Özbekistan, yapay zekâyı dijital politika önceliği olmaktan çıkarıp daha geniş bir ekonomik sektöre dönüştürme çabalarının parçası olarak, 2030’a kadar en az 5 milyar dolar (4,3 milyar avro) tutarında bilişim ve yapay zekâ hizmeti ihracatını hedefliyor.
Dijital Teknolojiler Bakanı Şerzod Şermatov’un verdiği bilgilere göre, yıllık bilişim ihracatı 2017’de 1 milyon doların (850 bin avro) altında seyrederken bugün neredeyse 1 milyar dolara (850 milyon avro) ulaşmış durumda. Bakan, bir sonraki aşamanın becerilere, yatırıma ve yapay zekânın şirketler ile kamu hizmetlerinin geneline uygulanabilmesine bağlı olacağını söylüyor.
Yetkililer, yatırımcılar ve yapay zekâ uzmanları, Taşkent Uluslararası Yatırım Forumu’nun kulislerinde Euronews’e verdikleri demeçlerde, artan bilişim kapasitesi, dijital hizmet talebi ve yapay zekâ araçlarını gündelik ekonomik faaliyetlerde kullanabilecek işgücü ihtiyacının yarattığı zorlukları anlattı.
Dış kaynak kullanımından yapay zekâ hizmetlerine
Özbekistan’ın dijital ekonomisi, genç ve giderek daha fazla bağlantılı bir nüfusa sahip bir ülkede gelişiyor. Resmî istatistiklere göre ülke, 2025 başında 14-30 yaş aralığında 9,6 milyon kişiye (kaynak İngilizce) sahipti; internet penetrasyonu ise 2025 sonu itibarıyla %89 düzeyine (kaynak İngilizce) ulaştı.
Bu durum Özbekistan’a dijital eğitim için potansiyel bir iç pazar sağlıyor; ancak ekonomik hedef dışarıya dönük. Ulusal İstatistik Komitesi’ne göre, Bilişim Parkı katılımcılarının hizmet ihracatı 2026’nın ilk çeyreğinde 191,8 milyon dolara (kaynak İngilizce) (169 milyon avro) ulaştı; Özbekistan, dış kaynak işlerinden daha yüksek katma değerli dijital hizmetlere sıçramaya çalışıyor.
Şermatov, ülkenin yetenek arayan, hizmet sunum merkezleri kurmak isteyen ve Özbekistan’dan yabancı pazarlara hizmet verebilecek çok dilli ekipler peşinde olan şirketleri çekmeyi hedeflediğini söyledi.
Amacın, şirketlerin dış kaynak maliyetlerini azaltmalarına yardımcı olmakla sınırlı olmadığını vurgulayan Şermatov, aynı zamanda onların ‘Özbekistan üzerinden üçüncü pazarlara açılmalarını’ da desteklemek istediklerini dile getirdi.
Buna start-up’lar kadar yerleşik bilişim şirketleri de dahil. Şermatov’a göre yabancı start-up’lar, Özbekistan’da arka ofis operasyonları kurup istihdam yarattıkları takdirde destekten yararlanabiliyor; hükümet aynı zamanda yapay zekâ etrafında inşa edilmiş daha fazla şirket çekmeye çalışıyor.
Tony Blair Küresel Değişim Enstitüsü Yapay Zekâ ve İnovasyon Direktörü Benedict Macon-Cooney, Özbekistan gibi ülkelerin, en gelişmiş yapay zekâ modellerini geliştirme yarışında doğrudan Amerika Birleşik Devletleri veya Çin’le rekabet etmeye çalışmak yerine, yapay zekâ hizmetleri ve uygulamalarında fırsatlar bulabileceğini söyledi.
Amaç, yetenek havuzunu, şirketleri ve veri altyapısını, iç pazarın ötesinde satılabilecek hizmetlerle buluşturmak.
Enerjiyi dijital hizmete dönüştürmek
Veri merkezleri hâlâ Özbekistan’ın yapay zekâ planlarının merkezinde, ancak nihai hedef değil. Bunlar, bulut hizmetlerini, yapay zekâ araçlarını ve dijital ihracatı desteklemek için gereken altyapı.
Şermatov, veri merkezi hamlesini doğrudan enerji politikasına bağladı. ‘Yapay zekâ için hesaplama gücüne ihtiyacınız var. Hesaplama gücü için de enerjiye’ diye konuştu. Yalnızca ham kaynak olarak elektrik ihraç etmek yerine, Özbekistan’ın bunu ‘yapay zekâ veri merkezi hizmetleri’ formunda satmak istediğini ekledi.
Ayrıca yapay zekâ veri merkezlerine yatırım yapanların, daha ucuz elektrik, Bilişim Parkı’nda ikamet statüsü, vergiden muaf bir ortam ve yapay zekâ ekipmanlarının ithalatında gümrük vergisi istisnası gibi teşviklerden yararlanabileceğini belirtti.
DataVolt CEO’su Rajit Nanda, veri merkezlerine yönelik talebin, şirketler, hükümetler ve dijital platformlar tarafından yapay zekânın ‘patlayıcı biçimde benimsenmesiyle’ körüklendiğini anlattı. Ancak sadece altyapının yeterli olmayacağını savundu.
‘Sermaye, enerji ve yetenek, hepsi eşit derecede önemli’ diyen Nanda, tek bir unsurun yapay zekânın benimsenmesinde başarı için yeterli olmayacağını vurguladı.
Gündelik yapay zekâ kullanımı için beceriler
Özbekistan, okullar, üniversiteler, öğretmenler ve kamu görevlileri arasında yapay zekâ okuryazarlığını yaymayı amaçlayan ‘5 Million AI Leaders’ programını hâlihazırda başlattı. Şermatov, programı 1 milyondan fazla kişinin tamamladığını söyledi.
Hedef yalnızca mühendis yetiştirmek değil; farklı sektörlerde çalışanları kendi işleri içinde yapay zekâ araçlarını kullanmaya hazırlamak.
Orta Asya Yapay Zekâ Derneği Başkanı Vladimir Norov, bölgenin sadece mühendis yetiştirmeye değil, aynı zamanda ‘temel bir anlayışa’ ve teknolojiyi kullanma becerisine de odaklanması gerektiğini söyledi.
Norov, bu becerilerin Orta Asya genelinde eğitim, sağlık, tarım ve lojistik gibi alanlarda uygulanabileceğini belirledi.
Yapay zekâyı kamu yönetiminde devreye sokmak
Macon-Cooney’ye göre asıl güçlük uygulamada yatıyor.
‘Bu, hükümetler için her zaman temel sınavdır’ diyen Macon-Cooney, meselenin ‘kâğıt üzerindeki kararları somut icraata ve eyleme dönüştürmek’ olduğunu ifade etti.
İlk kazanımların bir kısmının, formlar, uyum kontrolleri, vergi idaresi ve dolandırıcılık tespiti gibi rutin ama önemli kamu yönetimi alanlarından gelmesi bekleniyor.
Macon-Cooney, güçlü veri sistemlerine sahip olmaları halinde hükümetlerin bu alanlarda gerçek anlamda tasarruf sağlayabileceğini söyledi.
Daha yaygın benimseme ise güvene bağlı olacak. Dolandırıcılık, siber saldırılar ve verilerin kötüye kullanılması kamu güvenini hızla zedeleyebileceğinden, siber güvenlik Özbekistan’ın yapay zekâ planlarının karşı karşıya olduğu ekonomik sınavın bir parçası haline geliyor.
