CNN International'ın haberine göre NASA birkaç ay önce konsept olarak tasarladığı "Ay Üssü" projesini hayata geçirmek için devasa bir bütçeyi devreye soktu.
NASA’dan salı günü yapılan açıklamada; ay yüzeyine bilimsel araçlar, gezginler ve lojistik kargo taşımaları gerçekleştirmeleri için üç özel şirkete (Astrobotic, Firefly ve Intuitive Machines) toplam 590 milyon dolar ödeneceği duyuruldu. İhalede Astrobotic, iki farklı misyon ödülü alan tek yüklenici oldu.
Ay Üssü Programı Yönetici Müdürü Carlos Garcia-Galan, bu anlaşmaların kalıcı bir yerleşim birimi kurmayı hedefleyen stratejinin "Aşama 1" (Phase 1) parçasını oluşturduğunu açıkladı.
2028 yılına kadar sürmesi planlanan bu ilk evrenin yaklaşık 10 milyar dolara mal olması bekleniyor. NASA, geçtiğimiz ay da üs planları kapsamında 1 milyar doların üzerinde bütçeyle Ay yüzeyinde kullanılacak arazi araçları (buggy) ve haritalama yapacak drone projelerini ödüllendirmişti.
2030'lu yılları kapsayan "Aşama 2 ve 3" süreçlerinde ise Ay'da ilk basınçlı yaşam alanlarının (habitat) inşa edilmesi ve güç jeneratörlerinin kurulması hedefleniyor.
Jeff Bezos'un şirketinde büyük patlama
NASA'nın bu agresif takvimine karşılık, özel sektör ortaklarında ciddi aksamalar yaşanıyor. Amazon'un kurucusu Jeff Bezos'un uzay şirketi Blue Origin, su kaynaklarının (buz kütlelerinin) yer aldığı tahmin edilen Ay'ın güney kutbuna bu yıl devasa robotik iniş aracı "Blue Moon"un bir prototipini göndermeyi planlıyordu.
Şirket, mayıs ayında insansız New Glenn roketinin fırlatma rampasında aniden infilak etmesiyle büyük bir darbe aldı. Rampanın ve altyapının yeniden inşasının aylar alacağı belirtilirken, fırlatmanın ne kadar erteleneceği bilinmiyor.
NASA yöneticisi García-Galán, Blue Moon aracının gerekirse farklı bir fırlatma roketiyle gönderilebileceğini belirterek alternatif arayışında olduklarını söyledi.
NASA Başkanı Jared Isaacman ise sosyal medyadan yaptığı açıklamada özel sektörü eli kolu bağlı beklemeyeceklerini vurgulayarak, "Gerekli kabiliyetlerin ayağımıza gelmesini beklemeyeceğiz. Tıpkı 1960'lardaki gibi ortaklarımızla aktif rol alıp engelleri kaldıracağız" dedi.
Elon Musk ve Trump faktörü 30 milyar dolarlık bütçe
NASA, Ay Üssü projesinin toplam maliyetinin 30 milyar doları bulmasını bekliyor. Bu bütçe, halihazırda 100 milyar dolar harcanan Artemis programının en kritik ayağını oluşturuyor.
Elon Musk’ın SpaceX şirketi de astronot taşımak için devasa "Starship" roketini geliştirmeye çalışıyor ancak araç henüz operasyonel değil. Kargo taşımacılığında ise şu an tek tamamen başarılı inişi gerçekleştiren firma Teksas merkezli Firefly oldu. Bir diğer ortak Intuitive Machines ise güney kutbuna iki kez inmeyi başarsa da her iki araç da yüzeyde yan yattı.
Siyasi tarafta ise Trump yönetimi, NASA'nın genel bilim bütçesinde %50'ye yakın kesinti önermesine rağmen, uzayda "ABD hakimiyetini kurmak" adına Ay Üssü bütçesini artırma yoluna gidiyor. Kongre de Çin tehdidine karşı bu fonlamayı iki partinin de desteğiyle arkalıyor.
Altyapı yok zaman bile farklı akıyor
Projenin önünde sadece finansal değil, devasa teknolojik ve etik engeller de bulunuyor. Uzmanlar, Ay yüzeyinde bir koloniyi destekleyecek hiçbir altyapının bulunmadığı konusunda uyarıyor. Hatta yerçekimi farkı nedeniyle saniyelerin dünyadan daha hızlı aktığı Ay'da, ortak bir "saat/zaman" belirleme sorunu bile henüz çözülebilmiş değil.
Mali kaynakların yönetimi kapsamında NASA, mart ayında sürpriz bir kararla Ay yörüngesinde kurulması planlanan "Gateway" uzay istasyonu projesini aniden rafa kaldırdı. Ajans, Trump'ın onayladığı bütçeden kalan kaynakların yörüngede değil, doğrudan Ay yüzeyinde altyapı kurmak için harcanmasının çok daha verimli olacağını açıkladı.
