Dünya'dan yaklaşık 48 ışık yılı uzaklıkta bulunan LHS 1140b adlı kayalık ötegezegen, yaşam arayışında yeniden bilim dünyasının gündemine girdi. Gökbilimciler, gezegenin çevresinden uzaya kaçan helyuma ait izler tespit ederek, LHS 1140b'nin bir atmosfere sahip olabileceğine dair şimdiye kadarki en güçlü kanıtlardan birine ulaştı.
Science dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, yakın kızılötesi gözlemler sırasında gezegenin üst atmosferinden uzaya kaçan helyum sinyalleri belirlendi. Bir gazın uzaya kaçabilmesi için öncelikle gezegeni çevreleyen bir atmosferin bulunması gerektiğinden, bu keşif LHS 1140b'nin atmosfer taşıdığı ihtimalini güçlendirdi.
YAŞANABİLİR BÖLGEDE YER ALIYOR
LHS 1140b'nin dikkat çekmesinin bir diğer nedeni ise yıldızının "yaşanabilir bölgesinde" bulunması. Bu bölge, uygun koşullar oluşması halinde gezegen yüzeyinde sıvı suyun var olabileceği uzaklığı ifade ediyor. Ancak bilim insanları, yaşanabilir bölgede yer almanın tek başına su ya da yaşam bulunduğu anlamına gelmediğinin altını çiziyor.
HELYUM YALNIZCA BİR YIL GÖZLEMLENDİ
Araştırma kapsamında bilim insanları, LHS 1140b yıldızının önünden geçerken yıldız ışığının atmosferden süzülmesini spektroskopi yöntemiyle analiz etti. Gazların ışığın belirli dalga boylarını soğurması sayesinde atmosferin bileşimine ilişkin ipuçları elde edildi.
İncelemelerde yakın kızılötesi tayfta helyum soğurma izi tespit edildi. Ancak dikkat çeken nokta, bu sinyalin yalnızca 2024 yılında yapılan gözlemlerde görülmesi oldu. 2025 yılındaki gözlemlerde aynı iz bulunamadı. Araştırmacılar, bunun atmosferden gaz kaçışının zaman içinde değişkenlik gösterebileceğine işaret edebileceğini belirtti.
Gözlemler, Şili'deki Las Campanas Gözlemevi'nde bulunan Magellan Clay Teleskobu'nun yakın kızılötesi spektrografı ile gerçekleştirildi. Aynı yıldız sistemindeki LHS 1140c adlı diğer gezegende ise benzer bir helyum sinyali tespit edilmedi.
ÜST ATMOSFER HELYUM BAKIMINDAN ZENGİN OLABİLİR
Araştırmacılar, elde edilen verilerin LHS 1140b'nin üst atmosferinin helyum açısından zengin, hidrojen açısından ise fakir olabileceğini düşündürdüğünü ifade etti. Daha ağır uçucu gazların ise atmosferin alt katmanlarında tutuluyor olabileceği değerlendirildi.
Helyumun hafif bir element olması nedeniyle üst atmosferde birikerek uzaya kaçması daha kolay gerçekleşiyor. Bu nedenle kaçan helyumun tespit edilmesi, doğrudan gözlemlenmesi zor olan alt atmosfer katmanlarının varlığına ilişkin dolaylı bir kanıt olarak kabul ediliyor.
Araştırmanın başyazarı Collin Cherubim ve ekibinin daha önce geliştirdiği modeller de LHS 1140b'de atmosferden helyum kaçışı yaşanabileceğini öngörüyordu. Yeni gözlemler bu tahmini destekleyen veriler ortaya koydu.
YAŞAM İHTİMALİ İÇİN DAHA FAZLA GÖZLEM GEREKİYOR
Düşük kütleli bir kırmızı cüce yıldızın etrafında dönen LHS 1140b; kayalık yapısı, yaşanabilir bölgede yer alması ve atmosfer taşıyor olabileceğine ilişkin bulgular sayesinde gelecekte yaşam arayışında incelenecek en önemli ötegezegenlerden biri olarak görülüyor.
Atmosferler, gezegenlerin iklimini düzenleyebiliyor, yüzeylerini zararlı yıldız ışınımından koruyabiliyor ve sıvı suyun uzaya kaçmasını engelleyebiliyor. Buna karşın mevcut çalışma, LHS 1140b'de su bulunduğunu ya da atmosferin yaşamı destekleyecek bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuyor.
Bilim insanları, gezegenin alt atmosferinde azot, su buharı veya yaşamla ilişkilendirilebilecek başka moleküllerin bulunup bulunmadığını anlayabilmek için daha hassas gözlemlere ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.
"İKİNCİ DÜNYA" DEMEK İÇİN ERKEN
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların LHS 1140b'de yaşam bulunduğunu göstermediğini özellikle vurguluyor. Ayrıca helyum sinyalinin yalnızca tek bir gözlem döneminde tespit edilmiş olması nedeniyle bulgunun bağımsız çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.
Bilim insanları, gezegenin alt atmosferinin kesin yapısını ve yüzeyinde sıvı su bulunup bulunmadığını henüz bilmediklerini belirterek, LHS 1140b'nin "Dünya'nın ikizi" ya da yaşam barındıran bir gezegen olarak tanımlanmasının mevcut bilimsel verilerle desteklenmediğini ifade ediyor.
