Türkiye’nin millî içeceği çayda iklim krizi ve toprak yorgunluğuna karşı tarihî bir adım atıldı. Migros öncülüğünde Rize’de hayata geçirilen “onarıcı tarım” modeliyle kimyasal gübre kullanımı yarı yarıya düşürüldü, çayın kalitesi ilk yıldan yüzde 15 arttı
ÖMER TEMÜR- Sabah kahvaltılarının, vapur yolculuklarının, koyu sohbetlerin en yakın dostu... Türkiye’de çay sadece bir tarım ürünü değil; köklü bir kültürün, misafirperverliğin ve ortak hayatın ta kendisi.
Öyle ki, dünyada sudan sonra en fazla tüketilen içecek olan çayı ülkemizde günde tam 245 milyon bardak tüketiyoruz. Ancak yılların getirdiği yorgun topraklar ve zorlaşan üretim şartları, bu millî değerimizin geleceği için yeni adımlar atılmasını zorunlu kılıyor.
İşte tam bu noktada Türkiye çay üretiminin kalbi Rize’de, çayın geleceğini güvence altına alacak tarihî bir projeye imza atıldı. Migros’un öncülüğünde, Rize Valiliği koordinasyonunda; Rize Belediyesi, Rize Ticaret Borsası, Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü, GürAta ve Zzef iş birliğiyle hayata geçirilen proje, çay tarımını üretimden bardağa kadar bütüncül bir modelle yeniden şekillendiriyor.
PİLOT UYGULAMA BAŞLADI
Proje, ilk etapta sahil, orta ve yüksek kesimler olmak üzere üç ana pilot bölgede hayata geçirildi. Yaklaşık 160 bahçede başlatılan çalışmalarda, İyi Tarım Uygulamaları ve rejeneratif (onarıcı) tarım teknikleri esas alınıyor.
Geleneksel yöntemlerde bir dekar araziye verilen 100-110 kilogramlık gübre miktarı, projeyle 50-55 kilogram seviyelerine çekildi. Gübreleme öncesi toprağa çapalama zorunluluğu getirilerek toprağın nefes alması sağlandı. Kimyasal baskının azalmasıyla birlikte çayın içindeki odunsu yapı olarak bilinen selüloz oranı düşerken, çaya asıl lezzetini veren ekstrakt değerleri yükseldi. Projenin ilk aşamasında 30 ton özel çay elde edilirken, kalitede yüzde 11 ile yüzde 15 arasında bir artış sağladı. Uzmanlar, uygulanan bu sistemle 3-4 yıl içerisinde çayın kalite değerlerinin yüzde 20-30 oranında daha da yukarı çıkacağını öngörüyor.
HEDEF 160 TON ÜRETİM
Rize Belediye Başkanı Rahmi Metin atılan bu onarıcı tohumlar ile yıl sonunda 60 ton üretimi ulaşmayı hedeflediklerini belirterek, “Bu rakamı önümüzdeki sene 160 tona kadar çıkaracağız. Toprağın dinlendiği, çiftçinin emeğinin tam karşılığını aldığı ve fincanımıza dolan o demli çayın kalitesinin her geçen yıl arttığı bu yeni hikaye; Türkiye’nin çay tarımında yazacağı yeni başarı destanının ilk satırları olmaya aday” dedi.
Migros Grubu Pazarlama İcra Kurulu Üyesi Ekmel Baydur da Rize’de üretilecek çaya alım güvencesi sunduklarını belirterek, “Proje ticari bir faaliyetten öte toplumsal bir sorumluluk. Amacımız yerli üretimin artırılması, toprağın veriminin yükselerek coğrafi işaretli çayımızın daha yüksek kaliteli ve sürdürülebilir hâle gelmesi” diye konuştu.
Rize Ticaret Borsası Başkanı Mehmet Erdoğan ise tarımda tehlike çanları çaldığına dikkati çekerek, “İklim krizi ve küresel standartlar, çay sektöründe dönüşümü zorunlu kılıyor. Eğer radikal kararlar alıp bu çalışmaları yapmazsak, 2050 yıllarına doğru çay sektörünün sürekli aşağıya gittiğini göreceğiz. Yapısal sorunların çözümü için değişimi topraktan başlatmak gerek. Bu proje üreticimize güven, toprağımıza can katacaktır” ifadelerini kullandı.
Modelin en güçlü yanlarından biri de üreticiye sağlanan alım garantisi. Günlük hasat yevmiyelerinin 4.000 - 5.000 TL’ye, ton başı toplama maliyetlerinin 13.000 - 15.000 TL’ye ulaştığı günümüz şartlarında çiftçi, proje sayesinde büyük bir rahatlama yaşıyor. Migros, devletin belirlediği 35 TL’lik taban fiyatın yüzde 5 üzerinde bir bedelle, ürünü 36,5 TL’den almayı taahhüt ediyor.
Üreticinin ödemesini sonbahar aylarında almak istemesi durumunda ise bu rakam 38 ila 40 TL bandına kadar yükselebiliyor. Verimde miktar olarak ufak bir düşüş yaşansa bile üreticinin kazancı, geçmiş dönem tonajları üzerinden garanti altına alınıyor. Elde edilen yüksek kaliteli ve coğrafi işaretli bu ürünler, Türkiye’nin dört bir yanındaki Migros mağazalarında “Migros Ekstra” markasıyla tüketicinin beğenisine sunuluyor.
