İngiltere’de düzenlenen Farnborough Uluslararası Havacılık Fuarı, 20 Temmuz Pazartesi günü kapılarını açtı. Rekor düzeye ulaşan 1.600 katılımcının yarısını savunma şirketleri oluştururken ticari uçak siparişleri fuarın geleneksel merkezindeki yerini kaybetmeye başladı.
Ukrayna’daki savaşın beşinci yılına girmesi ve Orta Doğu’daki çatışmaların genişlemesi, ülkelerin savunma bütçelerini artırdı. İnsansız hava araçları, füze savunma sistemleri ve yapay zekâ destekli askeri teknolojiler fuarın ana gündemine yerleşti.
Savunma fuarın yarısına çıktı
Savunma şirketlerinin Farnborough’daki payı geçmiş yıllarda yüzde 40 çevresinde bulunuyordu. Bu yıl oran yüzde 50’ye yükseldi. Böylece 1948’de İngiltere’nin havacılık kabiliyetlerini sergilemek amacıyla başlayan etkinlikte savunma ilk kez ticari havacılıkla aynı ağırlığa ulaştı.
Avrupa’da Soğuk Savaş sonrasındaki en güçlü savunma harcaması artışı yaşanıyor. Ülkeler yalnızca savaş uçaklarına değil, hava savunma sistemlerine, mühimmata, insansız platformlara ve savaş alanındaki karar süreçlerini hızlandıran yazılımlara da kaynak ayırıyor.
F-35 ve Eurofighter gibi insanlı savaş uçakları uçuş gösterilerinde yerini koruyor. Ancak yeni yatırım yarışının önemli bölümü daha hızlı üretilebilen, daha düşük maliyetli ve kayıp riski taşımayan otonom sistemlere yöneliyor.
Sipariş yarışı hız kesti
Airbus ile Boeing’in fuar boyunca toplam 300’ün biraz üzerinde uçak siparişi alması bekleniyor. Fuar öncesindeki bazı tahminlerde siparişlerin 800 uçağa ulaşabileceği öne sürülmüştü.
Beklentinin aşağı çekilmesinde talep yetersizliği değil, üretim kapasitesi belirleyici oldu. İki üreticinin de teslimat takvimi gelecek on yılın önemli bölümünde dolu bulunuyor. Havayolları sipariş verebilse bile uçaklarına uzun süre beklemeden ulaşamıyor.
İrlandalı uçak kiralama şirketi SMBC Aviation Capital’ın Airbus ve Boeing’den yaklaşık 100’er dar gövdeli uçak için anlaşma açıklayabileceği belirtiliyor. Riyadh Air ve Philippine Airlines da yeni uçak alımı için görüşme yürüten şirketler arasında yer alıyor.
Teslimat siparişin önüne geçti
Uçak üreticileri açısından fuarın temel göstergesi artık açıklanan sipariş sayısından çok fabrikaların teslimat kapasitesi haline geldi. Airbus ve Boeing, güçlü sipariş birikimini gelire çevirebilmek için üretim hızını artırmaya çalışıyor.
Airbus, tek koridorlu uçak üretimini 2027 yılında aylık 75 adede çıkarmayı hedefliyor. Ancak motor, döküm parçalar, iç kabin ekipmanları ve hassas metal bileşenlerdeki gecikmeler hedefin önündeki temel engeller olmayı sürdürüyor.
Boeing ise 737 MAX üretimini önce ayda 47 uçakta istikrara kavuşturmayı, ardından 52 uçağa çıkarmayı planlıyor. Üretimdeki artış, şirketin yaklaşık 26 milyar dolarlık net borcunu azaltması ve Airbus karşısındaki pazar kaybını sınırlaması açısından önem taşıyor.
Dronlar ve yapay zekâ önde
Ukrayna ve İran’daki çatışmalar, düşük maliyetli dronların pahalı hava savunma sistemleri ve insanlı savaş uçakları üzerindeki etkisini gösterdi. Savunma şirketleri artık yıllar süren geliştirme programları yerine daha kısa sürede üretilebilen sistemlere odaklanıyor.
Alman savunma teknolojisi şirketi Helsing ile ABD merkezli Anduril, yapay zekâ destekli insansız savaş uçakları ve otonom yazılımlarla fuarda öne çıkan yeni nesil şirketler arasında bulunuyor.
Geleneksel savunma üreticileri hâlâ kamu bütçelerinin büyük bölümünü alıyor. Buna karşın yatırımcı ilgisi, kendi kaynaklarıyla ürün geliştiren ve teknolojiyi daha hızlı sahaya taşıyan yeni şirketlere doğru kayıyor.
THY’nin 150 uçak dosyası
Fuarın Türkiye açısından en önemli başlığı, Türk Hava Yollarının planladığı 150 adet Boeing 737 MAX alımı olacak. Uçak siparişi, motor üreticileriyle yapılacak uzun vadeli bakım ve maliyet anlaşmasına bağlanmış durumda.
THY’nin 150 dar gövdeli uçağı kapsayan planı, daha geniş 225 uçaklık Boeing paketi içinde bulunuyor. Ancak fuarın açılışı öncesinde motor anlaşmasında somut ilerleme sağlandığına ilişkin bir işaret gelmedi.
737 MAX uçaklarında yalnızca CFM International tarafından üretilen LEAP motorları kullanılıyor. Bu nedenle THY’nin motor fiyatı, bakım maliyeti ve yedek parça erişimi konusundaki pazarlık gücü uçak tercihinde belirleyici olacak.
Havayolunun CFM bakım ağındaki en üst gruba girerek daha geniş tamir teknolojisi ve teknik erişim elde etmek istediği belirtiliyor. Görüşmelerin sonuç vermemesi halinde 150 uçaklık planın takvimi yeniden değerlendirilebilir.
Motor bakımına 2 milyar dolar
CFM International, motor bakım sürelerini kısaltmak amacıyla gelecek beş yılda 2 milyar dolarlık yatırım yapacağını açıkladı. Program, yedek parça stoklarının artırılmasını, tedarikçilerin teslimat performansının iyileştirilmesini ve tamir kapasitesinin genişletilmesini kapsıyor.
Yeni nesil yakıt tasarruflu motorlarda beklenenden hızlı aşınma görülmesi, küresel havacılık sektöründe bakım krizi yarattı. Uçakların motor beklediği için yerde kalması, havayollarının filo planlarını ve uçuş programlarını zorlaştırıyor.
CFM ayrıca sıcak ve tozlu iklimlerde kullanılan Boeing 737 MAX motorlarının dayanıklılığını artıracak bir güncelleme için onay aldı. Şirket, bu yıl motor teslimatlarını yüzde 15 artırmayı hedefliyor.
Türkiye pavyonu fuarda
Türkiye, Farnborough 2026’ya Savunma ve Havacılık Sanayi İhracatçıları Birliğinin organize ettiği ülke pavyonuyla katılıyor. Fuarın uluslararası pavyon listesinde Türkiye, savunma ve havacılık ihracatı odağıyla yer alıyor.
Savunma şirketlerinin etkinlikteki ağırlığının artması, Türk üreticiler açısından mühimmat, insansız sistemler, motor parçaları, elektronik donanım ve uçak yapısal bileşenlerinde yeni iş bağlantıları oluşturabilir.
Fuarın Türkiye açısından ikinci önemli alanı sivil havacılık tedarik zinciri olacak. Airbus ve Boeing’in üretimi artırma planı, parça üreticileri ve bakım şirketleri için yeni kapasite talebi yaratabilir.
Gözler beş günlük takvimde
Farnborough Havacılık Fuarı 24 Temmuz Cuma gününe kadar devam edecek. Haftanın ilk günlerinde uçak siparişleri, savunma sözleşmeleri ve yeni teknoloji tanıtımları izlenecek.
Airbus ile Boeing’in sipariş toplamı, şirketlerin üretim hedefleri ve motor tedarikçilerinin bakım yatırımları fuarın ticari bilançosunu belirleyecek.
Türk Hava Yolları ile CFM arasındaki görüşmelerden gelecek açıklamalar da Türkiye açısından haftanın en önemli başlığı olacak. Motor bakım şartlarında anlaşma sağlanıp sağlanmaması, 150 adet Boeing 737 MAX planının takvimini etkileyebilir.
