Çin, ABD ile teknoloji alanındaki rekabetin giderek yoğunlaştığı bir dönemde, yurt dışına yapılan yatırımlar üzerindeki denetimini artıracak yeni "ulusal güvenlik" düzenlemelerini yürürlüğe koydu.
1 Temmuz itibarıyla uygulanmaya başlayan kurallar, Çinli yetkililere sermaye ve insan kaynağının ülke dışına hareketini daha yakından denetleme imkânı tanıyor. Düzenlemeler ilk olarak 1 Haziran'da duyurulmuştu.
Çin hükümeti, yapay zeka, yarı iletkenler ve yeşil teknolojiler gibi alanları ekonomik ve stratejik açıdan kritik sektörler olarak görüyor ve bu alanlardaki yerli kapasiteyi geliştirmeyi hedefliyor.
Çin Devlet Konseyi tarafından yayımlanan düzenlemede, yeni tedbirlerin yurt dışı yatırımların "kalitesini ve seviyesini artırmayı" amaçladığı belirtildi. Ancak bazı yatırımcılar, kuralların Çin'in geniş teknoloji ekosisteminin küresel pazarlara erişimini zorlaştırabileceği görüşünde.
Yeni düzenlemeye göre yurt dışı yatırımların, Çin'in "genel ulusal güvenlik anlayışı" ile uyumlu olması gerekiyor. Kurallar ayrıca, ulusal güvenliği etkileyebilecek yatırım ve varlık transferlerinin devlet tarafından incelenmesine olanak tanıyor.
Teknoloji transferleri de denetim altında
Pekin yönetimi uzun süredir sınır ötesi işlemlere temkinli yaklaşıyor. Nitekim Çin'in en üst düzey ekonomik planlama kurumu, nisan ayında, merkezi Singapur'da bulunan ancak Çin kökenli bir şirket tarafından kurulan yapay zeka girişimi Manus'un, Facebook'un sahibi Meta tarafından satın alınmasına yönelik girişimi engellemişti.
Yeni kurallar kapsamında sınır ötesi transferlere yönelik mevcut kısıtlamalar yalnızca mal ve veri akışını değil, teknik uzmanların yurt dışına gönderilmesi veya yurt dışında eğitim faaliyetleri yürütülmesi gibi hizmet ihracatını da kapsayacak şekilde genişletildi.
ABD Kongresi'ne bağlı iki partili danışma organı olan US-China Economic and Security Review Commission da bu hafta yaptığı açıklamada, düzenlemenin son aylarda gözlemledikleri eğilimi güçlendirdiğini belirtti.
Komisyon, mayıs ayında yayımladığı değerlendirmede, Çin'in ulusal güvenlik yasalarında olduğu gibi uygulayıcı kurumların ihlal sayılabilecek durumları belirleme konusunda geniş takdir yetkisine sahip olduğunu ve bunun yabancı şirketler için ek riskler yarattığını vurgulamıştı.
Avrupa için uyarı
Natixis Asya-Pasifik Başekonomisti Alicia Garcia-Herrero, AFP'ye yaptığı değerlendirmede Pekin'in bu adımla ABD karşısında yapay zeka alanındaki avantajını korumaya çalıştığını ancak düzenlemelerin Çin yatırımlarının dünyanın diğer bölgelerine ulaşmasını da zorlaştırabileceğini söyledi.
Garcia-Herrero, "Bu Avrupa için kötü bir gelişme. Çin'in açık ağırlıklı yapay zeka modellerine güvenebileceğimizi düşünenler yanılıyor. Güvenemeyiz" dedi.
Avrupa'nın kendi yapay zeka modellerini geliştirmek için Çinli uzmanlara da bağımlı olamayacağını savunan Garcia-Herrero, ABD-Çin teknoloji rekabetinin hız kesmeden devam ettiği bir ortamda Avrupa'nın Güney Kore ve Japonya gibi diğer teknoloji merkezleriyle stratejik ortaklıklar kurmak zorunda kalabileceğini ifade etti.
