Beyaz et sektöründe piyasa işleyişini bozarak haksız fiyat artışlarına yol açtıkları iddiasıyla yürütülen soruşturma, sektörün üretim ve tedarik yapısını yeniden gündeme taşıdı.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından sekiz ilde gerçekleştirilen operasyonda 32 kişi hakkında gözaltı kararı verilirken soruşturma kapsamındaki 13 şirkete denetim kayyumu atandı. Soruşturmada “suç işlemek amacıyla örgüt kurma, yönetme ve örgüte üye olma” suçlaması da yer alıyor. Operasyon kapsamındaki 13 şirket, Türkiye beyaz et üretiminin yüzde 80’nini gerçekleştiriyor.
Operasyonun ardından kamuoyunda tavuk eti fiyatlarındaki artışların nedenleri ve sektörün yapısal sorunları yeniden tartışılmaya başlandı. Son yıllarda kırmızı et fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle tüketicinin önemli ölçüde beyaz ete yöneldiği, buna karşın tavuk fiyatlarında da dikkat çekici artışlar yaşandığı belirtiliyor. Ancak yapılan hesaplamalarda son yıllarda tavuk eti fiyatlarında ciddi fiyat artışı yaşansa da birçok üründeki fiyat artışının yanında ‘fahiş’ olarak nitelendirilemiyor.
CİVCİV VE YUMURTA İTHAL
Beyaz et sektöründe üretimin başlangıç noktası olan damızlık civciv ve kuluçkalık yumurta alanında da Türkiye'nin büyük ölçüde dışa bağımlı olduğu biliniyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 2025 yılı sonunda yayımladığı Kümes Hayvancılığı Durum ve Tahmin Raporu da sektörün en temel kırılganlığının ithal damızlık materyallere bağımlılık olduğunu ortaya koyuyor.
Özellikle etlik piliç sektöründe kullanılan ebeveyn materyalinin neredeyse tamamı yurt dışından temin ediliyor. Son yıllarda yapılan bazı yatırımlarla yerli üretimde artış yaşansa da dışa bağımlılık hâlâ sektörün temel özelliklerinden biri.
HALKANIN BAŞI TEKELDE
Küresel pazarda damızlık hatlarını kontrol eden başlıca şirketler ise Aviagen, Cobb-Vantress ve Hendrix Genetics olarak öne çıkıyor. Sektöre ilişkin değerlendirmelerde özellikle Aviagen'in Türkiye'deki iştiraki olan Aviagen Anadolu’nun önemli bir konuma sahip olduğuna dikkat çekiliyor.
Aviagen Anadolu, yakın zamanda Beypiliç ortaklığındaki Ross Ankara Ana Damızlık Tavukçuluk Sanayi ve Ticaret AŞ’nin de tek patronu oldu. 2025 sonunda Rekabet Kurulu’nun yayımladığı kararda etlik piliç üretiminin ilk halkasının genetik materyal ve damızlık üretimi olduğu ayrıntılı biçimde anlatılıyor. Kurul, bu alanda küresel ölçekte Aviagen'in tek rakibinin Cobb-Vantress bulunduğu açıkça belirtiyor. Aviagen Anadolu'nun ithal ettiği ebeveyn sürülerden damızlık civciv üreterek beyaz et şirketlerine satış yaptığı ifade ediliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre etlik piliç üretim maliyetlerinin yaklaşık yüzde 68'i yem giderlerinden kaynaklanıyor. Civciv maliyetleri yüzde 14 seviyesinde bulunurken enerji, işçilik, bakım, amortisman ve diğer giderler kalan kısmı oluşturuyor.
ABCD’NİN ELİNDE
Kanatlı hayvancılıkta kullanılan yem hammaddelerinin başında mısır ve soya geliyor. Bu ürünlerin önemli bölümünün ithalat yoluyla karşılanması, döviz kurundaki hareketlerin doğrudan üretim maliyetlerine yansımasına neden oluyor. Dünya mısır ticaretinin yüzde 70’ini Amerikan menşeili 4 şirket üstleniyor. Bu şirketler, Archer Daniel Midland, Bunge, Cargill ve Louis Dreyfus. Baş harflerinden yola çıkarak bu şirketlere ABCD grubu deniyor.
Öte yandan Türkiye İstatistik Kurumu verileri, soruşturmanın merkezindeki sektörün ulaştığı ekonomik büyüklüğü de ortaya koyuyor. Türkiye'de tavuk eti üretimi 2025 yılında 2 milyon 797 bin tona ulaşarak bir önceki yıla göre yüzde 11,3 arttı. Aynı dönemde kesilen tavuk sayısı yüzde 9,8 yükselişle 1 milyar 502 milyon adedi geçti. 2026 yılının ilk dört ayında ise tavuk eti üretimi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,6 artarak 934 bin 960 tona yükseldi. Sadece nisan ayında 236 bin tonun üzerinde tavuk eti üretildi.
Fiyatların hangi mekanizmalarla oluştuğu, maliyet baskılarının ne kadarının üreticilerden, ne kadarının dışa bağımlı tedarik zincirinden kaynaklandığı konusunda kapsamlı bir açıklama ise yok.
