Çin'nin en üst düzey yolsuzlukla mücadele organı olan Merkezi Disiplin Teftiş Komisyonu (CCDI), Çin Ulusal Savunma Bilim, Teknoloji ve Sanayi Devlet Dairesi (SASTIND) ve Çin Ulusal Uzay İdaresi (CNSA) Başkan Yardımcısı Bian Zhigang hakkında soruşturma açıldığını duyurdu.
Yapılan açıklamada, Bian'ın "ciddi disiplin ve yasa ihlali" şüphesiyle inceleme altında olduğu belirtildi.
Pekin'in askeri sektöründeki kapsamlı yolsuzluk operasyonunun son hedefi olan Bian, Şubat 2024'te SASTIND başkan yardımcılığına atanmıştı.
Soruşturmanın duyurulmasının ardından Bian'ın profili resmi internet sitelerinden kaldırıldı.
Kariyerinin büyük bölümünü SASTIND bünyesinde geçiren kıdemli yetkilinin yaşına dair bilgiler ise kamuya açık kayıtlarda yer almıyor.
Çin'in en ileri savunma kollarını denetleyen SASTIND; nükleer, uzay, havacılık, gemi yapımı, silahlanma ve elektronik alanlarındaki askeri ekipman araştırma, geliştirme ve üretim çalışmalarını koordine etmekle görevli.
Kurum aynı zamanda ülkenin savunma sanayi altyapısının temel yeteneklerini geliştirmekten sorumlu devlet dairesi olarak faaliyet gösteriyor.
Bian Zhigang'a yönelik soruşturma, Devlet Başkanı Şi Cinping liderliğinde uzun yıllardır yürütülen tasfiye dalgasının devamı niteliğinde.
Son aylarda devlete ait silah üreticisi yöneticileri, silah araştırmacıları ve nükleer fizikçilerin de dahil olduğu bir dizi tasfiye gerçekleştirilmişti.
Geçen mayıs ayında ise Çin'in iki eski savunma bakanı yolsuzluk suçlamalarıyla askeri mahkemede yargılanarak cezalandırılmıştı.
Askeri mahkeme, 7 Mayıs Perşembe günü eski savunma bakanları Wei Fenghe ve Li Shangfu'yu rüşvet suçundan suçlu bularak "iki yıl ertelemeli idam cezasına" çarptırdı .
İki yılın ardından ömür boyu hapse çevrilecek ve ceza indirimi ya da şartlı tahliye imkanı bulunmayacak bu cezanın yanı sıra, eski bakanların tüm kişisel mal varlıklarına da el konuldu.
Wei, 2018-2023 yılları arasında savunma bakanlığı yapmış, ardından Mart 2023'te yerini Li Shangfu'ya bırakmıştı.
Li'nin bakanlık görevi ise oldukça kısa sürdü. Ağustos 2023'te aniden kamuoyunun gözünden kaybolan ve iki ay sonra, Ekim 2023'te görevden alınan Li'nin, büyük miktarlarda rüşvet aldığı ve başkalarına rüşvet verdiği belirlenmişti.
Soruşturmada Li'nin ayrıca "siyasi sorumluluklarını yerine getirmediği" ve "kendisi ile başkaları için haksız menfaat arayışında olduğu" saptandı.
Wei hakkında 2023'te başlatılan soruşturmada da benzer şekilde büyük miktarda nakit para ve değerli eşya aldığı, personel atamalarında başkalarına haksız kazanç sağladığı tespit edildi.
Devlet Başkanı Şi Cinping, şubat ayında yaptığı açıklamada ordunun "yolsuzlukla mücadelede devrimci bir tavlanmadan geçtiğini" belirtmişti.
Ülkedeki askeri tasfiye sürecinde son dönemde en üst düzey general Zhang Youxia da görevden alınmıştı.
HÜKÜMET, PİYASA DENETİMLERİNDE TEMKİNLİ DAVRANIYOR
Askeri ve savunma sanayisindeki bu adımların yanı sıra Pekin yönetimi, sivil teknoloji ve gıda şirketlerine yönelik piyasa denetimlerini de artırdı.
Ancak analistler, 2021 yılında Çin teknoloji hisselerinden 1 trilyon dolardan fazla değer silinmesine yol açan sert müdahalelerin bu kez tekrarlanmasının beklenmediğini belirtiyor.
Reuters'a konuşan Evercore Baş Çin Stratejisti Neo Wang, son dönemdeki hamlelerin ve hedef alınan şirket sayısının, beş yılı aşkın süre önce internet platformlarına yönelik yürütülen baskıları akla getirdiğini kaydetti.
Buna karşın, analistler Pekin'in bu kez daha temkinli bir yaklaşım sergilediği görüşünde.
Küresel danışmanlık firması DGA-Albright Stonebridge Group Ortağı Paul Triolo, devletin 2021'de veri güvenliği, sermaye genişlemesi, eğitim ideolojisi, yurt dışı halka arzlar ve platform gücü üzerinde siyasi kontrolü yeniden tesis etmeye çalıştığını; fakat bugün koşulların değiştiğini vurguladı.
Triolo, karar mercilerinin zayıf iç talep ve durgun istihdam piyasasının baskıladığı bir ekonomide yatırımcı paniğini tetiklemekten kaçındığını ifade etti.
The Asia Group Çin Direktörü Han Shen Lin de "Pekin'in özel sektör güvenine, istihdama ve teknoloji yatırımlarına 2021'dekinden çok daha fazla ihtiyacı var" değerlendirmesinde bulundu.
Ayrıca, ABD'nin yapay zeka ve mikroçip alanlarında Çinli devler üzerindeki baskısı, Pekin'in küresel rekabet gücünü zayıflatacak sert düzenlemelerden kaçınmasını sağlıyor.
Çin hükümeti, Şubat 2025'te düzenlenen kapalı kapı toplantısında özel sektörü destekleme yönünde bir dönüş sinyali vermişti.
Devlet Başkanı Şi, aralarında Alibaba'nın kurucusu Jack Ma'nın da bulunduğu ülkenin önde gelen girişimcilerine özel ekonominin yeni safhasında "yeteneklerini sergileme" çağrısında bulunmuştu.
Bu süreçte, yıkıcı fiyat savaşları ve aşırı kapasiteyle mücadeleyi hedefleyen "yıkıcı rekabetle mücadele" kampanyası öncelikli politika haline geldi.
Ocak ayında ülkenin en büyük çevrimiçi seyahat acentesi Trip.com hakkında "pazar hakimiyetini kötüye kullanma" şüphesiyle antitröst soruşturması başlatıldı.
Trip.com'un Hong Kong borsasındaki hisselerinin bir günde yaklaşık yüzde 20 değer kaybetmesine yol açan bu soruşturmada, Citibank analistleri şirkete 4,9 milyar yuana (yaklaşık 723 milyon dolar) kadar para cezası kesilebileceğini öngörüyor.
Mayıs ayında ise e-ticaret ve gıda teslimat platformlarına, fiyat odaklı haksız rekabet ve doğrulanmamış satıcılar barındırma gerekçesiyle toplam 3,6 briyon yuan ceza kesildi.
"618" alışveriş festivali öncesinde ise Xiaohongshu gibi çevrimiçi perakendeciler, yanıltıcı reklamlar ve ek maliyetleri satıcılara yükleyen gizli ücret mekanizmaları nedeniyle denetim makamlarınca uyarıldı.
Aynı hafta, Walmart Çin yöneticileri, Sam's Club mağazalarındaki gıda güvenliği ihlalleri nedeniyle Devlet Piyasa Düzenleme İdaresi (SAMR) tarafından hesap verme toplantısına çağrıldı.
Sam's Club, tedarik zinciri denetimlerini yenilemek üzere bir görev gücü oluşturarak yönetim kurulu başkanlığına Alibaba'nın eski yöneticilerinden Liu Peng'i getirdi.
Rhodium Group Araştırma Analisti Ciel Qi, tüm bu hamlelerin kesintisiz bir baskı kampanyasından ziyade "ölçülü bir mesaj verme" niteliği taşıdığına dikkat çekti.
Paul Triolo da denetim makamlarının 2021 yılına kıyasla çok daha sınırlı hareket alanı olduğunu belirterek, hükümetin bu şirketlerin yapay zeka altyapısı, bulut bilişim, lojistik ve tüketici hizmetleri alanlarındaki yatırımlarına ihtiyaç duyduğunu ekledi.
