Trump adına görev yapan danışmanlar Steve Witkoff ve Jared Kushner, İran ile yapılacak nükleer müzakereler öncesinde teknik uzmanlarla değerlendirme yapmak üzere Tennessee eyaletindeki Oak Ridge ulusal laboratuvarını ziyaret etti. ABD yönetimi, savaşı bitirmek ve kapsamlı nükleer müzakereler sürecini başlatmak amacıyla İran ile bir mutabakat zaptı imzalamayı hedefliyor. Beyaz Saray, görüşmelerin başlaması ihtimaline karşı uzman ekibini hazır tutmak istiyor.
ABD ve İranlı yetkililer mutabakat zaptının detayları üzerinde henüz tam bir uzlaşma sağlayamadı. Bölgesel kaynaklar, tarafların son aşamaya girdiğini belirtiyor. Anlaşmanın nihai olarak imzalanıp imzalanmayacağı ise belirsizliğini koruyor. Amerikalı yetkililer, Oak Ridge toplantısının kesin bir anlaşma anlamına gelmediğini vurguluyor. Yetkililer, nükleer müzakereler sürecinin ciddi bir aşamaya girdiğini ve hazırlıklı olmak istediklerini ifade ediyor.
Nükleer müzakereler için uzman ekip uranyum sürecini yönetecek
Witkoff önceden duyurulmayan bir şekilde Doğu Tennessee bölgesine gitti. Kushner ve Witkoff, Enerji Bakanlığına bağlı Oak Ridge tesislerini birlikte inceledi. Ülkenin uranyum işleme ve santrifüj teknolojisi alanındaki en üst düzey uzmanları Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı ve Y-12 Ulusal Güvenlik Kompleksi bünyesinde görev yapıyor. ABD kurumları, geçmiş dönemlerde Kazakistan ve Libya gibi ülkelerden gelen nükleer malzemeleri Tennessee üzerinden ülkeye aktardı.
ABD yönetimi, ön anlaşma sağlanması halinde nükleer müzakereler sürecine katılması için yaklaşık 100 uzmandan oluşan bir ekip kurdu. İran elçileri, potansiyel bir nükleer anlaşmanın uygulanmasına yönelik hazırlıkları tartışmak üzere ilgili uzmanlarla bir araya geldi. Witkoff ve Kushner, geçen hafta İranlı mevkidaşlarıyla ateşkesi uzatacak 60 günlük bir mutabakat zaptı üzerinde prensipte anlaştı.
Anlaşmazlık noktaları ve nükleer müzakereler kapsamındaki takvim
Taslak metin, Hürmüz Boğazı rotasının yeniden açılmasını ve İran'ın petrol satmasına izin verilmesini içeriyor. Belge ayrıca İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokları ve gelecekteki zenginleştirme faaliyetlerinin sınırlandırılması üzerine nükleer müzakereler yapılmasını öngörüyor. Trump, geçen cuma günü metin üzerinde iki değişiklik talep etti. İran tarafı da kendi değişikliklerini sunacağını bildirdi. ABD şimdi resmi İran yanıtını bekliyor.
Kaynaklar, taraflar arasındaki görüş ayrılıklarının nispeten dar olduğunu vurguluyor. Trump, İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunu seyreltme işlemini tamamlaması için 60 günlük bir süre sınırı koymasını istiyor. Görüşmeler hakkında bilgi sahibi kaynaklar, İranlıların söz konusu sürenin 90 gün olmasını talep ettiğini aktarıyor. Dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran fonlarının ne kadarının ve ne zaman serbest bırakılacağı konusunda da pürüzler devam ediyor.
Venezuela detayı ve fonların serbest bırakılması
ABD, nihai bir anlaşmaya varıldıktan ve uygulamaya yönelik somut adımlar atıldıktan sonra fonları serbest bırakacağını söylüyor. İranlı yetkililer ise fonların bir kısmının derhal serbest bırakılmasını istiyor. İran dini liderinin bir danışmanı, dondurulmuş fonlar nedeniyle görüşmelerin tıkandığını ve topun Trump cephesinde olduğunu belirtti. Süreç ikinci aşamaya geçerse nükleer müzakereler kapsamında uzman ekip yeni bir plan hazırlayacak.
Bahsi geçen plan, İran'ın nükleer malzemelerinin imhasını, zenginleştirme programının daha da sınırlandırılmasını ve uyumun doğrulanmasını kapsayacak. Witkoff ve Kushner ile görüşen bazı uzmanlar, birkaç hafta önce Venezuela üzerinden zenginleştirilmiş uranyumun geri kazanılması sürecinde de görev aldı. Bir araştırma reaktöründen alınan malzeme, işlenmek üzere geçen ay Güney Carolina tesislerine ulaştı. Toplantıya katılan bazı nükleer uzmanlar, savaştan önce Umman üzerinden yürütülen nükleer müzakereler sırasında Kushner ve Witkoff'a eşlik etmişti.
