Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi'nde bugün liderler düzeyindeki resmi oturumlar başlıyor. Zirvenin kaderini belirlemesi beklenen görüşmelerde liderler dört temel başlığı ele alacak. Ancak diplomatik kulislerde, toplantıların seyrinde ABD Başkanı Donald Trump'ın tutumu ve vereceği mesajların belirleyici olabileceği değerlendiriliyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın davetiyle Ankara'ya gelen Trump ise zirvenin ilk gününde yaptığı açıklamalarla dikkat çekti. Grönland konusunu yeniden gündeme taşıyan Trump, İran'a yönelik ABD saldırıları sırasında bazı Avrupalı müttefiklerden yeterli destek görmediği yönündeki rahatsızlığını yineledi. Ayrıca Avrupa'daki ABD askerlerini çekebileceği yönündeki söylemini de tekrarladı.
NATO kaynakları, Trump'ın öngörülemez tutumunun zirve hazırlıkları boyunca dikkate alınan en önemli unsurlardan biri olduğunu belirtiyor. Zirve öncesinde BBC Türkçe'ye konuşan üst düzey bir NATO diplomatı, öncelikli hedefin "zirvenin kriz yaşanmadan tamamlanması ve birlik görüntüsünün korunması" olduğunu ifade etti.
BBC Türkçe'nin derlemesine göre, bugün gerçekelecek oturumlarda ele alınacak konular şöyle:
1- Savunma harcamaları
ABD Başkanı Donald Trump'ın Ocak 2025'te ikinci kez göreve başlamasının ardından savunma harcamaları NATO'nun en önemli gündem maddelerinden biri haline geldi. Geçen yılki Lahey Zirvesi'nde alınan kararla, üye ülkelerin savunma harcamalarını gayrisafi yurt içi hasılalarının yüzde 5'ine çıkarması hedeflenmişti. Ankara Zirvesi'nde ise ülkelerin bu hedef doğrultusunda kaydettiği ilerleme değerlendirilecek ve verilen taahhütlerin somut askeri kapasiteye dönüştürülmesi ele alınacak.
Estonya, Letonya, Litvanya ve Polonya şimdiden yüzde 5 hedefini aşarken, Türkiye'nin savunma harcamalarının milli gelire oranı da yüzde 2,33'ten yüzde 3,8'e yükseldi.
2- Savunma sanayisi ve ortak yatırımlar
Zirvenin öne çıkan başlıklarından biri de savunma sanayisinin güçlendirilmesi olacak. NATO, üretim kapasitesinin artırılması, altyapının geliştirilmesi, yeni teknolojilere yatırım yapılması ve ortak tedarik mekanizmalarının yaygınlaştırılmasını ittifakın öncelikleri arasında görüyor.
Zirvenin ilk gününde düzenlenen NATO Savunma Forumu'nda açıklanan milyarlarca dolarlık yeni yatırım kararları da bu stratejinin sahaya yansımaya başladığının göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Son 10 yılda Avrupa'daki NATO üyeleri ile Kanada'nın savunmaya toplam 1,2 trilyon dolar ayırdığı belirtilirken, yalnızca 2025 yılında savunma harcamalarının yaklaşık yüzde 20 artarak 139 milyar dolar yükseldiği ifade ediliyor. NATO, önümüzdeki dönemde bu mali kaynakları daha etkin askeri kapasiteye dönüştürmeyi hedefliyor.
3- "NATO 3.0" dönemi
Ankara Zirvesi'nde tartışılacak başlıklardan biri de "NATO 3.0" olarak tanımlanan yeni güvenlik yaklaşımı olacak. ABD'nin Avrupa'nın güvenliğini tek başına üstlenmeyeceğini daha açık biçimde dile getirmesiyle birlikte, Avrupalı müttefiklerin kolektif savunmada daha fazla sorumluluk üstlenmesi bekleniyor.
Bu yeni yaklaşımda Avrupa ülkelerinin konvansiyonel savunma kapasitesini artırması öngörülürken, ABD'nin ise nükleer caydırıcılıktaki lider rolünü sürdürmesi planlanıyor. NATO yetkilileri, yeni dönemi Avrupa'nın daha fazla yük üstlendiği ancak ABD'nin ittifaka bağlılığını koruduğu daha dengeli bir yapı olarak tanımlıyor.
4- Ukrayna'ya destek
Liderlerin Ukrayna'ya yönelik desteği de yeniden teyit etmesi bekleniyor. NATO, Kiev'e desteğin süreceği mesajını verirken, Ukrayna'nın özellikle insansız hava araçları ve hava savunma sistemleri konusundaki savaş deneyiminden yararlanmayı hedefliyor.
Buna karşın Ukrayna'nın NATO üyeliği konusunda mevcut tutumun değişmesi beklenmiyor. İttifak içinde kısa vadede üyelik sürecinin ilerletilmesine yönelik bir adım atılması öngörülmüyor.
Kısa ve öz sonuç bildirisi
Ankara Zirvesi'nin sonunda yayımlanacak sonuç bildirisinin, geçen yılki Lahey Zirvesi'nde olduğu gibi kısa ve öz olması bekleniyor.
Taslak metinde, NATO'nun temelini oluşturan Washington Antlaşması'nın 5. maddesi kapsamındaki ortak savunma ilkesine müttefiklerin bağlılığı güçlü şekilde vurgulanacak. Ayrıca Avrupa'daki NATO üyeleri ile Kanada'nın, Lahey Zirvesi'nde verdikleri savunma harcamalarını artırma taahhütlerini yerine getirdikleri kayda geçirilecek.
Bildiride, ittifak içinde yük paylaşımının yeniden dengelenmesini ifade eden "NATO 3.0" yaklaşımına da yer verilmesi bekleniyor. Taslak metinde bu yeni yaklaşımın, "Daha güçlü bir NATO için daha güçlü bir Avrupa" anlayışıyla Avrupalı müttefikler ve Kanada'nın, ABD ile birlikte ittifakın savunmasında daha fazla sorumluluk üstlenmesini öngördüğü ifade ediliyor.
Rusya'nın Avrupa-Atlantik güvenliği açısından uzun vadeli tehdit oluşturmaya devam ettiği vurgusunun da bildiride yer alması beklenirken, Türkiye'nin önem verdiği "terörizmin NATO için süregelen bir tehdit olduğu" mesajının da korunacağı belirtiliyor.
Son dönemde ABD ile bazı Avrupalı müttefikler arasında görüş ayrılıklarına neden olan İran konusu da bildiride yer alacak başlıklar arasında bulunuyor. Taslak metinde, "İran'ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiği" yinelenirken, Tahran'a Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğüne tam olarak saygı göstermesi çağrısı yapılması öngörülüyor.
Bildiride ayrıca NATO üyelerinin Ukrayna'ya 2026 ve 2027 yıllarında toplam 70 milyar avro düzeyinde askeri destek sağlamaya yönelik taahhüdüne de yer verilmesi bekleniyor.
