Mars'taki çarpma kraterlerini tespit etmek amacıyla geliştirilen bir yapay zeka algoritması, bu kez Dünya'nın okyanus tabanında daha önce bilinmeyen 73 volkanik kaldera belirledi. Bilim insanları, keşfin deniz altındaki volkanik tehlikelerin izlenmesi ve gelecekteki risk analizleri açısından önemli bir veri sağlayacağını belirtti.
Fransa'daki Paris-Saclay Üniversitesinden volkanolog Andrea Verolino liderliğindeki araştırma ekibi, Mars yüzeyindeki kraterleri tespit etmek için eğitilen algoritmayı deniz tabanı haritalarına uyarladı. Çalışma sonucunda okyanus tabanında daha önce belgelenmemiş 73 volkanik kaldera tespit edildi.
Yapay zeka binlerce oluşumu taradı
Araştırmacılar, algoritmayı deniz tabanının topoğrafyasını gösteren batimetri haritalarında kullandı. Yapay zeka ilk aşamada 87 bin 435 olası oluşumu işaretledi.
Daha sonra uygulanan filtreleme yöntemleri ve uzmanların yaptığı manuel incelemeler sonucunda liste 78 olası kalderaya indirildi. Bunlardan beşinin daha önce bilinen deniz altı kalderaları olduğu doğrulanırken, kalan 73 yapının yeni keşif niteliği taşıdığı belirtildi.
Bilinen deniz altı kaldera sayısı üç katına çıkabilir
Araştırmacılara göre yeni keşifler doğrulanırsa, Dünya'da bilinen deniz altı kaldera sayısı üç katından fazla artmış olacak.
Ekip ayrıca yapay zeka algoritmasının geliştirilmesiyle gelecekte çok daha fazla volkanik yapının tespit edilebileceğini ifade etti.
En büyük keşif tektonik sınırların dışında yapıldı
Araştırmada belirlenen yeni kalderaların dağılımı da dikkat çekti.
8 kaldera okyanus ortası sırtlarında,
9 kaldera volkanik yaylarda,
61 kaldera ise tektonik levha sınırlarının dışında, deniz altı dağ zincirleri gibi iç tektonik bölgelerde bulundu.
Araştırmacılar, yeni belirlenen kalderalardan yedisinin konumu, su derinliği ve jeolojik özellikleri nedeniyle gelecekte ayrıntılı inceleme yapılması gereken öncelikli bölgeler arasında yer aldığını açıkladı.
Deniz altındaki volkanlar neden önemli?
Dünya'daki volkanik faaliyetlerin büyük bölümü okyanus tabanında gerçekleşiyor. Deniz altındaki büyük patlamalar tsunami, şok dalgaları, kül bulutları ve yoğun buhar oluşumuna neden olabiliyor.
Araştırmacılar, özellikle 2022 yılında Tonga açıklarında meydana gelen Hunga Tonga-Hunga Haʻapai deniz altı volkan patlamasının, bu tür sistemlerin küresel etkilerini gözler önüne serdiğini hatırlattı.
Araştırmacılar: Risklerin belirlenmesi için kritik bir adım
Bilim insanları, çalışmanın yeni keşfedilen kalderaların aktif olduğu anlamına gelmediğini vurguladı. Ancak son yıllarda yapılan araştırmaların, uzun süredir sönmüş kabul edilen bazı volkanların yeniden magma ile dolabileceğini gösterdiğine dikkat çekildi.
Araştırma ekibi, deniz altındaki volkanik yapıların konumlarının belirlenmesinin, gelecekte oluşabilecek volkanik tehlikelerin değerlendirilmesi ve küresel afet hazırlıklarının güçlendirilmesi açısından kritik önem taşıdığını belirtti.
Araştırmanın sonuçları hakemli bilim dergisi Communications Earth & Environment'ta yayımlandı.
