ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye'de düzenlenen NATO Zirvesi'nden, İran'la yeniden tırmanan çatışmalara ilişkin ittifaktan yeni bir destek taahhüdü almadan ayrıldı.
ABD'nin İran'la yaşadığı gerilim nedeniyle Avrupa müttefiklerine her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyabileceği değerlendirilirken, Trump iki günlük Ankara temasları boyunca NATO'ya ilişkin çelişkili mesajlar verdi. Bir yandan ittifak içinde "muazzam bir birlik" olduğunu söylerken, diğer yandan bazı müttefiklerin Orta Doğu'daki çatışmaya dahil olma konusundaki isteksizliğini sert sözlerle eleştirdi.
Trump, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile birlikte yaptığı açıklamada, "NATO'dan memnun değilim. Çünkü terörü destekleyen bir numaralı devlet olan İran konusunda bize yardım etmek istemediler. Yardım etmeye istekli değillerdi" dedi.
Trump, zirveden ayrılırken Avrupalı müttefiklerine yönelik eleştirilerini sürdürdü. ABD'nin zirve sırasında İran'a yönelik askeri operasyonlarını yeniden başlatmasının ardından Avrupa ülkeleri diplomatik bir dil kullanmayı tercih ederken, Trump ikili görüşmeler ve basın toplantılarında müttefiklerini eleştirdi. Ayrıca Avrupa ülkelerine, saldırıya uğramaları halinde ABD'nin kendilerini savunup savunmayacağı konusunda net bir güvence vermedi.
Harvard Üniversitesi öğretim üyesi ve eski ABD'nin NATO Büyükelçisi Nicholas Burns ise CNBC'ye yaptığı değerlendirmede, ABD'nin İran konusunda uluslararası desteğe ihtiyaç duyduğunu söyledi. Burns, Trump'ın Avrupa ve Körfez ülkelerini İran ekonomisine baskı yapmaya ikna etmesinin ABD'nin çıkarına olacağını ifade etti.
CNBC'nin, NATO'nun zirvede İran konusunda hangi kararları aldığına ilişkin sorusuna ise Beyaz Saray'dan yanıt gelmedi.
Trump, hem ilk hem de ikinci başkanlık döneminde NATO üyelerini savunma harcamalarını artırmaları için sık sık eleştirmişti.
ABD Başkanı, Washington'ın aslında NATO'nun yardımına ihtiyaç duymadığını savunurken, İran konusunda müttefiklerinden destek istemesinin bir "sadakat testi" olduğunu söyledi.
NATO Genel Sekreteri Rutte ile düzenlediği ortak basın toplantısında konuşan Trump, Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık dahil birçok NATO üyesiyle görüştüğünü belirterek, "Aslında onları test ediyordum. Yanımızda olup olmayacaklarını görmek istedim" ifadelerini kullandı.
Trump'tan NATO'ya yeni eleştiriler
Trump'ın, NATO üyelerinin İran konusunda "sadakat testini" geçemediği yönündeki açıklamaları, ittifakın ABD açısından adil olmadığı ve üyelerin Washington'a yeterince bağlılık göstermediği yönündeki uzun süredir dile getirdiği eleştirileriyle örtüşüyor.
Trump, başkanlığı boyunca Avrupa'daki ABD askerlerinin sayısını azaltmakla defalarca tehdit etti. Bu hafta da benzer açıklamalar yapan Trump, Rusya'nın Ukrayna ve diğer komşularına yönelik tehditlerinin sürdüğü bir dönemde, ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığını daha da azaltabileceğini söyledi. Ayrıca 77 yıllık NATO ittifakından tamamen çekilme ihtimalini de yeniden gündeme getirdi.
Buna karşın NATO liderleri, özellikle Genel Sekreter Mark Rutte, ittifakın en güçlü üyesi olan ABD ve Trump'a yönelik olumlu mesajlar vermeyi sürdürdü. ABD'nin ittifaktaki rolü, özellikle bir üyeye yapılan saldırının tüm üyelere yapılmış sayılmasını öngören 5. Madde'nin caydırıcılığı açısından kritik önem taşıyor.
Rutte, çarşamba günü Trump'a hitaben, "İran konusunda hayal kırıklığına uğradığınızı biliyorum" dedi.
Avrupa'daki hava üslerinden binlerce Amerikan uçağının İran'a yönelik askeri operasyonlar için havalandığını hatırlatan Rutte, "Avrupa, ABD'nin güç projeksiyonu için tek bir büyük platform işlevi gördü" ifadelerini kullandı.
Trump ise basın toplantısında, ABD ile zaman zaman anlaşmazlık yaşayan Avrupa ülkelerinin saldırıya uğramaları halinde Washington'ın kendilerini savunup savunmayacağı sorusuna doğrudan yanıt vermedi.
"NATO bize yardım etmedi. Yardıma ihtiyacımız yoktu ama isteseydik de yardım etmediler" diyen Trump, Avrupa'da konuşlu yaklaşık 68 bin Amerikan askerinin tamamını çekme ihtimalini de yeniden gündeme getirdi. Bu sayı, Trump'ın ikinci döneminin başlamasından bu yana zaten azalmış durumda.
Trump salı günü yaptığı açıklamada, "Avrupa'daki bütün askerlerimizi çekebiliriz" dedi. Grönland'ı satın alma isteğinin reddedilmesinden de yakınan Trump, "Rusya konusunda onlara yardım etmek için bunca para harcıyoruz" ifadelerini kullandı.
Avrupalı liderler Trump'ın tehditlerini ciddiye almıyor
Avrupalı liderler, Trump'ın ABD askerlerini Avrupa'dan çekebileceği yönündeki açıklamalarını büyük ölçüde gerçekçi bulmadıklarını söyledi.
Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, CNBC'ye yaptığı açıklamada, "Amerikan askerlerinin Polonya'da kalacağından eminim. Polonyalı askerlerle birlikte Orta ve Doğu Avrupa'yı ve NATO'nun sınırlarını korumayı sürdüreceğiz" dedi.
Trump'ı "Polonya'nın büyük bir dostu" olarak nitelendiren Nawrocki, ülkesinde yaklaşık 10 bin Amerikan askerinin bulunduğunu belirterek, bu birlikler için kalıcı bir askeri üs kurulmasını istediklerini ifade etti.
Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre de, "ABD'nin Avrupa'daki tüm askerlerini çekeceğini düşünmüyorum" dedi.
Estonya Başbakanı Kristen Michal ise Trump'ın Baltık ülkeleri ve Polonya'nın güvenliği konusunda daha önce net açıklamalar yaptığını belirterek, ABD'nin Avrupa'ya desteğinin süreceğine inandığını söyledi.
NATO Zirvesi öncesinde en çok tartışılması beklenen başlıklardan biri savunma harcamalarıydı. Avrupalı liderler, ABD'nin baskısının harcamaların artmasında etkili olduğunu kabul etmekle birlikte, asıl belirleyici unsurun Rusya'dan kaynaklanan güvenlik tehdidi olduğunu vurguladı.
Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, ABD'nin Avrupalı müttefiklerine uzun süredir kendi savunmaları için daha fazla sorumluluk almaları çağrısı yaptığını belirterek, bunun hem savaş hem de barış dönemleri için geçerli olduğunu söyledi.
Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda ise NATO ülkelerinin gayrisafi yurt içi hasılalarının yüzde 5'ini savunmaya ayırma hedefine atıfta bulunarak, "Tek bir kulüp olmalı; buna yüzde 5 kulübü denmeli" ifadelerini kullandı.
