Gençlerin daha hızlı yaşlanması ne demek?

Bedenin de kendi saati vardır ve bazen bu saat kronolojik yaştan daha hızlı ilerleyebilir.
Bilim insanlarının son yıllarda yanıt aradığı sorulardan biri de tam olarak bu: Acaba genç kuşaklar, aynı yaşta önceki nesillere göre biyolojik olarak daha mı yaşlı?
Bu soru özellikle 50 yaş altında görülen bazı kanserlerdeki artış nedeniyle önem kazandı.
Kolorektal kanser, mide-bağırsak sistemi kanserleri, rahim ve akciğer kanseri gibi bazı tümörler artık daha genç yaşlarda görülüyor.
Tanı yöntemlerinin gelişmesi ve tarama programlarının yaygınlaşması bu artışı kısmen açıklasa da tek başına yeterli görünmüyor.
Obezite, hareketsizlik, uyku düzensizliği, kronik stres, ultra işlenmiş gıdalar ve hava kirliliği gibi birçok faktörün yıllar içinde bedende bıraktığı yükün biyolojik yaşlanmayı hızlandırdığı düşünülüyor. Çünkü insan bedeni yaşadıklarını unutmuyor.
Kronik iltihap, metabolik bozukluklar, bağışıklık sistemindeki değişiklikler ve alışkanlıklar hücrelerde iz bırakıyor. İşte biyolojik yaş da bedenin bu birikmiş yükünü yansıtan kavramlardan biri.
Nature Medicine’da yayınlanan kapsamlı bir araştırmada, Birleşik Krallık Biobank verilerindeki 55 yaş altı 154 binden fazla kişi incelendi ve sonuçlar ABD’deki başka bir veri grubunda doğrulandı.
Araştırmacılar rutin kan testleri ve metabolik göstergelerden yararlanarak biyolojik yaşı tahmin etti.
Çalışmanın en dikkat çekici sonucu, daha genç doğum kuşaklarında biyolojik yaş ile kronolojik yaş arasındaki farkın daha belirgin olmasıydı.
Başka bir ifadeyle, bazı genç kuşaklar aynı yaşta önceki nesillere göre biyolojik olarak daha fazla metabolik yük ve iltihap taşıyor olabilir.
Araştırma ayrıca biyolojik yaş arttıkça erken yaşta görülen bazı solid kanserlerin riskinin de yükseldiğini gösterdi. Ancak bu sonuçlar kesin bir neden-sonuç ilişkisi anlamına gelmiyor.
Çalışma, biyolojik yaşı yüksek olan herkesin kanser olacağını söylemiyor, yalnızca iki durum arasında istatistiksel bir ilişki olduğunu ortaya koyuyor.
En belirgin ilişki akciğer, rahim ve mide-bağırsak sistemi kanserlerinde görüldü.
Buna karşılık meme, prostat, tiroit, melanom ve merkezi sinir sistemi tümörlerinde aynı düzeyde bir ilişki saptanmadı.
Bu da biyolojik yaşlanmanın tüm kanserleri aynı şekilde açıklamadığını gösteriyor.
Araştırmanın dikkat çeken bulgularından biri de organlara özgü yaşlanma...
Bağışıklık sistemindeki yaşlanma belirtileri erken yaş akciğer kanseriyle, yağ dokusundaki yaşlanma ise kolorektal kanserle ilişkilendirildi.
Bu durum, kanserin yalnızca genetik değişikliklerden değil, uzun yıllar boyunca oluşan biyolojik ortamdan da etkilendiğini düşündürüyor.
FARKINDALIK ÖNEMLİ
Bugünün gençleri önceki kuşaklardan farklı bir çevrede yaşıyor. Daha az hareket ediyor, daha düzensiz uyuyor, daha fazla işlenmiş gıda tüketiyor, daha yoğun ve çevresel maruziyetlerle karşılaşıyor.
Bunların hiçbiri tek başına kanser nedeni olarak gösterilemez ancak birlikte değerlendirildiğinde biyolojik yaşlanmayı hızlandırabilecek bir zemin oluşturabilir.
Bir kan testine bakarak bir kişinin kanser riskini kesin olarak söylemek mümkün değil. Bilimsel veriler henüz böyle bir noktada değil.
Asıl verilmesi gereken mesaj panik değil, farkındalık olmalı.
Genç yaşlarda metabolik sağlığı korumak, düzenli uyumak, fiziksel olarak aktif olmak, sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmak, alkol tüketimini sınırlamak ve dengeli beslenmek yalnızca kronik hastalıkları değil, biyolojik yaşlanmayı da etkileyebilir.
Ailede erken yaş kanser öyküsü bulunan kişilerin ise belirtileri “Ben daha gencim” diyerek ertelememesi önemlidir.
Belki de bugün sormamız gereken en önemli soru kaç yaşında olduğumuz değil, bedenimizin o yılları nasıl taşıdığıdır.
Çünkü bazen yaş sadece takvimde ilerlemez; hücrelerin içinde de hızlanabilir.
Tıbbın yeni hedefi ise yalnızca bu biyolojik saati ölçmek değil, onu hızlandıran nedenleri anlayarak daha sağlıklı yaşlanmanın yollarını bulmaktır.