Manisa’da 1 milyar dolar yatırımla fabrika kuracağı sözünü veren Çinli elektrikli otomotiv devi BYD’yi hükümet yüzde 40’lık ithal araç vergisinden muaf tuttu. 2 yılda 61 bin araç satarak sadece vergi imtiyazıyla 500 milyon dolarlık kazanç sağlayan şirket, 150 bin araç üretim kapasiteli tesisi faaliyete geçirmesi beklenirken Türkiye yerine Macaristan’a fabrika kuracağını açıkladı. Tepkilerin odağındaki Sanayi Bakanlığı yetkilileri, ‘Şirketin yükümlülükleri devam ediyor’ dese de konuya ilişkin sorular tam olarak cevaplanamadı.
7 AY ÖNCE AVRUPA BİLİYORMUŞ
Aralık 2025’te Le Monde gazetesi “BYD’nin yatırımı, Türkiye’nin ‘teknoloji transferi’ talebine takıldı” şeklinde bir haber geçti. Bu yılın başında ise Avrupa basını şirketin fabrikayı Macaristan’a kuracağı haberlerine yer verdi. Ankara 6-7 ay boyunca konuyu kamuoyuna açıklamazken BYD yöneticisi Stella Li, Macaristan fabrikasının 2026 son çeyreğinde seri üretime geçeceğini açıkladı. ‘Çinliler vergilerimizle Macaristan’da fabrika açıyor’ diyen muhalefet hükümete ‘Teşviklerin geri alınması için bir mekanizma var mı?’ diye sordu.
TEŞVİKLER TÜRKİYE’DEN FABRİKA MACARİSTAN’DA
BYD’nin, uzun süredir beklenen Manisa’daki 1 milyar dolarlık fabrika yatırımını tek bir çivi çakmadan askıya almasına ilişkin tepkiler büyüyor. Bakanlık “Şirketin yükümlülükleri devam ediyor” dese de kararın Avrupa basınına önceden yansımasına sürecin göz göre göre geldiği yorumları yapıldı. Türkiye’de satışlarını katlayan şirket vergi avantajlarıyla yaklaşık 500 milyon dolar kazanırken, muhalefet “Vergilerimizle başka ülkeye fabrika yapacaklar” dedi.
Dünyanın en büyük elektrikli araç üreticilerinden Çinli BYD’nin Türkiye’de kuracağını açıkladığı fabrika yatırımı tam bir yılan hikayesine döndü. Manisa’da yıllık 150 bin araç üretim kapasitesine sahip tesis kuracağını ve 5 bin kişiye istihdam sağlayacağını duyuran şirkete, yüzde 40’lık ithal araç vergisi muafiyeti getirilmişti. Sağlanan imtiyazla birlikte marka, Türkiye pazarında 2024’e kadar 2 bin olan satış sayısını katladı. Marka 2025 yılında Türkiye’de satış açısından tarihinin en başarılı dönemini geçirirken 45 bin 537 araç satarak şarj edilebilir hibrit ve yeni enerjili araç pazarının lideri oldu. Günümüze kadar toplamda 61 bin 433 adet araç satışı gerçekleştirdi. Satışlarını 22,5 kat birden artıran şirket sadece vergi imtiyazıyla yaklaşık 500 milyon dolarlık kazanç sağladı. Ancak aradan geçen 2 yıl gibi uzun bir süreye rağmen tek bir çivi bile çakmaması soru işaretlerini artırmıştı. Bunun üzerine Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 2026 yılının başında BYD’ye sağlanan yatırım teşviklerini askıya aldı. Şirket ise son açıklamasında Türkiye’de fabrika kurmayacağını ve gündeminde yeni bir yatırım planının bulunmadığını bildirdi. Buna karşın Bakanlık yetkilileri, şirket ile imzalanan yatırım sözleşmesinin yürürlükte olduğunu, firmanın üstlendiği yükümlülüklerin ve sunduğu mali teminatların geçerliliğini koruduğunu belirtti. Yatırım taahhütlerinin yerine getirilmemesi halinde şirketlerin yararlandıkları teşvik ve muafiyetleri yasal faizleriyle birlikte geri ödemek zorunda kalacağını hatırlattı. Yetkililer, yerli veya yabancı hiçbir şirkete ayrıcalık tanınmadığını, mevzuatın tüm yatırımcılar için eşit şekilde uygulandığını vurguladı. Yatırım sürecine ilişkin yükümlülüklerin takip edildiğini ve ülke çıkarlarının korunması için gerekli tüm yasal mekanizmaların işletileceğini ifade etti.
BİLE BİLE LADES OLDUK
Tepkilerin odağındaki Sanayi Bakanlığı’nın yetkilileri ‘Şirketin yükümlülükleri devam ediyor’ dese de olayın göz göre göre geldiği ortaya çıktı. 18 Aralık 2025’te Le Monde gazetesi BYD’nin yatırımı, Türkiye’nin ‘teknoloji transferi’ talebi tıkandığını belirttiği haberini geçti. Yine yılın başında ise Avrupa basını şirketin fabrikayı Macaristan’a kuracağı haberlerine yer verdi. Ankara 6-7 ay bu konu kamuoyuna açıklamazken BYD yöneticisi Stella Li, Macaristan fabrikasının 2026 son çeyreğinde seri üretime geçeceğini ardında da Avrupa’da bir ülkede üretim tesisleri daha açacaklarını açıkladı. ‘Çinliler vergilerimizle Macaristan’da fabrika açıyor’ diyen muhalefet hükümete ‘Teşviklerin geri alınması için bir teminat mekanizması var mı?’ diye sordu.
ÇİN MEDYASINDA ‘TEKNOLOJİ TRANSFERİ’ SÜRECİ TIKADI YORUMLARI YAPILDI
Anahtar Parti Genel Başkanı Yavuz Ağıralioğlu, BYD’nin Manisa’daki yatırımını askıya almasına ilişkin Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’e çağrıda bulundu. Ağıralioğlu, şirkete sağlanan teşvik ve gümrük muafiyetlerinin kamuoyuna açıklanmasını istedi. “Devlet, milletin kaynaklarını kullanırken iyi niyetle değil; tedbirle, teminatla ve hesap verebilirlikle hareket etmek zorundadır” diyen Ağıralioğlu, “BYD’ye sağlanan teşvik ve muafiyetlerin toplam tutarı nedir? Yatırım taahhütlerinin yerine getirilmemesi halinde hangi yaptırımlar devreye girecektir? Verilen teşviklerin ve muafiyetlerin geri alınmasını sağlayacak bir teminat mekanizması var mıdır?” sorularının kamuoyuna cevaplanmasını istedi. Öte yandan, Türkiye yatırımından neden vazgeçtiğine ilişkin resmi bir açıklama yapılmazken, Çin medyası ve sosyal medya platformlarında en sık ‘teknoloji transferi’ taleplerinin sürecin tıkanmasında etkili olduğu yönündeki değerlendirmeler öne çıktı. Söz konusu paylaşımlarda, Türkiye’nin yatırım teşvikleri, vergi avantajları ve gümrük kolaylıklarını belirli teknoloji ve üretim bilgi birikiminin paylaşılması şartına bağladığı iddia edilirken, BYD’nin ise çekirdek teknolojilerin transferine sıcak bakmadığı öne sürüldü. Taraflar arasında yaşanan görüş ayrılığının temelinde teknoloji transferi konusundaki anlaşmazlığın bulunduğunu savunuldu.
‘VERGİ KAYIPLARI YİNE VATANDAŞIN SIRTINA MI YÜKLENECEK?’
Yatırım vaadiyle elektrikli araç satışına izin verilen BYD, bundan sonraki süreçte bir cezai yaptırımla karşılaşır mı yoksa Macaristan’da üretime geçilmesiyle işlerine hiçbir şey olmamış gibi devam mı eder merak konusu. İYİ Parti Manisa Milletvekili Şenol Sunat, kamu kaynaklarının ve vergi gelirlerinin akıbetine ilişkin çok sayıda sorunun yanıtsız kaldığını belirterek, “500 milyon dolardan fazla vergi geliri kaybeden Türkiye, BYD’ye yaptırım uygulayacak mı? Şirkete sağlanan parasal kolaylıklar nasıl tahsil edilecek? Vergi kayıpları yine vatandaşın sırtına mı yüklenecek? Kaybedilen istihdamın ve zamanın hesabını kim verecek?” diye sordu. Eski Renault Türkiye CEO’su Hakan Doğu ise, “BYD’nin hızla büyüyen Türkiye pazarını kendi isteğiyle terk etmez. Demek ki Manisa hiçbir zaman sadece Türkiye’de satış için değildi gümrük birliği üzerinden Avrupa’ya açılan bir kapıydı. Brüksel bu kapıyı kapatınca fabrikanın tek anlamı ortadan kalktı. Bu karar Ankara’da ya da
Pekin’de değil, Brüksel’de alındı. Zaten dev bir boş kapasitesi fazlası olan Avrupa fabrikaları nedeniyle Brüksel, Türkiye’de üretilecek Çin araçlarının arka kapıdan Avrupa pazarını istila etmesini istemedi ve bu kapıyı kapattı. Zaten BYD’de Almanya, İspanya, Fransa ve İtalya’da kullanacağı boş fabrika baktığını belirtti” ifadelerini kullandı.
