Japon ekonomi gazetesi Nikkei tarafından yayımlanan yeni bir analize göre Alphabet, Microsoft, Amazon, Meta ve Oracle'ın yapay zekâ altyapısına yönelik harcamalarının önemli bir kısmı resmi bilançolara yansımayacak şekilde gizleniyor. Nikkei'nin hesaplarına göre bu beş şirket 1.65 trilyon dolarlık borcu gizliyor ki bu resmi bilançolara yansıyan toplam 1.35 trilyon dolarlık toplam borçtan bile daha yüksek. Yani eğer Nikkei'nin ortaya attığı bu iddia doğruysa, bu beş şirket AI için aslında açıkladıklarının iki katından fazla borçlanıyor demektir.
Nikkei: Asıl Yükümlülükler Bilançoda Değil, Dipnotlarda Yer Alıyor
Nikkei'ye göre şirketler bunun için aslında yasa dışı bir şey yapmıyor. Aksine finansal yükümlülüklerin tamamı finansal raporlarda açıklanıyor. Ancak bilançoda borç olarak işlenmek yerine, dipnotlara "gizleniyor".
Bu sistem genellikle özel amaçlı şirketler (SPV)üzerindenyürütülüyor. Teknoloji şirketleri, veri merkezi gibi büyük projeler için ayrı bir tüzel kişilik oluşturuyor ya da mevcut bir yatırım ortağıyla birlikte yeni bir şirket kuruyor. İnşaat ve altyapı finansmanı bu şirket üzerinden sağlanırken, ana teknoloji şirketi ise uzun vadeli kira veya kapasite kullanım anlaşmaları imzalıyor. Böylece projeye ilişkin milyarlarca dolarlık borç, doğrudan ana şirketin bilançosuna yazılmıyor. Bu yapı sayesinde şirketlerin resmi borcu daha düşük görünürken, gelecekte ödenmesi zorunlu olan uzun vadeli finansal yükümlülükler dipnotlara ekleniyor.
Meta'nın 27 Milyar Dolarlık Veri Merkezi Bu Yapının En Çarpıcı Örneklerinden Biri
Meta veri merkezinin tek kullanıcısı olmasına rağmen, borç hukuken bu özel amaçlı şirkete ait olduğu için kendi bilançosuna dâhil etmiyor. Nikkei'nin hesaplamalarına göre Meta'nın bilanço dışındaki toplam finansal yükümlülükleri yaklaşık 420 milyar dolara ulaşıyor. Bu da şirketin resmi olarak açıkladığı toplam borcun yaklaşık üç katına karşılık geliyor.
Benzer finansman modellerinin Alphabet, Microsoft, Amazon ve Oracle tarafından da yaygın şekilde kullanıldığı belirtiliyor.
Enron Benzerliği Endişe Verici
Bu bilanço dışı finansman modeli doğal olarak akıllara 2001 yılında büyük bir muhasebe skandalıyla iflas eden Enron'u getiriyor. ABD merkezli bu enerji şirketi de borçlarını gizlemek için özel amaçlı şirketlerden yararlanmıştı. Ancak günün sonunda gerçekler ortaya çıkınca tarihin en büyük iflaslarından biri yaşanmıştı. Şimdi AI yatırımlarının benzer şekilde gizlenmesi de Enron vakasını akıllara getiriyor ki bu küresel ekonomi için pek hayra alamet değil. Çünkü AI yatırımları, bugün bütün küresel ekonomiyi dibe çekebilecek bir noktaya gelmiş durumda. Nitekim son dönemde AI balonuna yönelik endişelerin sık sık dile getirilmesi de bundan.
Yapay Zekâ Beklenen Geliri Üretemezse Tüm Sistem Çökebilir
Analistlere göre bugünkü finansman modeli ancak yapay zekâ yatırımlarının beklenen gelirleri üretmesi hâlinde sürdürülebilir olacak. Çünkü veri merkezleri faaliyete geçtiği anda bugüne kadar bilanço dışında kalan kira yükümlülükleri de şirketlerin finansal tablolarına girmeye başlayacak. Eğer yapay zekâ hizmetlerine yönelik talep beklendiği kadar hızlı büyümez veya bu yatırımlar yeterli gelir yaratamazsa, milyarlarca dolarlık bir dengesizlik oluşacak. Tabii böyle bir senaryoda zarar yalnızca teknoloji şirketlerini değil; bu projeleri finanse eden bankaları, tahvil yatırımcılarını ve sigorta kuruluşlarını da etkileyecek. Bu da çok korkulan o AI balonunun patlaması için bardağı taşıran son damla olabilir.
