Avrupa, şimdiye kadar kaydedilen en şiddetli sıcak hava dalgasıyla kavruluyor; kıta genelinde sıcaklıklar tüm zamanların rekorlarını kırarken, aşırı sıcaklar artık doğuya, Balkanlar ve Ukrayna’ya doğru kayıyor.
Sıcak dalgasını ne tetikliyor
Sıcak hava dalgası, meteorologların omega blokajı dediği bir durum nedeniyle kalıcı hale geliyor; adını Yunanca harften alan bu hava düzeni, atmosferde oluşturduğu şekilden ötürü böyle anılıyor. Kuzey Afrika’dan gelen sıcak ve kuru hava, iki yandaki alçak basınç sistemlerinin hareket etmesini engellemesiyle bölgenin üzerinde adeta hapsoluyor. Sonuç olarak sıcaklıklar mevsim normallerinin 18°C üzerine çıktı. Avrupa özellikle savunmasız: Avrupa’daki evlerin yalnızca yaklaşık yüzde 20’sinde klima bulunuyor ve kıtanın büyük bölümündeki konut stoğu, ısıyı dışarı atmak yerine içeride tutacak şekilde inşa edildi.
Bu, ayrıca iki ay içinde Avrupa’yı vuran ikinci büyük sıcak hava dalgası. İlki 24 Mayıs’ta başladı; sıcaklıklar normalin 10–15°C üzerine çıktı ve çok sayıda can kaybına yol açtı.
Boyutlar
AFP’nin analizine göre, Orta ve Doğu Avrupa’da en az 130 milyon kişi pazartesi günü 35°C’nin üzerindeki sıcaklıklarla karşı karşıya kaldı; bu sayı bir önceki gün 190 milyonun üzerindeydi. Kıta genelinde 269 milyondan fazla kişinin ise sıcaklıkların 30°C’yi aşmasını yaşaması bekleniyor.
World Weather Attribution adlı bilim insanları grubu, yazın bu kadar erken döneminde böyle bir sıcak hava dalgasının iklim değişikliği olmadan “neredeyse imkânsız” olacağını belirtti. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Avrupa’nın yeryüzündeki en hızlı ısınan kıta olduğunu, küresel ortalamanın iki katı hızla ısındığını vurguladı.
Can kayıpları
DSÖ’ye göre 21 Haziran’dan bu yana Avrupa’da 1300’ü aşkın “beklenenden fazla” ölüm kayda geçti; bunların arasında kilitli araçlarda hayatını kaybeden çocuklar ve serinlemek için gözetimsiz su birikintilerine girip boğulan gençler de var.
Fransa en ağır etkilenen ülkeler arasında. Ülkenin ulusal sağlık kurumu, yalnızca 24 Haziran’dan bu yana beklenenden yaklaşık 1000 fazla ölüm tespit etti; bunların çoğu 65 yaş ve üzeri kişiler arasında. Fransa’da 18 Haziran’dan bu yana en az 74 boğulma vakasında ölüm bildirildi. Ligue 2 futbolcusu Kenzo Kies de sıcak hava dalgası sırasında Rhone Nehri’nde boğularak hayatını kaybettiği bildirilen isimler arasında. Polonya ise yalnızca pazar günü 17 boğulma vakası kaydetti.
Tedros, ısı stresini “sessiz bir katil” olarak nitelendirdi ve Avrupa hükümetlerine ısı-sağlık eylem planları uygulamaya koyma çağrısı yaptı.
Kırılan rekorlar
Hafta sonu Orta Avrupa’nın büyük bölümünde ulusal sıcaklık rekorları altüst oldu:
Çekya: Prag’ın kuzeyindeki Doksany’de 41,9°C - ülke tarihinde ölçülen en yüksek değer. “Resmî meteoroloji istasyonu ağımızda ilk kez 41 derece sıcaklık kaydettik” açıklamasını yapan meteoroloji enstitüsü CHMI, bunun bir ilk olduğunu duyurdu.Almanya: Polonya sınırı yakınlarındaki Coschen’de 41,7°C; bu değer, yalnızca 24 saat önce kırılan rekoru da geçti. Gece sıcaklıkları da tarihi seviyelere ulaştı; doğudaki Kubschuetz kasabasında termometre 29,4°C’nin altına düşmedi ve bu, kayıtların tutulmaya başlandığı yaklaşık 150 yıldan bu yana görülen en sıcak gece oldu.Polonya: Batıdaki Slubice kasabasında 40,5°C ölçüldü; bu değer, yüzyılı aşkın süredir geçilemeyen rekoru az farkla aştı.İspanya: Kantabria’da, Tama belediyesinde sıcaklık 43,7°C’ye ulaştı; bu, bölgede yılın herhangi bir ayında şimdiye kadar ölçülen en yüksek değer. Kurum, 22 ve 23 Haziran’ın, anakarada en az 1950’den bu yana kaydedilen en sıcak iki Haziran günü olduğunu bildirdi.
Haziran ayına ait sıcaklık rekorları, Birleşik Krallık ve İsviçre’de de kırıldı.
Resmi tepkiler
Paris’te yetkililer, acil servisler üzerindeki baskıyı azaltmak amacıyla hafta sonunda kamusal alanlarda alkol tüketimini yasakladı; kentin Onur Yürüyüşü de ertelendi. Eyfel Kulesi ve Louvre Müzesi, aşırı sıcaklar nedeniyle daha erken kapanmaya başladı.
Fransa Başbakanı Sebastien Lecornu, sıcak hava dalgasından çıkarılacak dersleri değerlendirmek ve yeni aşırı sıcak dönemlerine hazırlanmak üzere özel bir kabine toplantısı çağrısı yaptı; ulusal meteoroloji servisi temmuz ayında yeni bir sıcak hava dalgası beklediklerini açıklamıştı.
Berlin polisi, sakinlerin serinlemesine yardımcı olmak için art arda iki gün su topları konuşlandırdı; bunların arasında pazar günü Bruno Mars’ın sahne aldığı Olympia alanı da vardı.
Belçika’da Waterloo Muharebesi’nin yıllık canlandırması iptal edildi. Organizatörler, “Halkın, katılımcıların, gönüllülerin ve acil servis çalışanlarının güvenliği riske atılamaz” açıklamasında bulundu.
Fransa İçişleri Bakanı Laurent Nunez, hükümetin tepkisine yönelik muhalefet eleştirilerine yanıt verdi. “Bu bir fiyasko değil; biz hazırlıklıydık” dedi.
Devlete ait enerji şirketi EDF ve birkaç kredi kuruluşuna göre, Fransa’daki okullar ve kreşlerde soğutma sistemleri ve yenileme çalışmaları için 130 milyon avronun üzerinde kaynak ayrıldı.
Nereye ilerliyor
Sıcak hava dalgası şimdi Balkanlar üzerine çöküyor ve Ukrayna’ya doğru ilerliyor. Macaristan, Sırbistan, Romanya, Hırvatistan, Avusturya, Polonya’nın güneyi ve Ukrayna’nın batısında pazartesi günü sıcaklıkların 35°C’nin üzerine çıkması bekleniyordu; Bosna Hersek ve Arnavutluk’ta ise en yüksek sıcaklık tahminleri 40°C’ye kadar uzanıyor.
Bosna Hersek’te itfaiyeciler, aşırı sıcakların tetiklediği orman yangınlarıyla mücadele ediyor; Mostar yakınlarındaki bir çöp depolama alanında çıkan ve çevreyi günlerce duman altında bırakan yangın da bunlar arasında.
Ukrayna ise özellikle zor bir sınavla karşı karşıya. Rusya’nın Şubat 2022’deki işgalinden bu yana insansız hava araçları ve füze saldırıları, ülkenin enerji altyapısını adeta yerle bir etti; bu saldırılar on milyarlarca avroluk hasara ve sık sık yaşanan elektrik kesintilerine yol açtı. En batıdaki Ivano-Frankivsk’ten cephe hattındaki güney kenti Zaporijya’ya kadar en az beş bölgede şebeke işletmecileri, enerji kullanımına geçici kısıtlamalar getirdiklerini duyurdu. Enerji şirketi Yasno’nun CEO’su Sergii Kovalenko, şebekenin, kış saldırılarının ardından yürütülen yaz onarım çalışmaları nedeniyle zaten “kapasitesinin sınırında” çalıştığını söyledi.
Uzmanlar, sıcakların birkaç gün daha etkili olmasını, ardından Türkiye ve Orta Asya’ya doğru ilerlemesini bekliyor. Salı gecesinden itibaren Balkanlar’a ulaşması beklenen bir fırtına hattının kısmi rahatlama getirmesi öngörülse de sıcaklıkların yüksek seyretmesi bekleniyor.
Daha geniş tablo
Dünya Meteoroloji Örgütü’nde iklim bilgileri bölümünün başındaki John Kennedy, “Böylesi sıcak hava dalgaları, değişen bir iklimde görmeyi beklediğimiz olaylar” dedi. “1976’daki tarihi sıcak hava dalgasından bu yana geçen 50 yılda, Avrupa genelinde sıcaklıklar yaklaşık iki derece arttı.”
Fransız paleoklimatolog Jean Jouzel, siyasi ilginin sıcak hava dalgası biter bitmez dağıldığı uyarısında bulundu. Tribune gazetesine yaptığı açıklamada, “İnsanlar gözlerini kapatıyor ama durum son derece ciddi” dedi. Fransa’da 1947’den bu yana kaydedilen 52 sıcak hava dalgasının üçte ikisi, 21. yüzyılın başından beri yaşandı.
