir fırtınaya dönüşüyor" tespitinde bulundu.
Federal İstatistik Servisi (Rosstat) verilerine göre mayıs ayında petrol ürünleri üretimi en az 12 yılın rekorunu kırarak yüzde 13,5 oranında düştü.
Rafineri kapasite kullanım oranlarının son yirmi yılın en düşük seviyelerinde kalmasıyla, haziran ayındaki benzin üretimi düşüşünün yüzde 25'e ulaşabileceği tahmin ediliyor.
Ekonomik Kalkınma Bakanlığı verilerine göre, mayıs ayı başında yüzde 5,3 civarında seyreden genel enflasyon 22 Haziran itibarıyla yüzde 5,9'a yükseldi.
Fiyat artış hızları aralıksız dört haftadır ivme kazanırken, yıllıklandırılmış haftalık enflasyon yüzde 10'a ulaştı.
Merkez Bankası 19 Haziran'daki son toplantısında politika faizini yalnızca 0,25 puan düşürerek yıllık yüzde 14,25'e çekti.
Elvira Nabiullina, akaryakıt sorunları ve hükümetin bütçe harcamalarını keskin biçimde artırma planları nedeniyle gevşeme alanının daraldığı uyarısında bulundu.
Bunun yanı sıra Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise dün iç pazara akaryakıt tedariki konulu toplantıda, ülkedeki en büyük rafinerilerin kapasiteleri maksimum düzeyde olduğunu savundu.
Rusya'nın kilit enerji şirketlerinin yöneticilerinin katıldığı toplantıda Putin, temmuz ayında ana yakıt türlerinin üretiminin haziran rakamlarını aşacağını bildirdi.
Putin "Rezervleri kullanmaya başlamamıza rağmen, şu anda benzin rezervi geçen yılın aynı dönemindeki seviyeyle neredeyse aynı" bilgisini ekledi.
Putin'in açıklamasına göre benzin rezervleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4 azalarak 1,7 milyon ton seviyesinde gerçekleşti.
Ülkede bir akaryakıt açığı oluştuğunu da kabul eden Putin "Sürücüler ve işletmeler için sorunlar devam ediyor. Ne yazık ki benzin istasyonlarında da kuyruklar var. Ve şu anda ihtiyacınız olan benzin markasını her zaman bulamıyorsunuz" dedi.
Reuters'ın verilerine göre Rusya'daki benzin üretimi şu anda iç tüketimin yalnızca yaklaşık yüzde 80'ini karşılıyor.
Energy Intelligence analistleri ajansa yaptıkları değerlendirmede, Ukrayna'nın Rus enerji sektörüne yönelik operasyonlarının büyük çaplı hasara yol açtığını, bunun sonucunda ülkenin tarihindeki en kötü akaryakıt krizine doğru sürüklendiğini aktardı.
Mayıs ayında, Ukrayna insansız hava araçlarının Rus petrol rafinerilerine ve petrol depolarına yönelik saldırılarının artmasının ardından ülkedeki petrol üretimi bir yılın en düşük seviyesine geriledi.
Reuters'ın aktardığına göre mayıs ayı sonunda ülkenin orta kesimindeki büyük petrol sanayi tesislerinin neredeyse tamamı saldırılar nedeniyle operasyonlarını azaltmak veya askıya almak zorunda kaldı.
Rusya'nın en büyük hava yolu şirketleri, yedek parça eksikliği ve bakım gereksinimleri nedeniyle filolarındaki uçakların yaklaşık yüzde 20'sini seferlerden çekti.
Kommersant gazetesinin haberine göre Rusya'daki toplam yolcu trafiğinin yüzde 90'ından fazlasını sağlayan 11 hava yolu şirketinin elindeki 673 uçağın 130'u atıl durumda bekliyor.
Uzmanlar yaz aylarında planlı bakım nedeniyle yüzde 10'a kadar olan uçağın yerde kalmasını normal bir seviye olarak değerlendiriyor.
Büyük şirketler arasında uçakların yarısına sahip olan Aeroflot grubu hesaba katılmadığında, sekiz taşıyıcının filosunun neredeyse üçte biri, yani 322 uçağın 93'ü uçmuyor.
En önemli duraksama, filosunun üçte birini yerde tutan en büyük özel hava yolu şirketi S7'de yaşanıyor. Şirketin elindeki toplam 104 uçağın 32 adet A320neo ve bir adet Embraer modeli, motor sorunları nedeniyle uçuş yapamıyor.
Ural Airlines 51 uçağının 10'unu sefere çıkarmıyor; bunlar arasında sekiz adet A321neo modelinin tamamı ile sırasıyla ocak ve nisan aylarından bu yana yerde olan birer adet A320 ve A321 mevcut.
Utair filosundaki 59 uçaktan dokuzu park halinde dururken, bunların yedisi 2023 ile 2025 yılları arasında hizmetten çıkarıldı; yerde bekleyenler arasında üç uzun menzilli Boeing 767'nin tamamı yer alıyor.
Nordwind hava yollarının bu yaz 27 uçağından 12'si uçmuyor, bu sayıya beş uzun menzilli A330'dan üçü ve dört uzun menzilli Boeing 777'den üçü dahil.
Red Wings elindeki 26 uçağın beşini atıl duruma ayırdı, bunlar arasında üç Boeing 777'nin ikisi var. Sahip olduğu 20 SSJ 100 uçağından ikisi aylardır uçmazken, üçüncüsü 18 Haziran'da motor arızası nedeniyle uçuşlardan menedildi. Smartavia her iki A320neo ve Boeing 737 dahil olmak üzere 13 uçağından üçünün uçuşlarını durdurdu.
Uçaklarında ciddi motor sorunları tespit edilen en büyük charter taşıyıcısı Azur Air'de, Sivil Havacılık Kurumu (Rosaviatsiya) denetiminin ardından 23 uçaktan yalnızca 6'sının uçuşuna izin verildi; filonun yüzde 74'ü yerde duruyor.
Geçen hafta havacılık yakıtı konusunda kritik bir durum olduğunu bildiren Azimuth, 19 SSJ 100 uçağının 4'ünü park halinde tutuyor. Şirket, tüm uçaklarını bakım programlarını dikkate alarak işlettiklerini duyurdu.
Toplam 349 uçağı bulunan Aeroflot grubunda ise 37 uçak uçmuyor. Bu sayının büyük bir kısmı, 136 uçağından 30'u atıl durumda olan Rossiya hava yollarına ait. Rossiya, sekiz uzun menzilli iki katlı Boeing 747'den ikisini, 10 Boeing 777'den dördünü ve 78 Superjet'in 61'ini uçuşta tutuyor.
İki SSJ 100 motor arızası nedeniyle 24 Haziran'da seferlerden çekildi; diğer uçaklar ise 2022-2025 dönemi boyunca park haline alındı.
Aeroflot'un kendi filosundaki 171 uçağın sadece yedisi uçmuyor, bunlar arasında altı Airbus 320neo'nun üçü, 12 A330'un biri, yedi A350'nin biri ve iki Boeing 777 mevcut.
Kommersant'ın görüşlerine başvurduğu uzmanlar, en büyük hava yolu şirketleri tarafından işletilmeyen üçte birlik uçağın, beşinci yılına giren yaptırımlar altındaki bir sektör için "kötü bir gösterge olmadığını" kaydetti.
Ancak uzmanlar uçakların eskimesi ve özellikle SSJ 100 modelinde kaynakların daralması nedeniyle uçak filosundaki erimenin 2027'den itibaren daha da ağırlaşmasını bekliyor.
Diğer yandan Novosibirsk bölgesinde bireylere yönelik yakıt satışları belirli benzin istasyonlarında askıya alındı. Bölgenin Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yetkilisi Denis Ryaguzov vali ile yaptığı toplantıda durumu bildirdi.
Kararı gergin seyreden sürece bağlayan ancak belirli istasyon ağlarının isimlerini vermeyen Ryaguzov, şu anda bu istasyonların uzun vadeli sözleşmeler ile belediye ve devlet siparişleri için yakıt ikmali sağladığını aktardı.
Vali Andrey Travnikov, küçük akaryakıt istasyonlarına yakıt tedarikini yeniden sağlamak için sürece doğrudan müdahale edilmesi talimatını verdi.
Ryaguzov, Gazpromneft'in faaliyet göstermediği ilçelerde bu yönde çalışmaların halihazırda sürdüğünü bildirdi.
Novosibirsk yönetimi akaryakıt kısıtlamalarını 23 Haziran'da ilan etti. İstasyonlara araç başına en fazla 40 litre benzin vermeleri tavsiye edildi. Dizel yakıt limiti yerleşim yerlerinde 80 litre, otoyollarda ise 200 litre olarak belirlendi.
Bidonlara yakıt doldurma işlemine de 10 litre sınırı getirildi. Önlemlerin gerekçesi, çevre bölgelerdeki sorunlar nedeniyle oluşabilecek açığı ve spekülatif talebi önleme ihtiyacı olarak açıklandı.
Bu karardan bir gün önce bölge yönetimi kısıtlamalar için bir neden olmadığını savunmuştu. Ryaguzov valiye yakıt rezervlerinin yeterli olduğunu ve piyasadaki durumun istikrarını koruduğunu bildirmişti.
O tarihte Gazpromneft, bölgedeki istasyonlarında halihazırda kendi kotalarını devreye sokmuştu.
Benzin tedarikindeki kesintiler ve pek çok bölgedeki satış kısıtlamaları Rusya'da elektrikli ve hibrit araçlara ilgiyi artırdı.
Haziran ayında Moskova ve St. Petersburg'da çok sayıda vatandaş otomobil bayileriyle iletişime geçtiklerinde satışta araç kalmadığı bilgisini aldı. Büyük bir bayi ağının yöneticisi, rafinerilere yönelik haziran ayındaki drone saldırılarından önceki döneme kıyasla, Moskova'da tam elektrikli otomobil satın almak isteyenlerin oranının en az iki katına çıktığını doğruladı.
Üçü resmi, ikisi ikinci el olmak üzere beş elektrikli araç satıcısı, şu anda ellerinde bu tür araçların bulunmadığını ve teslimatların en az bir ay süreceğini ifade etti.
Bayi yöneticisi, mevcut talep potansiyelinin tamamını karşılamanın mümkün olmayacağını değerlendiriyor.
Elektrikli araçların Rusya'da pek popüler olmadığını ve stokta az sayıda bulunduğunu hatırlatan yönetici, siparişten teslimata kadar ortalama iki aylık bir süre geçtiğini, bu süre zarfında alıcıların elektrikli araca geçme isteklerini yitirebileceklerini anlattı.
Uzmanlar, şarj istasyonu eksikliği nedeniyle Rusların isteseler bile kitlesel olarak elektrikli araçlara geçemeyeceklerine ve bu araçlarla büyük şehirlerin dışına seyahat edilemeyeceğine işaret ediyor.
