Yargıtay'ın staj ve çıraklık sigortalarıyla ilgili verdiği son karar, milyonlarca stajyer ve çıraklık mağdurunun beklentilerini yeniden gündeme taşıdı. TGRT Haber canlı yayınında değerlendirmelerde bulunan Sosyal Güvenlik Müşaviri ve Ekonomist Murat Bal ile Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş, kararın hukuki boyutunu ve çözüm yollarını değerlendirdi.
MURAT BAL: "BU KARAR USULDEN BOZMA, FİİLİ ÇALIŞMA VARSA HAK VAR"
Kararın detaylarını anlatan Murat Bal, Kırıkkale'de yaşanan bir dava üzerinden Yargıtay'ın önemli bir değerlendirme yaptığını söyledi.
Bal, davaya ilişkin şu bilgileri verdi:
"Kırıkkale'de bir işletmede staj ve çıraklık gören bir vatandaşımız bununla ilgili olarak başvuruyor ve diyor ki; benim staj çırak sürem aslında fiili çalışma süresidir, uzun vade sigortam tescil edilsin. İlk derece mahkemesi bunu kabul ediyor, istinaf kabul ediyor. Daha sonra Yargıtay'da şöyle bir bozulma gerçekleşiyor. Yargıtay kararı bozuyor ancak diyor ki; siz eksik inceleme yapmışsınız."
Bal, Yargıtay'ın davayı tamamen reddetmediğini vurgulayarak "Bu çalışan kişi eğer fiilen çalıştıysa, üretime katkıda bulunduysa o zaman bunun somut delillerle ispatı halinde kişinin uzun vade sigorta başlangıcının yapılması gerekir diyor" dedi.
Kararın usulen bozulduğunu belirten Bal, "Eğer diyor bu kişinin fiili çalışmasını tespit edersen o zaman diyor bu tescili yap. Yani burada aslında bizim de yıllardır söylediğimiz şey gerçekleşiyor. Stajyer ve çıraklar zaten fiilen çalışıyorlar, üretime katkıda bulunuyorlar ve maaş alıyorlar" şeklinde konuştu.
DAVA AÇACAKLAR İÇİN 5 YILLIK SÜRE KRİTİK
Bal, staj ve çıraklık mağdurlarının dava açarken dikkat etmeleri gereken hukuki sınırlara da işaret etti.
"İşten çıkıştan itibaren 5 yıllık hak düşürücü süre var biliyorsunuz ki hizmet tespit davalarında. Bu kişi hâlâ daha staj ve çıraklık yaptığı iş yerinde çalışmaya devam ediyor. Dolayısıyla bu 5 senelik hizmet tespit davası zamanaşımına takılmıyor."
Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş ise konuya daha farklı bir perspektiften yaklaştı. Stajyer ve çırakların çoğu zaman işçilerden daha ağır şartlarda çalıştırıldığını belirten Karakaş, mevcut mevzuat nedeniyle yargı yolundan sonuç alınmasının mümkün olmadığını savundu.
"Türkiye'nin bir gerçeği var. Birçok iş yeri aslında kişiyi işçiden daha işçi olarak çalıştırıyor. Ama ne yapıyor? Daha ucuz mal etmek için, işçilik maliyetlerini düşürmek için genelde staj ve çıraklar alınır."
Karakaş, Yargıtay'ın bugüne kadar verdiği kararların da aynı doğrultuda olduğunu belirterek şunları söyledi:
"Yargıtay'dan staj ve çıraklar lehine asla olumlu bir karar çıkamaz. Bakın ne kadar net konuşuyorum. Gerçek bir staj ve çıraklık ilişkisi varsa, yasaya uygun yapılmışsa maalesef kısa vadeli sigorta kolları yani iş kazası ve meslek hastalığı vardır. Ne yok? Uzun vadeli sigorta yok. Emeklilik primi yok."
TEK ÇIKIŞ YOLU EŞİTLİK İLKESİ
Karakaş, çözümün mahkemelerde değil Meclis'te olduğunu belirterek staj ve çıraklık mağdurlarının mücadeleyi "eşitlik" ekseninde yürütmesi gerektiğini söyledi.
"Bu mücadelede doğru yolda ilerlemek önemli. Staj ve çırakların yol alacağı tek bir konu vardır. Eşitsizlik boyutuyla gitmeleri lazım."
Avukat stajyerleri ile sanayide çalışan çıraklar arasında farklı uygulamalar bulunduğunu belirten Karakaş şöyle konuştu: "Masa başındaki avukata borçlanma hakkı verip ona erken emeklilik hakkı veriyorsan, sanayide yağın, mazotun içerisinde çalışan garibanın çocuğuna da aynı statüyü vereceksin. Tek çözüm hükümetin yasa çıkartmasıdır. SGK'nın yapacağı hiçbir şey yok. Yargı da bir şey yapamaz."
Murat Bal da staj ve çıraklık sigortası mağdurlarının sorunlarının yargı yoluyla çözülemeyeceğini kabul ederek "Bizim işimizi yasa çözer. Kanun çözer. Gazi Meclisimizden çıkacak bir kanunla ancak bu çözülür. Ben de kendimle ilgili açtığım davayı kaybettim. Ben o davayı da kaybettim. Yargıtay'ın, Anayasa Mahkemesi'nin, Kamu Denetçiliği Kurumu'nun bu konuda verdiği onlarca aleyhte karar var" ifadesini kullandı.
Temmuz ayında yapılacak maaş zamları için de öngörüde bulunan Murat Bal, beş aylık enflasyon verisinin yüzde 16,6 seviyesinde kesinleştiğini hatırlatarak "Ben tahmin ediyorum ki yüzde 18,5 ile yüzde 19,5 arasında bir rakam gerçekleşecek SSK ve Bağ-Kur emeklilerinde."
Bal, en düşük emekli aylığının da buna bağlı olarak artabileceğini belirterek "Bu da 23-24 bin liralara getirecek en düşük emekli maaşını diye düşünüyorum." dedi.
Memur emeklileri için ise artış oranının daha düşük olacağını öngören Bal, "Yüzde 15-17 arasında olacak gibi gözüküyor memur emeklilerinde maaş artışı." ifadelerini kullandı.
İsa Karakaş ise enflasyon ve maaş artışlarına ilişkin değerlendirmesinde, Merkez Bankası beklenti anketleri ve TÜİK'in geçmiş verileri dikkate alındığında SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin zam oranının yüzde 16 civarında şekillenebileceğini söyledi.
Ancak Karakaş, oran tartışmalarının emeklilerin yaşadığı ekonomik sıkıntıları çözmeyeceğini belirterek "Bir puan eksik bir puan fazla. Bunun hiçbir önemi yok. Bunun emeklilerin derdine derman olacak bir tarafı da yok. Devletin resmi enflasyonuna göre memurlar ve memur emeklileri yüzde 4 ila yüzde 4,5 arasında ezilecek." dedi.
Meclis'in çalışma süresinin uzatılmasının emekliler açısından olumlu bir gelişme olduğunu söyleyen Karakaş, en düşük emekli aylığı ve dengeleme düzenlemeleri için yasal değişiklik gerektiğini belirtti.
Karakaş ayrıca seçim takviminin netleşmesi halinde ekonomik düzenlemelerin de gündeme gelebileceğini ifade ederek: "2027 yılında seçim olacak olursa asgari ücrete en az yüzde 50'lik bir zam söz konusu olabilir. Hükümet 2027'yi çalışanlar, emekliler, mağdurlar ve toplumsal vaatlere ayıracaktır." değerlendirmesinde bulundu.
