Türkiye genelinde 1 Temmuz 2026 itibarıyla resmen devreye alınan Depozito İade Sistemi’nde (DOA) ilk haftaların bilançosu netleşirken, sistemdeki açıkları kullanarak makineleri adeta "rehin alan" suistimallere karşı düğmeye basıldı.
Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) Başkanı Nurullah Öztürk, sistemdeki kuyrukları ve suistimalleri önlemek amacıyla yarından itibaren TCKN ve cep telefonu numarası ile sisteme girişlerin belli bir dönemliğine kısıtlanacağını açıkladı. Sisteme sadece mobil uygulama üzerinden QR kod ile giriş yapılabilecek.
CNBC-e’ye açıklamalarda bulunan TÜÇA Başkanı Öztürk, yeni uygulamanın detaylarını, sistemin finansal portresini ve hedeflenen yeni yol haritasını paylaştı.
Makineleri rehin alanlara karşı "QR Kod" önlemi
Sistemin devreye girmesiyle birlikte iade makinelerinin önünde oluşan uzun kuyruklar ve sosyal medyada paylaşılan görüntüler üzerine TÜÇA harekete geçti. Normal şartlarda kişi başı günlük 200 adet ambalaj sınırı bulunduğunu belirten Nurullah Öztürk, bazı kullanıcıların yakınlarının TCKN ve telefon numaralarını kullanarak bu limiti aştığını ve makineleri uzun süre meşgul ettiğini vurguladı.
Öztürk, suistimallerin önüne geçmek için alınacak yeni önlemi şu sözlerle duyurdu:
"Makinelerimizde 4 parça halinde toplam 200 adet sınırlamasıyla başladık. Sıra olmasın diye bu sınırı düşük tutmaya gayret ettik. Ancak entegrasyon döneminde biz de yeni tecrübeler ediniyoruz. Bazı vatandaşlarımız 1500-2000 adet ambalajla geliyor. Arkadaşının, eşinin, dostunun TCKN ve cep telefonu numarasını girerek bu sınırı aşan uygulamalar gördük. Yarın itibarıyla inşallah TCKN ve cep telefonuyla girişi belli bir dönemliğine kısıtlamayı planlıyoruz. Sadece 'DOA' uygulaması üzerinden QR kod ile giriş yapılabilecek. Amacımız tek bu olacak şekilde, önümüzdeki 2 aylık dönemi bu kısıtlamayla geçirmek."
"Yatırım genel bütçeden değil, kirleten öder mantığıyla finanse ediliyor"
Sistemin kurulum maliyetleri ve Ar-Ge harcamalarına da değinen Öztürk, bu devasa dönüşümün bütçeye yük olmadığını, küresel çevre hukuku standardı olan "Geliştirilmiş Üretici Sorumluluğu" prensibiyle işletildiğini belirtti:
"Yatırım tutarı genel bütçeden karşılanmıyor. Bu kendi içinde dönen bir finansal döngü. Dünyada kabul görmüş 'kirleten öder, temizleyen ödül alır' mantığına dayanıyor. İçecek üreticileri pazarlama ve lojistik için ambalaj üretiyor ve bu çevre kirliliğine yol açıyor. Tüm finansman bu üreticilerin sorumluluğu kapsamında sağlanıyor."
Sistem için bugüne kadar 15 milyar liranın üzerinde yatırım yapıldığını açıklayan Öztürk, "Bir o kadar daha yatırım yapmayı planlıyoruz. Ancak sistem tamamen ulusal anlamda bittiğinde; cari açığın azaltılması, ithalatın düşmesi ve geri dönüşümden elde edilecek ham madde kaynağıyla birlikte, yaptığımız yatırımın 2 yıl içinde kendini amorti edeceğini öngörüyoruz" dedi.
Hedef 2 yıl içinde 50 bin iade noktası
Türkiye genelinde şu an 81 il ve 973 ilçede depozito iade makinelerinin kurulduğunu ancak bu sayının henüz yeterli olmadığını kabul eden TÜÇA Başkanı, 2 yıllık entegrasyon sürecinin sonunda hedeflenen yapıyı anlattı:
"Vatandaşlarımızdan iade noktası sayısının az olduğuna yönelik haklı tepkiler alıyoruz. Bu sürecin yaygınlaşması yaklaşık 2 yıl sürecek. Hedefimiz minimum 50 bin iade noktasına ulaşmak. Bu, 50 bin makine demek değil. 10 bin civarında depozito iade makinesinin yanı sıra, 40 binin üzerinde noktada manuel el terminalleri marifetiyle toplama gerçekleştireceğiz."
Öztürk, temmuz ayının sonundan itibaren vatandaşların DOA mobil uygulamasındaki "İade Noktası Bul" haritası üzerinden bu el terminallerinin bulunduğu geleneksel bakkalları ve iade noktalarını da görebileceğini sözlerine ekledi.
Otel, restoran ve kafelere kritik çağrı: "Çöpe atmayın, DBS'ye kaydolun"
Türkiye'de yıllık yaklaşık 25 milyar adetlik bir içecek ambalajı üretimi olduğunu hatırlatan Öztürk, sistemin henüz 2 haftalık geçmişi olmasına rağmen 30 milyonun üzerinde ambalajın başarıyla toplandığını belirtti. Ancak bu rakamın nihai hedeflerin çok gerisinde olduğunu vurgulayarak turizm ve hizmet sektörüne seslendi:
"Özellikle otel, restoran ve kafelerimize (Horeca sektörü) seslenmek istiyorum. Bir an önce Depozito Bilgi Sistemi (DBS) kayıtlarını oluştursunlar, operatörlerini seçsinler ve depozitolu ambalajları çöpe atmasınlar. Bu esnafımızın da sisteme katılımıyla toplama oranları katlanarak artacaktır. Yıl sonu hedefimiz 4 milyarın üzerinde ambalajı geri dönüştürmek."
