Dünya genelinde her yıl 7 milyondan fazla kişi tütün kullanımına bağlı hastalıklar nedeniyle yaşamını yitirirken, yaklaşık 1,2 milyar insan tütün ürünü kullanmayı sürdürüyor. Bu da dünyadaki her beş yetişkinden birinin tütün kullandığı anlamına geliyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre tütün kullanımı; kanser, kalp ve damar hastalıkları, felç, kronik akciğer hastalıkları, bağışıklık sisteminin zayıflaması, doğurganlığın azalması ve erken ölümler başta olmak üzere çok sayıda ciddi sağlık sorununa yol açıyor. Kalp-damar ve solunum yolu hastalıklarının yanı sıra 20’den fazla kanser türü için de önemli risk faktörleri arasında yer alıyor.
Uzmanlar, her yıl milyonlarca can kaybına neden olmasına rağmen tütün kullanımının, Covid-19 salgını kadar büyük bir küresel tehdit olarak algılanmadığına dikkat çekiyor. Oysa tütün kaynaklı ölümler her yıl düzenli olarak devam ederken, milyonlarca kişi de sakatlık, kronik hastalık ve yaşam kalitesinde ciddi düşüşle karşı karşıya kalıyor.
Sigaranın yanı sıra nargile, puro, pipo tütünü, ısıtılmış tütün ürünleri ve dumansız tütün ürünleri de yaygın şekilde kullanılıyor. Ancak sağlık otoriteleri, bu ürünlerin hiçbirinin güvenli olmadığını vurguluyor.
PASİF İÇİCİLİK DE MİLYONLARCA CAN ALIYOR
DSÖ verilerine göre her yıl 7 milyondan fazla kişi doğrudan tütün kullanımına bağlı nedenlerle hayatını kaybederken, 1,3 milyondan fazla kişi ise hiç sigara içmediği halde pasif içicilik nedeniyle yaşamını yitiriyor.
Dünyadaki tütün kullanıcılarının yaklaşık yüzde 80’i düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşıyor. Bu ülkelerde tütün bağımlılığı hem sağlık sistemleri üzerinde ağır yük oluşturuyor hem de aile bütçelerinde gıda ve barınma gibi temel ihtiyaçlar yerine tütün harcamalarının ön plana çıkmasına neden oluyor.
Sigaranın küresel ekonomiye yıllık maliyetinin ise sağlık harcamaları, iş gücü kaybı ve üretkenlikteki azalma dahil 1,4 trilyon doları aştığı tahmin ediliyor.
SİGARA TÜKETİMİNDE ÇİN İLK SIRADA
Dünyada yılda yaklaşık 5 trilyon sigara tüketiliyor. Bunun yaklaşık yarısı tek başına Çin’de içiliyor. Ülkede her yıl yaklaşık 2,4 trilyon sigara satılırken, 300 milyondan fazla sigara kullanıcısı bulunuyor.
Uluslararası verilere göre 2003-2023 döneminde dünyanın geri kalanında sigara tüketimi yüzde 26 azalırken, aynı dönemde Çin’de tüketim yüzde 39 arttı.
Çin’i sigara tüketiminde Endonezya takip ediyor. Ülkede yetişkinlerin yüzde 34,5’i tütün kullanırken, bu oran yaklaşık 70,2 milyon kişiye karşılık geliyor. Elektronik sigara kullanımındaki hızlı artış da dikkat çekiyor.
En fazla sigara tüketen ülkeler arasında Çin ve Endonezya’nın ardından Hindistan, Rusya, ABD ve Japonya geliyor. Türkiye de 20 milyonun üzerinde sigara kullanıcısıyla listenin üst sıralarında yer almayı sürdürüyor.
EN YÜKSEK KULLANIM ORANI BALKANLAR’DA
Toplam tüketimde nüfusu yüksek ülkeler öne çıkarken, yetişkin nüfusa oranla sigara kullanımında Balkan ülkeleri dikkati çekiyor.
Tobacco Atlas verilerine göre yetişkinlerde sigara kullanım oranı Sırbistan’da yüzde 30,8 ile en yüksek seviyelerde bulunuyor. Endonezya yüzde 28,7, Bulgaristan ise yüzde 26,1 ile sıralamada üst sıralarda yer alıyor. Türkiye, Yunanistan ve Bosna Hersek de yüksek kullanım oranına sahip ülkeler arasında gösteriliyor.
DSÖ de Bulgaristan, Kuzey Makedonya ve Sırbistan’ı Avrupa’da tütün kullanımının en yaygın olduğu ülkeler arasında değerlendiriyor.
KÜRESEL KULLANIM AZALIYOR, YENİ ÜRÜNLER RİSK OLUŞTURUYOR
Bazı ülkelerde artış sürse de dünya genelinde tütün kullanımı uzun vadede düşüş eğiliminde bulunuyor. DSÖ’nün 2025 raporuna göre, 2000 yılında 1,38 milyar olan tütün kullanıcısı sayısı 2024 itibarıyla 1,2 milyara geriledi.
Bununla birlikte DSÖ, elektronik sigara ve yeni nesil nikotin ürünlerinin özellikle gençler arasında yeni bağımlılık dalgaları oluşturduğu uyarısını yapıyor.
