2026 yılında Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, Çin'de büyük ölçekli ağaçlandırma projeleri kapsamında dikilen ağaçların, doğal ormanlara kıyasla daha hızlı yaprak alanı artışı gösterdiğini ortaya koydu.
Araştırmacılar, bu durumun ağaç yaşı, insan müdahalesi, hızlı büyüyen türlerin tercih edilmesi ve atmosferde artan karbondioksit seviyelerine verilen tepkilerle ilişkili olduğunu belirtiyor.
Araştırma, Çin'in çölleşmeyle mücadele amacıyla yürüttüğü ve kamuoyunda "Büyük Yeşil Duvar" olarak bilinen dev ağaçlandırma projesini yeniden gündeme taşıdı.
"BÜYÜK YEŞİL DUVAR" PROJESİ KAPSAMINDA MİLYARLARCA AĞAÇ DİKİLDİ
Live Science'ın aktardığı bilgilere göre Çin, 1978 yılında başlatılan program kapsamında bugüne kadar yaklaşık 66 milyar ağaç dikti. Ülke yönetimi, bu yüzyılın ortasına kadar 34 milyar ağaç daha dikmeyi hedefliyor.
Resmi adı "Üç Kuzey Koruma Ormanı Programı" olan proje, Çin'in kuzey, kuzeydoğu ve kuzeybatı bölgelerini kapsıyor.
Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları platformuna göre program, ülkenin kuzeyindeki 13 eyalet, özerk bölge ve belediyede ekolojik koşulları iyileştirmek ve orman alanlarını genişletmek amacıyla hayata geçirildi.
UYDU VERİLERİYLE YAPRAK ALANI İNCELENDİ
Shenzhen'deki Pekin Üniversitesi'nde görev yapan peyzaj ekolojisti Yuhang Luo liderliğindeki araştırma ekibi, ormanlardaki ağaç taçlarının yoğunluğunu gösteren "yaprak alanı indeksi" verilerini uydu görüntüleri aracılığıyla analiz etti.
Bilim insanları, yaprak alanı indeksini ormanların karbon emme kapasitesini değerlendirmede önemli bir gösterge olarak kullanıyor. Ancak araştırmacılar, bu ölçütün tek başına gövdelerde, köklerde, kabukta ve toprakta depolanan toplam karbon miktarını yansıtmadığına dikkat çekiyor.
YAPAY ORMANLAR YÜZDE 66 DAHA HIZLI BÜYÜDÜ
Araştırmada yapılan karşılaştırmalarda, Çin'deki dikilmiş ormanların yaprak alanı artış hızının doğal ormanlardan yüzde 66 daha yüksek olduğu tespit edildi.
Araştırmacılar, bu farkın önemli bir bölümünün, ağaçlandırılan bölgelerdeki ağaçların daha genç olmasından kaynaklandığını belirtti. Çünkü gelişimlerinin erken dönemindeki ağaçlar, özellikle insan müdahalesiyle desteklenen alanlarda daha hızlı büyüme eğilimi gösteriyor.
Ancak bilim insanları, benzer yaş ve çevresel koşullara sahip ormanları karşılaştırdıklarında bile yapay ormanların büyüme avantajını koruduğunu ortaya koydu. Bu durumda da dikilmiş ormanların büyüme oranının doğal ormanlardan yüzde 4,6 daha yüksek olduğu belirlendi.
Araştırma verilerine göre bu fark özellikle karışık ve yaprak dökmeyen ormanlarda daha belirgin şekilde gözlemlendi.
ATMOSFERDEKİ KARBONDİOKSİTE DAHA GÜÇLÜ TEPKİ VERİYORLAR
Araştırmacılar ayrıca, ağaçlandırılmış ormanların atmosferdeki karbondioksit artışına doğal ormanlara göre daha güçlü tepki verdiğini tespit etti.
Bilim insanlarına göre bu durum, günümüzde kullanılan iklim modellerinin farklı orman türlerinin karbon emme kapasiteleri arasındaki farkları yeterince dikkate almıyor olabileceğini gösteriyor.
İNSAN MÜDAHALESİ BÜYÜMEDE ÖNEMLİ ROL OYNUYOR
Araştırmada, yapay ormanların daha hızlı büyümesinin yalnızca iklim koşullarına veya atmosferdeki karbondioksit artışına bağlanamayacağı vurgulandı.
Araştırmacılara göre insan yönetimi de bu süreçte önemli bir etken. Çünkü ağaçlandırma projelerinde çoğu zaman okaliptüs ve kavak gibi hızlı büyüyen türler tercih ediliyor. Ayrıca rekabet eden bitki örtüsünün temizlenmesi ve toprağın gübrelenmesi gibi uygulamalar da gerçekleştiriliyor.
Bu koşullar altında ağaçlar, "CO₂ gübreleme etkisi" olarak adlandırılan süreçten daha fazla yararlanabiliyor. Bu süreçte atmosferdeki karbondioksit seviyelerinin yükselmesi, belirli koşullarda bitki büyümesini hızlandırabiliyor.
Ancak araştırmacılar, bu etkinin sınırsız olmadığı konusunda da uyarıyor. Su kaynakları, toprak besinleri, sıcaklık, biyolojik çeşitlilik ve orman yaşı gibi faktörlerin uygun olmaması durumunda karbondioksit artışının büyümeyi artırmayabileceği belirtiliyor.
AVANTAJ 30-40 YAŞ ARALIĞINDA ZİRVEYE ULAŞIYOR
Araştırmaya göre, yapay ve doğal ormanlar arasındaki büyüme farkı ağaçların 30 ila 40 yaş aralığında olduğu dönemde en yüksek seviyeye ulaşıyor.
Ancak 40 yaş sonrasında bu avantaj belirgin şekilde azalıyor. Buna karşılık doğal ormanlar daha yavaş büyüse de uzun vadede daha sürdürülebilir bir gelişim gösteriyor.
Yuhang Luo, Live Science'a yaptığı açıklamada, ağaçlandırılmış ormanların kısa vadede karbon emilimi açısından önemli bir araç olabileceğini, ancak uzun vadeli karbon depolama ve dayanıklılık açısından doğal ormanların yerinin doldurulamayacağını ifade etti.
YAPRAK ALANI TEK BAŞINA YETERLİ DEĞİL
Araştırmacılar, çalışmanın yapay ormanların doğal ormanlardan her zaman daha etkili olduğunu göstermediğini vurguladı. Araştırmada toplam karbon depolaması değil, yaprak alanı indeksindeki artış ölçüldü. Çünkü karbon, yaprakların yanı sıra gövde, kök, kabuk ve toprakta da depolanıyor.
Çalışmada yer almayan Waterloo Üniversitesi araştırmacısı Kevin Dsouza, sonuçların biyolojik açıdan mantıklı olduğunu belirtirken, yaprak alanı indeksinin karbon depolamasını tek başına göstermediği uyarısında bulundu.
FARKLI ARAŞTIRMALAR FARKLI SONUÇLAR VERDİ
2025'te yayımlanan başka bir araştırma, genç doğal ormanların benzer yaştaki dikilmiş ormanlardan daha yüksek karbon birikim oranına sahip olduğunu ortaya koydu. Ancak genç yapay ormanların daha geniş alanlara yayılması nedeniyle bugün daha fazla karbon depolayabildiği, buna karşın 2060'a kadar doğal ormanların gerisinde kalabileceği öngörüldü.
Araştırmacılar, iklim modellerinde yapay ve doğal ormanların ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Reuters'ın 2024 verilerine göre Çin, Taklamakan Çölü çevresinde yaklaşık 3 bin kilometrelik yeşil kuşak oluştururken, ülkede 30 milyon hektardan fazla alan ağaçlandırıldı ve orman varlığı yüzde 25'i aştı.
Uzmanlar ise ağaçlandırma projelerinde su kullanımı, fide yaşama oranları ve biyolojik çeşitlilik gibi faktörlerin de dikkate alınması gerektiğini vurguluyor. Araştırmanın temel sonucu ise, ağaçlandırmanın kısa vadede karbon emilimine katkı sağlasa da doğal ormanların yerini alamayacağı yönünde.
