Sosyal güvenlik sisteminde birtakım haklara sahip olabilmenin koşulları vardır. Bir gün eksik olması bile önemlidir. Bunlardan biri de ölüm sigortasıdır. Ölüm sigortasından sağlanan hakların en bilineni ölüm aylığı, diğer adıyla dul ve yetim aylığıdır. Emekli olmadan hayatını kaybeden kişilerin geride kalan eşine ve çocuklarına ölüm aylığı bağlanabilmesi için, kanunda aranan asgari prim günlerinin veya sigortalılık sürelerinin doldurulması gerekir.
SORULARINIZ İÇİN: [email protected]
Ölüm aylığı için aranan asgari süre Emekli Sandığı (4/c) ve BAĞ-KUR (4/b) statüsünde 1800 gündür. SSK (4/a) statüsünde ise en az 5 yıldan beri sigortalı olup toplam 900 gün sigorta primi ödenmesi şartı aranır. 1 Temmuz 2026 tarihinde vefat eden bir SSK’lının eş ve çocuklarına ölüm aylığı bağlanabilmesi için en geç 1 Temmuz 2021 tarihinde sigortalı çalışmaya başlamış ve en az 900 gün priminin bulunması gerekir.
Emekli Sandığı’ndan ölüm aylığı bağlanabilmesi için geçmişte 3600 prim günü şartı aranıyordu. 2008 yılında yapılan değişiklik ile BAĞ-KUR’a paralel bir uygulamaya geçildi. BAĞ-KUR ve Emekli Sandığı statüsünde ölüm aylığı bağlanabilmesi için ölen sigortalının en az 1800 prim gününün bulunması gerekir.
BAĞ-KUR ÖLÜM AYLIĞINDA PRİM BORCU BULUNMAMA ŞARTI ESNETİLMELİ
SSK’lı çalışanların primi işverence ücretten kesilerek Sosyal Güvenlik Kurumuna yatırılır. İşverenin borcu ödeyip ödememesi SGK ile işveren arasındaki bir sorundur. Önemli olan SGK’ya 900 prim günü sigortalı çalıştığına dair bildirimin yapılmış olmasıdır. Dolayısıyla SSK’lı bir kişiden ölüm aylığı bağlanırken işverence primin yatırılıp yatırılmadığına bakılmaz.
Buna karşılık, BAĞ-KUR’lular primlerini doğrudan kendileri yatırdıkları için kendisi veya hak sahiplerinin SGK’dan kazandıkları birtakım hakları kullanabilmeleri için genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığından dolayı prim ve prime ilişkin hiçbir borcunun olmaması veya ödenmesi şartı aranır. Ölen BAĞ-KUR’lunun 1800’den fazla prim günü bulunsa bile ödenmemiş prim borcu varsa bu borç ödenmeden ölüm aylığı bağlanmaz. Örneğin 2500 günün primi ödenmiş ama sonraki 800 günün primi ödenmemişse, dul ve yetim aylığı bağlanabilmesi için kalan 800 günün prim borcunun da ödenmesi isteniyor.
Aslında BAĞ-KUR’lular ile ilgili prim borcu bulunmaması koşulunun ölüm aylığında esnetilmesi gerekir. En az 1800 günün primi ödenmişse kalan günlerin prim borcunun ödenmesi şartının kaldırılması gerekir.
ÇALIŞIRKEN ÖLENLERDEN BAĞLANAN ÖLÜM AYLIĞI NASIL HESAPLANIR?
Emekli aylıkları prim günü üzerinden bağlanır. Prim günü çoğaldıkça emekli aylığı da artar. Peki genç yaşta ölenlerin hak sahiplerine bağlanan ölüm aylığı nasıl hesaplanır?
Çalışmaya devam ederken ölen kişiden dul ve yetim aylığı bağlanırken, ölen kişinin prim günü 1800’den fazla ancak 9000 günden az ise ölüm aylığı hesaplanırken 9000 gün çalışmış gibi sayılır. Tabii bu söylediğim Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR için geçerlidir.
SSK’lı kişi öldüğünde prim günü 7200’den az ise ölüm aylığı 7200 gün çalışılmış gibi kabul edilerek hesaplanır.
İŞ KAZASINDA PRİM GÜNÜ ŞARTI ARANMAZ
İş kazası sonucu vefat edenlerin eş ve çocuklarına gelir bağlanır. Dul ve yetim aylığı bağlanabilmesi için yukarıda anlattığım prim günü koşulları aranırken, iş kazası sonucu vefat edenlerin eş ve çocuklarına gelir bağlanırken prim günü koşulu aranmaz. İşe başladığı gün hayatını kaybetmiş olsa bile hak sahibi kişilere gelir bağlanır.
EKSİK PRİM GÜNÜ İÇİN BORÇLANMA YAPILABİLİR Mİ?
Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR’luların hak sahipleri borçlanma yapabilir ama SSK’lıların hak sahipleri yapamaz.
Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR sigortalılarının hak sahipleri, eksik prim günlerini tamamlamak için varsa askerlik, doğum başta olmak üzere hizmet borçlanması yapabilirler. Askerlik, doğum gibi borçlanma hakkı olanların hak sahipleri, bu süreler için borçlanma yapabilirler. Askerlik, doğum gibi sürelerin tamamını borçlanmalarına da gerek yoktur. Sadece eksik günleri tamamlayacak şekilde borçlanma yapabilirler.
Buna karşılık, SSK’lıların hak sahipleri ölüm aylığı bağlatmak istediklerinde eksik günleri borçlanma ile tamamlayamazlar. 900 gün yerine 899 gün prim bulunsa bile eksik 1 gün için askerlik veya doğum borçlanması yapamayacakları için dul ve yetim aylığı bağlanmaz.
BAĞ-KUR’LULARIN HAK SAHİPLERİ İHYA YAPABİLİR
Ölen BAĞ-KUR’lunun hak sahipleri, eksik prim günlerini tamamlamak için varsa dondurulmuş hizmet sürelerini ihya edebilirler. Ancak, askerlik ve doğum borçlanmasında sadece eksik günleri tamamlayacak kadar borçlanma hakkı var iken, ihya yapmak isteyenlerin dondurulmuş hizmet sürelerinin tamamını ihya etmeleri gerekir. Kısmi ihya yapma hakkı bulunmuyor.
ÖLÜM AYLIĞI NASIL PAYLAŞTIRILIR?
Ölen sigortalının eşine emekli aylığının yüzde 50'si oranında dul aylığı bağlanır. Aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşine ise bir işte çalışmaması veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde yüzde 75'i bağlanır.
Çocukların her birine yüzde 25 oranında pay verilir. Kız çocukları herhangi bir işte çalışmadıkları veya kendi çalışmalarından dolayı emekli aylığı almadıkları takdirde, yaşları ne olursa olsun evli olmadıkları sürece yetim aylığı alır.
Erkek çocuklar 18 yaşına kadar yetim aylığı alabilir. Lise ve dengi öğrenim görenlerde 20, yükseköğrenim görenlerde ise 25 yaşına kadar aylık ödenir. Lisans öğrenimini tamamlayıp yüksek lisans veya doktora yapan erkek çocuklar, 25 yaşına kadar aylık almaya devam ederler.
