Savaş maliyetleri tırmandırdı: Buğday, pirinç ve pamukta sert yükseliş!

Jeopolitik gerilimler ve küresel iklim krizleri, yılın ilk yarısında emtia piyasasındaki tarım ürünlerinde tarihi fiyat hareketlerini beraberinde getirdi. ABD, İsrail ve İran eksenli savaş riskleri ile hava olaylarının çift taraflı etkisi, tarım emtialarında tam anlamıyla ürün bazlı bir ayrışmaya yol açtı. Yılın ilk altı aylık döneminde küresel tedarik zincirinde yaşanan tıkanmalar ve üretim maliyetlerindeki patlama; buğday, pirinç, soya fasulyesi ve pamuk fiyatlarında sert yükselişleri tetiklerken; mısır, kahve, şeker ve kakao piyasalarında ise tam tersi bir seyirle sert düşüşler görüldü. TARIM KORİDORUNDA PETROL VE GÜBRE DARBESİ Chicago Ticaret Borsası’nda işlem gören tarım ürünlerinde kile başına fiyatlar incelendiğinde, buğdayın yüzde 16,2, pirincin yüzde 24 ve soya fasulyesinin yüzde 9,2 oranında değer kazandığı görüldü. Buna karşın mısır fiyatları yüzde 1'lik sınırlı bir kayıpla dönemi tamamladı. Buğday fiyatları, kile başına 6,8825 doları test ederek Haziran 2024’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Tahıl fiyatlarındaki bu agresif yükselişin arkasında, Orta Doğu'daki savaş ortamının petrol fiyatlarını tırmandırması yatıyor. Akaryakıt fiyatlarındaki hızlı artış doğrudan gübre ve enerji maliyetlerine yansıdı. ABD'nin en önemli tarım eyaletlerinde baş gösteren kuraklığa, fırlayan gübre maliyetleri de eklenince buğday ekim alanları tarihi düşük seviyelere geriledi. Arz beklentilerinin daralması ve özellikle Hürmüz Boğazı'nda yaşanan lojistik krizler, tahıl koridorunda fiyat artış hızını katladı. PİRİNÇ VE SOYA FASİLYESİNDE REKOR SEVİYELER Yılın ilk yarısında en dikkat çekici performanslardan birini yüzde 20’nin üzerindeki artışla pirinç sergiledi. Küresel iklim risklerinin ve enerji maliyetlerinin pirinç üretimini doğrudan baskılaması, fiyat artışlarının ana motoru oldu. Bunun yanı sıra dünyanın en büyük üreticilerinden Hindistan'ın iç piyasayı korumak adına getirdiği ihracat kısıtlamaları, dünya genelindeki pirinç arzını adeta kilitledi. Soya fasulyesinde de durum farklı olmadı; yüksek gübre maliyetlerinin yanına Çin’den gelen güçlü ithalat talebi eklenince fiyatlar yukarı yönlü seyrini korudu. Mısır piyasasında ise ABD ile İran arasındaki gerilimin dönem dönem yumuşaması ve Arjantin’deki mısır hasadının hız kazanması fiyatları baskılayarak gerilemeye neden oldu. TEKSTİLİN HAM MADDESİ PAMUKTA YÜZDE 20’YE YAKIN RALLİ Intercontinental Exchange (ICE) platformunda işlem gören libre bazlı ürünlerde de büyük bir kırılma yaşandı. Pamuk fiyatları yılın ilk yarısında yüzde 19,5 oranında değer kazanırken; şeker yüzde 1,3, kahve yüzde 15 ve kakao ton başına yüzde 16,3 oranında değer kaybetti. Pamuk fiyatlarındaki tırmanışta ABD’deki pamuk üretim bölgelerini vuran kuraklık ve don riskleri etkili oldu. Buna karşın kahve, şeker ve kakaoda adeta bir çöküş yaşandı. Kahvenin libresi 2,3885 dolarla Eylül 2024'ten bu yana, şekerin libresi 0,1334 dolarla Ekim 2020'den bu yana en dip seviyeleri gördü. Kakaonun ton başına fiyatı ise 2 Mart 2026 tarihinde 2 bin 846 dolara kadar gerileyerek Nisan 2023’ten sonraki en düşük seviyesine çekildi. BOL YAĞIŞ KAHVE VE ŞEKERİ VURDU Kahve ve şeker fiyatlarındaki düşüşün arkasında, dünyanın en büyük üreticisi Brezilya’daki rekor üretim beklentileri yer alıyor. Brezilya realinin dolar karşısında değer kaybetmesi ve ülkede etkili olan yağışların arz fazlası yaratacağı öngörüsü, şeker ve kahve piyasasını baskı altında tuttu. ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre, Brezilya'da 2026-2027 kahve hasadının yıllık bazda yüzde 14 gibi devasa bir artışla 71,9 milyon torbaya ulaşarak rekor kıracağı tahmin ediliyor. Aynı zamanda Vietnam'dan yapılan kahve ihracatındaki patlama da küresel piyasada arz fazlasına yol açtı. Kakao cephesinde ise Batı Afrika’daki olumlu hava koşulları ve hasat görünümünün iyi olması, küresel talepteki zayıflıkla birleşince fiyat düşüşlerini kaçınılmaz kıldı. ZAFER ERGEZEN: "EL NINO VE SAVAŞ TARIMSAL MALİYETLERİ DEĞİŞTİRDİ" Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, tarım grubunda yaşanan bu sert yol ayrımlarını detaylı bir şekilde değerlendirdi. El Nino hava olayının küresel emtia piyasasında rekolte beklentilerini kökten değiştirdiğini belirten Ergezen, bu doğa olayının Hindistan, Uzak Doğu ve Güneydoğu Asya bölgelerinde yağışları ciddi oranda azalttığına dikkat çekti. Yağışların azalmasının özellikle pirinç ve pamuk gibi suya bağımlı ürünlerin rekoltesinde büyük kayıplara yol açtığını ifade eden Ergezen, bu durumun doğrudan fiyatlamalara yansıdığını aktardı. Ergezen ayrıca önemli bir buğday üreticisi olan Avustralya'da da El Nino nedeniyle kurak bir iklim yaşandığını, bunun da buğday rekolte endişelerini körüklediğini vurguladı. Yılın ilk yarısında ABD ile İran arasındaki savaşın küresel tedarik zincirinde yarattığı aksamalara da değinen Zafer Ergezen, bu jeopolitik krizin hem gübre hem de enerji maliyetlerinde çok ciddi artışları beraberinde getirdiğini belirtti. Bu maliyet artışlarının pirinç, buğday ve pamuk gibi ürünlerin üretim süreçlerini doğrudan zorlaştırdığını ifade eden Ergezen, enerji fiyatlarındaki tırmanışın yapay bir lif olan polyester üretim maliyetlerini de yukarı çektiğini söyledi. Ergezen, polyester maliyetlerinin artması üzerine tekstil üreticilerinin yeniden doğal bir ham madde olan pamuğa yöneldiğini ve bu talep kaymasının pamuk fiyatlarındaki sert yükselişi tetikleyen en büyük faktörlerden biri olduğunu sözlerine ekledi.