Dünya genelinde bugün yaklaşık 7 bin 500 dil konuşulurken, yeni bir araştırma insanlık tarihinin büyük bölümünde bu sayının çok daha yüksek olduğunu ortaya koydu. Bilim insanlarına göre geçmişte 30 bin ila 75 binden fazla dil kullanılmış olabileceği tahmin ediliyor.
Science dergisinde yayımlanan ve Yale Üniversitesi ile çeşitli araştırma kurumlarından bilim insanlarının yürüttüğü çalışmada, antropoloji, dilbilim ve demografi verileri matematiksel modellemelerle birleştirildi. Araştırma, son Buzul Çağı'nın sona erdiği yaklaşık 12 bin yıl öncesinden günümüze kadar dünya üzerindeki dil sayısının değişimini inceledi.
Araştırmaya göre insanlık, özellikle MÖ 1. binyıl ile MS 1. binyıl arasında dil çeşitliliğinin zirvesine ulaştı. Daha sonraki dönemlerde ise büyük imparatorlukların yayılması ve son yüzyıllardaki Avrupa sömürgeciliği nedeniyle birçok dil yerini baskın dillere bıraktı.
Araştırmanın yazarlarından Yale Üniversitesi Dilbilim ve Antropoloji Profesörü Claire Bowern, dillerin yalnızca bir iletişim aracı olmadığını vurgulayarak, "Diller, onları konuşan toplulukların bilgi birikimini, anılarını ve kültürel hafızasını taşır. Bilim insanları için ise insanların nerede yaşadığı, ne yediği ve nasıl düşündüğü hakkında önemli bilgiler sunar" değerlendirmesinde bulundu.
TARIM TOPLUMUYLA ÇEŞİTLİLİK ARTTI
Araştırmacılar, antik dönemlere ait doğrudan dil kayıtlarının bulunmaması nedeniyle farklı bir yöntem izledi. Afrika, Güney Amerika ve Güneydoğu Asya'daki 171 avcı-toplayıcı toplumun dil ve nüfus verileri incelenerek tarih öncesi dönemler için simülasyon modeli oluşturuldu.
Bu modele göre yaklaşık 12 bin yıl önce, insanların küçük ve göçebe topluluklar hâlinde yaşadığı dönemde dünya üzerinde 4 bin 500 ile 6 bin 200 arasında dil konuşuluyordu. Tarımın başlaması, yerleşik yaşamın yaygınlaşması ve nüfusun artmasıyla birlikte çok sayıda küçük topluluk ortaya çıktı ve dil çeşitliliği hızla arttı.
Çalışmada, tarih boyunca Sümerce, Hititçe, Akadca ve Etrüskçe gibi birçok dilin tamamen ortadan kalktığı, Latincenin ise zamanla Fransızca, İtalyanca ve İspanyolca gibi yeni dillere dönüştüğü hatırlatıldı.
Araştırmacılar, dillerin yok olmasının en önemli nedenleri arasında savaşlar, zorunlu göçler ve siyasi baskılar ile sömürge yönetimlerinin uyguladığı dil politikalarını gösterdi. İngiltere'nin İrlandacayı, İspanya'nın Amerika kıtasındaki yerli dillerini, Portekiz'in Brezilya'daki yerli dillerini, Fransa'nın Afrika sömürgelerindeki yerel dilleri ve Japonya'nın Kore'de Koreceyi baskı altına alması bu politikalara örnek olarak sıralandı.
Buna karşın, İnka, Maya ve Aztek uygarlıklarına ait bazı dillerin tüm baskılara rağmen günümüze kadar ulaşmayı başardığı belirtildi.
Araştırmaya göre günümüzde konuşulan dillerin yaklaşık yarısı da yok olma tehlikesi altında bulunuyor. Bilim insanları, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 90'ının, dünyadaki dillerin yalnızca yüzde 10'unu konuştuğuna dikkat çekerek, çok sayıda dilin artık yalnızca küçük topluluklar tarafından yaşatıldığını vurguluyor.
