Artan yaşam maliyetleri ve enflasyon karşısında alım gücü düşen emekliler ve asgari ücretliler için hükümet kanadından yepyeni bir maaş tamamlama sistemi masaya yatırıldı. Geçtiğimiz günlerde Sapanca'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan'ın da katılımıyla gerçekleştirilen kapsamlı kampta, ekonominin en yakıcı başlığı olan hayat pahalılığı ele alındı. Toplantıda milletvekillerinin asgari ücret ve düşük emekli aylıklarıyla ilgili sorularını yanıtlayan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, dar gelirlileri rahatlatacak 3 aşamalı yeni eylem planını anlattı. Bu planın en dikkat çekici ayağını ise hane gelirini belirli bir asgari seviyede tutmayı hedefleyen Vatandaşlık Maaşı oluşturuyor.
3 AŞAMALI EKONOMİ PLANI KURULUYOR
Bakan Şimşek'in sunumuyla şekillenen yeni düzenleme, sadece doğrudan para yardımını değil, aynı zamanda giderleri düşürmeye yönelik yapısal adımları da içeriyor. Ekim ayında Meclis'e taşınması planlanan paket şu 3 temel aşamadan oluşuyor:
Barınma Krizine Sosyal Konut Çözümü: Büyükşehirler başta olmak üzere vatandaşın bütçesini en çok zorlayan konut ve kira fiyatlarındaki fahiş artışlar, yeni sosyal konut projelerinin hızlandırılmasıyla dengelenecek.
KOBİ'lere İstihdam Kalkanı: İş dünyasında çarkların dönmeye devam etmesi ve istihdam kaybı yaşanmaması için KOBİ'lerin finansmana erişimi kolaylaştırılacak; işverene yeni destek paketleri sunulacak.
Vatandaşlık Maaşı (GETAD): Emekliler, asgari ücretliler ve geliri olmayan ev hanımlarının yaşadığı ekonomik daralma, Gelir Tamamlayıcı Aile Destek (GETAD) sistemiyle çözüme kavuşturulacak.
VATANDAŞLIK MAAŞI HANE İÇİ GELİR SINIRI NASIL HESAPLANACAK?
Kamuoyunda Vatandaşlık Maaşı olarak adlandırılan GETAD sisteminin en büyük farkı, ödemelerin birey bazlı değil hane bazlı yapılacak olmasıdır. Ekim ayında yasalaşması beklenen taslağa göre, devlet her bir hane için asgari geçim sınırı belirleyecek.
Örneğin; bir evde sadece tek bir asgari ücret veya en düşük seviyeden tek bir emekli maaşı giriyorsa ve bu tutar devletin belirlediği geçim sınırının altında kalıyorsa, aradaki fark "Vatandaşlık Maaşı" adı altında o haneye nakit olarak yatırılacak. Bu sistem sayesinde, özellikle tek maaşla geçinmeye çalışan, ev kira olan veya bakmakla yükümlü olduğu çocuk sayısı fazla olan ailelerin toplam geliri, insani yaşam standartlarının altına düşmekten kurtarılacak.
VATANDAŞLIK MAAŞI NE ZAMAN YASALAŞACAK?
Milyonlarca vatandaşın merakla beklediği bu yeni maaş ve destekleme sisteminin yasal altyapısı üzerindeki çalışmalar tüm hızıyla devam ediyor. Düzenlemenin torba yasa veya müstakil bir kanun teklifi olarak Ekim ayında TBMM açıldığında doğrudan Meclis Genel Kurulu'na sunulması bekleniyor. Kanunun yasalaşmasıyla birlikte, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı üzerinden başvuruların alınması ve yardımların hak sahiplerinin hesaplarına aktarılması planlanıyor.
GETAD (VATANDAŞLIK MAAŞI) NEDİR?
Bu sistemde devlet, sadece belirli bir kesime tek seferlik yardım yapmak yerine, hanenin toplam aylık gelirini izleyerek "yaşam standardı" bir çizgi belirler. Eğer hane halkının toplam geliri, belirlenen bu asgari geçim seviyesinin altında kalıyorsa, aradaki fark devlet tarafından destek olarak ödenir. Yani sistem, bir ailenin ay sonunda gıda, kira ve temel ihtiyaçlarını karşılayabileceği bir taban gelir garantisi oluşturmayı amaçlar.
VATANDAŞLIK MAAŞI KİMLERE VERİLECEK?
Yeni sistemin odak noktasında dar gelirliler, emekli maaşı düşük olan vatandaşlar ve aile ekonomisine katkı sağlayan ev hanımları yer alıyor. GETAD sistemi, hane içindeki bireylerin tek tek maaşından ziyade, hane toplam gelirine odaklanmaktadır.
Özellikle asgari ücretle çalışan ancak kira ve çocuk masrafları nedeniyle temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan aileler ile dul ve yetim aylığı gibi düşük gelirle geçinmeye çalışan emekliler, sistemin öncelikli hedef kitlesidir. Başvurularda hanedeki kişi sayısı, toplam giderler ve hane halkının temel ihtiyaçları esas alınarak bir puanlama sistemi uygulanacak, şartları sağlayan her haneye ödeme yapılacak.
ASGARİ ÜCRETLİ VE EMEKLİLERE VATANDAŞLIK MAAŞI VERİLECEK Mİ?
Vatandaşların en çok merak ettiği nokta, sistemin mevcut maaşlara zam mı getireceği yoksa sadece bir destek mi olacağıdır. GETAD sistemi, doğrudan asgari ücreti veya emekli aylığını artıran bir maaş zammı değil, maaşın yanına eklenen bir gelir tamamlama desteği niteliğindedir.
Yani mevcut maaşınız aynı kalsa dahi, devlet hane gelirinizi takip ederek eksik kalan kısmı tamamlayan bir ek ödeme yapacaktır. Bu sayede maaş miktarı değişmese bile, ailenin eline geçen toplam nakit para, devletin belirlediği insani yaşam sınırının altına düşmeyecektir. Bu yöntem, enflasyon karşısında maaşların değer kaybetmesini engelleyen bir koruma kalkanı işlevi görecektir.
VATANDAŞLIK MAAŞI İLK HANGİ ÜLKEDE BAŞLADI?
Ekonomik literatürde Evrensel Temel Gelir (Universal Basic Income) olarak bilinen vatandaşlık maaşı, felsefi bir fikir olarak 16. yüzyılda doğmuş, modern anlamda ulusal düzeydeki ilk resmi uygulaması ise 2010 yılında İran tarafından başlatılmıştır
VATANDAŞLIK MAAŞI TÜRKİYE'DE NE ZAMAN AÇIKLANDI?
Türkiye’de kamuoyunda vatandaşlık maaşı adıyla anılan bu sistem, ilk olarak AK Parti’nin 2023 seçim beyannamesinde resmi bir devlet politikası vaadi olarak yer almış, yasal somut adımı ise Temmuz 2026'da TBMM gündemine getirilmesiyle atılmıştır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın ortaklaşa hazırladığı ve asıl adı Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) olan bu model, klasik bir koşulsuz temel gelirden farklı olarak kurgulanmıştır.
Sistemin temel mantığı; hane geliri belirlenen asgari eşik sınırının altında kalan dar gelirli ailelerin bütçesini, aradaki farkı devletin nakit olarak kapatmasıyla (örneğin hane geliri 16 bin TL ise ve sınır 20 bin TL olarak belirlendiyse, aradaki 4 bin TL'nin ödenmesi şeklinde) tamamlamaya dayanmaktadır. 2026 yılı içinde pilot illerde başlatılması planlanan uygulamanın yasal altyapısının tamamlanmasının ardından, 2027 yılı itibarıyla tüm Türkiye genelinde yaygınlaştırılması hedeflenmektedir.
