Türkiye ile İran arasında uzun süredir yürürlükte olan 25 yıllık doğal gaz anlaşması temmuz ayında sona eriyor. Yeni dönemde hem arz güvenliği hem de finansal işlem mekanizmaları, iki ülke arasındaki enerji ilişkilerinin seyrini belirleyecek temel unsurlar olarak öne çıkıyor.
Anlaşma süreci, Türkiye’nin son yıllarda çeşitlendirdiği enerji portföyüyle birlikte daha farklı bir zemine oturmuş durumda. Türkiye, artırdığı sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) alımları ve Karadeniz’deki Sakarya Gaz Sahası üretimi sayesinde İran gazına olan bağımlılığını önemli ölçüde azaltmış olsa da, İran’dan gelen arz tamamen devre dışı kalmış değil.
Bölgesel arz güvenliği açısından önemli
2025 yılı itibarıyla İran, Türkiye’ye yaklaşık 7,8 milyar metreküp doğal gaz tedarik etti. Bu miktar, Türkiye’nin toplam doğal gaz ithalatının yaklaşık yüzde 13’üne karşılık geliyor. Özellikle Doğu Anadolu’daki mevcut boru hattı altyapısının büyük ölçüde İran gazına göre tasarlanmış olması, bu kaynağın bölgesel arz güvenliği açısından önemini korumasına neden oluyor.
Enerji denkleminde yeni dönemi etkileyen en kritik faktör ise yaptırım rejimi ve ödeme kanalları. Eylül 2025’te JCPOA kapsamındaki yaptırımların yeniden devreye girmesiyle Birleşmiş Milletler yaptırımları tekrar uygulanmaya başlarken, finansal akışların daha da sıkı denetim altına girdiği bir dönem başladı.
Daha kısa ve esnek hükümler olabilir
ABD Hazine Bakanlığı’nın İran’a yönelik geçici yaptırım muafiyetinin petrol ve petrokimya ürünlerini kapsayıp doğal gazı kapsam dışı bırakması, Türk bankalarının İran Ulusal Gaz Şirketi’ne yapılacak ödemelerde daha temkinli davranmasına yol açıyor.
Bu çerçevede enerji piyasası kaynakları, yeni dönemde imzalanabilecek olası Türkiye–İran doğal gaz anlaşmasının daha düşük hacimli, daha kısa süreli ve yaptırım ile ödeme risklerine karşı daha esnek hükümler içerebileceğini değerlendiriyor.
Tüm bu gelişmeler ışığında, temmuz sonrasında Tebriz–Ankara boru hattındaki akışın nasıl şekilleneceği, yalnızca enerji arzı açısından değil, aynı zamanda yeni yaptırım mimarisinin enerji ticaretine etkisini göstermesi bakımından da kritik bir gösterge olacak.
