Çalışma hayatında en çok araştırılan konuların başında yıllık izin hakları ve kullanılmayan izinlerin ücrete dönüşüp dönüşmeyeceği geliyor. Son Yargıtay kararı ile izin sistematiğinde önemli bir netliğe kavuşulurken, işçi ve işveren arasındaki fesih süreçlerinde izin alacaklarının nasıl hesaplanacağı da yasalarla güvence altına alınmış durumda. Tüm detaylarıyla yıllık izin rehberi...
YILLIK İZİN NE ZAMAN HAK EDİLİR VE KAÇ GÜNDÜR?
Çalışanların yıllık izne hak kazanabilmesi için, işe başlama tarihinden itibaren (deneme süresi dahil) aynı işverene bağlı olarak en az 1 tam yıl çalışmış olmaları gerekmektedir. 1 yıldan az çalışanların yıllık izin hakkı kanunen bulunmamaktadır.
İzin süreleri, çalışanın kıdemine ve yaşına göre kademeli olarak artmaktadır:
1 - 5 yıl arası çalışanlar: 14 gün
5 - 15 yıl arası çalışanlar: 20 gün
15 yıl ve üzeri çalışanlar: 26 gün
Özel Yaş Durumu: 18 yaş ve altındaki çalışanlar ile 50 yaş ve üzerindeki çalışanlara verilecek yıllık izin süresi 20 günden az olamaz.
MEMURLARIN YILLIK İZİN HAKLARI NASIL UYGULANIR?
Kamu personellerinin yıllık izin süreleri, iş kanununa tabi çalışanlardan farklılık göstermektedir:
10 yıla kadar hizmeti olanlar: 20 gün
10 yıl ve üzeri hizmeti olanlar: 30 gün
Öğretmenler: İzin haklarını yaz tatili süreleri içerisinde kullanırlar.
Radyoaktif alan çalışanları: Mevcut yıllık izinlerine ek olarak her yıl 1 ay sağlık izni kullanırlar.
Not: Memurlar, kullanmadıkları iki yıllık izin süresini birleştirerek kullanma hakkına sahiptir. Ayrıca, memurların izinli olduğu döneme denk gelen cumartesi ve pazar günleri yıllık izin hesabına dahil edilmektedir.
KULLANILMAYAN YILLIK İZİN YANAR MI, ÜCRETİ ÖDENİR Mİ?
Anayasa gereği yıllık izin, işçinin dinlenme hakkı esasına dayanır. Bu nedenle kişi çalışmaya devam ederken yıllık izni iptal edilemez veya izne çıkarılmayıp karşılığında ücret ödenemez. Yıl içinde kullanılmayan izinler iptal olmaz veya yok sayılamaz; doğrudan bir sonraki yıla devreder. Ayrıca yıllık izinler bölünerek de kullanılabilmektedir.
İŞTEN AYRILMA DURUMUNDA İZİN ÜCRETİ NASIL HESAPLANIR?
İstifa, vefat veya işveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi (nedeni fark etmeksizin) durumlarında, içeride kalan ve kullanılmayan yıllık izin süreleri hak sahibine ödenmek zorundadır.
Ödeme tutarı, çalışanın son brüt maaşı üzerinden hesaplanır. Bu hesaplama yapılırken şu kesintiler uygulanır:
SGK işçi ve işsizlik primleri
Gelir vergisi
Damga vergisi
YARGITAY KARARI: HAFTA SONU VE RESMİ TATİLLER İZNE DAHİL Mİ?
Yargıtay'ın aldığı emsal kararla birlikte tartışmalar son bulmuştur: Hafta tatilleri ve resmi tatiller yıllık izin kapsamında değerlendirilemez. Cumartesi Günü Detayı: İş Kanunu'na göre haftalık yasal çalışma süresi 45 saattir ve tatil gününün illa hafta sonu olma zorunluluğu yoktur. Kanunen cumartesi günleri "iş günü" olarak kabul edildiğinden, yıllık izin süresi içine dahil edilebilmektedir. Ancak çalışanın yasal "hafta tatili" günleri izin süresinden düşülmez.
YILLIK İZİN SIRASINDA RAPOR ALINIRSA NE OLUR?
Çalışan, yıllık iznini kullandığı dönemde hastalanır ve doktor raporu alırsa, raporlu olunan günler yıllık izin süresinden düşülemez. İşveren, rapora denk gelen izin günlerini çalışana ileri bir tarihte kullandırmakla yükümlüdür.
FESİH VE ZORUNLU İZİN DURUMLARINDA HUKUKİ HAKLAR
Haklı Fesih Hakkı: İşverenin, yıllık izin kullandırma yükümlülüğünü iyi niyet kurallarına aykırı şekilde kötüye kullanması, çalışana iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkı verir.
Zorla izne çıkarma: Yıllık izni kullandırma inisiyatifi işverendedir. Çalışan istemese dahi işveren, çalışanını ücretli yıllık izne çıkarabilir.
Ücretsiz izne zorlama: İşveren, çalışanı rızası dışında ücretsiz izne zorlayamaz. Bu durum çalışana haklı fesih hakkı doğurur.
İhbar süresi çakışması: İşverenin iş akdini sonlandırması durumunda, çalışana verilen "ihbar süresi" ile "yıllık izin süresi" iç içe kullanılamaz. Eğer kullandırılırsa, işveren ihbar tazminatı ödemekle yükümlü olur. İşverenin, izin parasını vermek yerine ihbar süresi içinde izin kullandırmak istemesi durumunda, ihbar süresi kullanılan izin günü kadar uzatılmak zorundadır.
İSTİSNAİ MESLEKLER VE ÖZEL STATÜLÜ ÇALIŞANLARDA İZİN HAKLARI
Farklı çalışma modelleri ve sektörlerde yıllık izin uygulamaları kendi içinde özel kurallara tabidir:
Mevsimlik işçiler: Aynı işverene bağlı olarak 1 tam yıllık çalışma koşulunu sağlayamadıkları için mevsimlik işçilerin yıllık izin hakkı bulunmamaktadır.
Kısmi süreli (Part-time) çalışanlar: Yıllık izin hakları konusunda tam zamanlı çalışanlarla tamamen aynı haklara sahiptirler.
Ev hizmetlerinde çalışanlar: Özel istihdam büroları aracılığıyla süresiz olarak ev hizmetlerinde 10 günden fazla çalışan geçici işçiler, başka bir iş kapsamında çalışmıyorlarsa 1 yıllık sürenin sonunda yıllık izne hak kazanırlar.
Gazeteciler: Basın İş Kanunu kapsamında günlük süreli yayınlarda çalışan gazeteciler, 1 yılı doldurduklarında 4 hafta; 10 yıldan fazla kıdeme sahip olduklarında ise 6 hafta yıllık izin hakkı elde ederler. Haftalık, 15 günlük veya aylık periyotlarla yayınlanan gazete/dergi çalışanlarına ise çalıştıkları her 6 aylık dönem için 2 hafta izin verilir.
