Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan 2025 yılına ait Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri iş dünyasının hangi diplomaya ne kadar değer biçtiğini, ekonomik daralma evrelerinde hangi bölümlerin ayakta kaldığını ve mezuniyet sonrası sınıflaşmayı ortaya koydu. Son 4 yılın verileri incelendiğinde, üniversite mezunlarının kayıtlı istihdam oranlarında 2023 yılından bu yana istikrarlı bir gerileme yaşadı. Diplomalar, her zaman hızlı istihdam garantisi sunamadı.
TÜİK’e göre, 2022 yılında yüzde 75,1 olan kayıtlı lisans mezunu istihdam oranı, 2023’te yüzde 75,6 ile neredeyse zirveyi gördü. Fakat gerileme 2024 ve 2025’te sürdü. Geçen yılın tamamında kayıtlı lisans mezunu istihdam oranı yüzde 73,9’a geriledi. Benzer bir kayıp ön lisans mezunlarında da görüldü. 2022’de yüzde 67,2 olan istihdam oranı, 2023’te yüzde 67,7’ye kadar çıktı. 2025’te son yılların en düşük seviyesi olan yüzde 65,7’ye kadar indi.
İş diplomayı almakla da bitmiyor. Bir üniversite mezununun diploma aldıktan sonra ilk işine yerleşme süresi o ülkenin ekonomik canlılığın ve sektörel talebine göre değişkenlik gösteriyor.
En hızlı iş 9 ay ile sağlık ve refahta
TÜİK’in alan bazlı verilerine göre, 2025 yılı itibarıyla lisans mezunlarının ilk iş bulma sürelerinde belirgin sektörel farklılıklar bulunuyor. En hızlı iş bulan lisans eğitim alanlarının başında TÜİK’e göre ortalama 9 ay ile sağlık ve refah geliyor.
Bilişim ve iletişim teknolojileri ortalama 11,4 ayda iş bulurken, mühendislik, imalat ve inşaatta iş bulma süresi 11,6 aya kadar çıkıyor. Sosyal bilimler, sanat ve beşeri bilimler gibi alanlarda ise bu sürelerin ortalamanın çok daha üzerine çıktığı ve mezunların iş gücü piyasasına entegrasyonunda ciddi gecikmeler yaşandığı TÜİK verilerine yansırken, listede en uzun iş bulma süresi 18,3 ayla iş, yönetim ve hukuk olduğu görülüyor. Ön lisans mezunlarında da durum biraz daha farklı.
En hızlı iş 13,7 ay ile hizmetlerde. Onu 13,8 ay ile doğa bilimleri, matematik ve istatistik takip ediyor. TÜİK’e göre üçüncü sırada da 14,3 ay ile mühendislik, imalat ve inşaat var. En uzun iş ise 18,9 ay ile sanat ve beşeri bilimlerde. Dikkat çeken bir diğer unsur da hemen her alanda kadınların iş bulma süresinin erkeklerden daha uzun olması.
Tıp, havacılık ve mühendislik yüksek kazanç grubunda
Sadece istihdam edilmek artık tek başına yeterli değil. Enflasyonist ortamda elde edilen gelir de oldukça önem taşıyor. TÜİK’in kazanç grupları verisine göre tıp, havacılık ve ileri mühendislik alanları hem lisans hem ön lisans seviyesinde 2022’den ‘çok yüksek’ kazanç grubunda. Düşük ve çok düşük kazanç grubuna sıkışan bölümler de TÜİK verileriyle ortaya çıktı.
Lisansta Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi, Bankacılık ve Sigortacılık, Şehir ve Bölge Planlama, Orman Mühendisliği, Su Ürünleri Mühendisliği, Reklamcılık, İngilizce Öğretmenliği gibi alanlar çok düşük ve düşük kazanç sarmalında. Ön lisansta da Muhasebe ve Vergi Uygulamaları, İnşaat Teknolojisi, Turizm ve Seyahat Hizmetleri, Çağrı Merkezi Hizmetleri, Ağız ve Diş Sağlığı gibi bölümlerin aylık kazancı düşük ve çok düşük kazanıyor. Buna göre sadece ön lisans mezunları değil, lisans mezunları da düşük kazanç sarmalından kurtulamadığı görülüyor.
İşte kadın erkek eşitliğini diploma da sağlamıyor
İstihdam hayatında kadın erkek eşitliği sorunu devam ediyor. TÜİK verilerine göre, üniversite okumak iş gücü piyasasında da eşitlik sağlamıyor. Bu denklem birçok alanda geçerliliğini yitirmiş durumda.
2025 verileri, kadınların diploma aldıktan sonra istihdama katılmakta erkeklere göre, oldukça gerisinde kalırken, ön lisansta bu uçurumun daha fazla olduğu görülüyor. Kadın erkek istihdamında en büyük fark yüzde 23,1 ile sanat ve beşeri bilimlerde. Burada erkek istihdamı yüzde 75,7 seviyesindeyken, kadınlarda yüzde 52,6 olarak görülüyor. En düşük fark ise yüzde 8,7 ile sağlık ve refahta.
Özellikle ön lisans düzeyindeki sanat ve beşeri bilimler mezunlarında erkeklerin istihdam oranı yüzde 79’u aşarken kadınlarda bu oranın yüzde 39,6’da kalması, iş veren tercihlerindeki değişimin en net fotoğrafı. Bilişim ve mühendislik gibi geleceğin meslekleri olarak adlandırılan alanlarda dahi kadın istihdamı, erkeklerin 10 ila 25 puan gerisinde seyrediyor. En düşük fark ise yüzde 22,8 ile tarım, ormancılık, balıkçılık ve veterinerlikte.
Savunma sanayisindeki yatırım istihdama da yansıdı
TÜİK verileri sadece bugününe değil, 2022 ile 2025 yılları arasındaki trend değişimini de ortaya koyuyor. İş gücü piyasasının hangi mesleklere yüzünü döndüğü, hangilerinden ise uzaklaştığı verilerle ortada.
İstihdam oranı en yüksek olan bölümlerden ziyade, son dört yılda ivmesini en çok artıran ve çakılma yaşayan bölümler piyasanın geleceğine dair ciddi ipuçları barındırırken, savunma sanayisindeki yatırımlar istihdama da yansıyor. Lisans seviyesinde ‘Uçak Bakım ve Onarım’ bölümü istihdam oranını tam 5,5 puan (%83,5’ten %89,0’a) artırarak son dört yılın en hızlı büyüyen alanı oldu.
Onu 5,1 puanlık artışla ‘Havacılık Elektrik ve Elektroniği’ takip etti. İki yıllık bölümlerde ise kamu atamalarının da etkisiyle ‘Ceza İnfaz ve Güvenlik Hizmetleri’ 7,9 puanlık rekor bir artışla istihdamını yüzde 65,1’e taşıdı. Tıbbi Dokümantasyon (+7,4 puan) ve Uçak Teknolojisi (+6,6 puan) ön lisansın diğer yükselen yıldızları oldu. İş Sağlığı ve Güvenliği ile Raylı Sistemler de sanayinin artan ihtiyaçlarıyla ivme kazandı.
