ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen müzakerelerde anlaşmaya varıldığını öne sürerek dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Mart ayından bu yana 39 kez "anlaşma sağlandı" mesajı veren Trump, son açıklamasında iki ülke arasındaki krizin sona erdiğini savundu.
Georgia Valiliği için yarışan Cumhuriyetçi aday Burt Jones adına düzenlenen telefon mitinginde konuşan Trump, İran ile savaşın fiilen sona erdiğini ileri sürdü.
Trump konuşmasında, "Bugün İran ile savaşı bitirdik. Nükleer silahlara asla sahip olmayacaklarını kabul ettiler; bu bizim üzerinde durduğumuz şeydi. Meselenin tamamı buydu. Sorunun yüzde 95'i buydu. Umarım imzaları önümüzdeki birkaç gün içinde atarız" ifadelerini kullandı.
"SONUNDA PES ETTİLER"
ABD Başkanı, anlaşmanın oldukça avantajlı olduğunu savunarak, "Çok iyi bir anlaşma yaptık. Onlar iyi insanlar, zeki insanlar. Ama çok kötü durumdalardı. Ölüyorlardı. Ve sonunda pes ettiler" dedi. Trump ayrıca anlaşma sayesinde Hürmüz Boğazı'nın yeniden tam kapasiteyle açılacağını iddia etti.
Trump daha önce de ABD ile İran arasında hazırlanan metnin Tahran tarafından onay aşamasına geldiğini ve bu nedenle bugün için planlanan saldırıların iptal edildiğini açıklamıştı. Ancak kısa süre sonra İran'dan gelen açıklamalar Washington'ın iddialarına gölge düşürdü.
"ANLAŞMA HENÜZ ONAYLANMADI"
İran'ın yarı resmi haber ajanslarından Fars Haber Ajansı, üst düzey bir kaynağa dayandırdığı haberinde ABD ile hazırlanan herhangi bir mutabakat metninin henüz İran tarafından onaylanmadığını duyurdu. Haberde kaynağın, "ABD ile mutabakat zaptı için hiçbir metin onaylanmadı" sözlerine yer verildi.
Daha sonra İran Dışişleri Bakanlığı da yazılı bir açıklama yayımlayarak Trump'ın açıklamalarına yanıt verdi. Bakanlık, görüşmelerde önemli ilerleme sağlandığını kabul etmekle birlikte sürecin tamamlanmadığını vurguladı.
ABD'DEN YENİ TALEPLER
Açıklamada, "Daha önce anlaşmanın çoğu maddesinin çözüldüğünü duyurmuştuk, ancak Amerikan tarafı yeni talepler eklemek istedi. Olası bir anlaşmanın tüm maddeleri en üst makamlarca incelenecek ve konumumuzu daha sonra açıklayacağız. Anlaşmanın imzalanma zamanı ve yeri hakkında söylenenler medya spekülasyonudur. Washington ile anlaşma henüz nihai değildir" ifadeleri kullanıldı.
ANLAŞMANIN DETAYLARI ORTAYA ÇIKTI
Taraflar arasında konuşulan taslak mutabakatın ayrıntıları ise Amerikan basınına yansımaya başladı.
Axios'un görüştüğü diplomatlar ve ABD'li yetkililere göre taslak metin, Hürmüz Boğazı'nın hiçbir ek ücret uygulanmadan yeniden uluslararası deniz trafiğine açılmasını öngörüyor. Anlaşma kapsamında İran'a yönelik bazı ekonomik yaptırımların hafifletilmesi ve nükleer dosyada yeni müzakere sürecinin başlatılması planlanıyor.
Taslakta ayrıca deniz taşımacılığının 30 gün içerisinde çatışmalar öncesindeki seviyelere döndürülmesi hedefleniyor. Buna karşılık ABD'nin uyguladığı abluka ve ekonomik baskıların önemli bölümünün kaldırılması öngörülüyor.
LÜBNAN ANLAŞMAYA DAHİL Mİ?
Diplomatik kaynaklara göre anlaşmanın yürürlüğe girmesi halinde mevcut ateşkesin Lübnan'ı da kapsayacak şekilde 60 gün daha uzatılması gündemde. İran'ın yükümlülüklerini yerine getirmesi ve sonraki müzakerelerde "iyi niyet" göstermesi halinde yaptırım muafiyetlerinin daha da genişletilebileceği belirtildi.
NÜKLEER KONUSUYLA İLGİLİ BELİRSİZLİK SÜRÜYOR
Nükleer başlıkta ise İran'ın nükleer silah edinmeme taahhüdü vermesi ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarıyla ilgili anlaşmazlıkların çözümüne yönelik adımlar atmasının beklendiği açıklandı.
ABD'li üst düzey bir yetkiliye göre Trump yönetimi, İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun Birleşmiş Milletler denetiminde ülke içinde seyreltilmesi seçeneğine sıcak bakıyor. Ancak nükleer programla ilgili somut uygulamaların daha kapsamlı ikinci bir anlaşmanın ardından devreye gireceği belirtildi.
"DONDURULMUŞ VARLIKLAR SERBEST BIRAKILSIN"
Müzakerelerde en büyük anlaşmazlık konularından birinin ise İran'a ait yurt dışındaki dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlıklar olduğu ifade edildi. Tahran yönetimi bu kaynakların bir bölümüne anlaşmanın hemen ardından erişmek isterken, Washington tarafının fonların aşamalı ve şartlı biçimde serbest bırakılmasını savunduğu belirtildi.
İMZA TÖRENİ HAZIRLIKLARI BAŞLADI
Öte yandan olası imza töreni için hazırlıkların başladığı iddiaları da gündeme geldi. ABD Hava Kuvvetleri'ne ait dört adet C-17 nakliye uçağının Avrupa'ya hareket ettiği ve uçakların olası bir diplomatik organizasyon için ekipman taşıdığı öne sürüldü.
Kulislere göre ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in de önümüzdeki günlerde Cenevre'de düzenlenebilecek muhtemel imza törenine katılması planlanıyor.
ANLAŞMA NETANYAHU'YU ŞAŞIRTTI
Diplomatik kaynaklar, geçici uzlaşının çarşamba gecesi saatler süren görüşmeler sonunda şekillendiğini iddia etti. Süreçte Katarlı arabulucu Ali Al-Thawadi'nin İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile temas kurduğu, aynı zamanda Trump'ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile yoğun telefon diplomasisi yürüttüğü belirtildi.
Trump'a yakınlığıyla bilinen Axios'a konuşan diplomatik kaynaklar ise anlaşmanın tamamlandığının açıklamasının İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu cephesinde şaşkınlık yarattığını ileri sürdü.
ANLAŞMANIN İSMİ BELLİ OLDU
Katar ve Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen süreçte nihai imzaların atılması halinde anlaşmaya "İslamabad Anlaşması" adının verilmesi planlandığı iddia edildi.
Tarafların metne son şeklini vermek ve olası imza tarihini netleştirmek için görüşmeleri sürdürdüğü belirtilirken, İran'ın vereceği nihai kararın sürecin kaderini belirleyeceği belirtildi.
