Türkiye'de görme engelli bireylere yönelik rehber köpek uygulamasını hayata geçirmek için yaklaşık 11 yıl önce yola çıkan Rehber Köpekler Derneği, hem farkındalık çalışmaları yürütüyor hem de özel eğitimden geçen köpekleri ücretsiz olarak ihtiyaç sahipleriyle buluşturuyor. Rehber Köpekler Derneği Kurucu Başkanı ve görme engelli hakları savunucusu avukat Nurdeniz Tunçer, derneğin kuruluş sürecini, rehber köpeklerin eğitim aşamalarını ve Türkiye'de erişilebilirlik konusunda yürütülen çalışmaları anlattı.
Tunçer, ilk rehber köpeği "Kara" ile bu alanda öncülük yaptığını, emekliye ayrılan "Kara"nın ardından yaklaşık 2,5 yaşındaki labrador cinsi "Karamel" ile yaşamını sürdürdüğünü söyledi. Derneklerinin, kar amacı gütmeyen bir sivil toplum kuruluşu olduğunu dile getiren Tunçer, kuruluş amaçlarının farkındalık oluşturmak, yasal düzenlemelere katkı sunmak ve rehber köpekleri eğiterek görme engelli bireylere ücretsiz teslim etmek olduğunu belirtti.
2,5 YILLIK ZORLU EĞITIM
Tunçer, her köpeğin rehber köpek olamadığına işaret ederek, "Rehber köpekler yaklaşık 2,5 yıllık uzun bir eğitim sürecinden geçiyor. Dikkati kolay dağılan, havlayan ya da rehberlik görevine uygun olmayan köpekler farklı alanlarda değerlendiriliyor. Ancak rehber köpek olmaya aday olanlar çok özel bir eğitim alıyor" dedi.
Yavruların sağlık durumları ve genetik geçmişleri incelenerek seçildiğini anlatan Tunçer, köpeklerin önce gönüllü ailelerin yanında büyüdüğünü, ardından ileri düzey rehber köpek eğitimine alındığını bildirdi. Tunçer, eğitim sürecinde köpeklere kaldırım bulma, kapı tespit etme, engel karşısında durma, karşıdan karşıya geçme ve güvenli yönlendirme gibi becerilerin kazandırıldığını söyleyerek, "Rehber köpekler sahibinin iki gözü oluyor. Onların güvenli şekilde seyahat etmesini sağlıyor" diye konuştu.
'İNSANLAR YA ÇOK KORKUYOR YA DA AŞIRI SEVİYOR'
Türkiye'de rehber köpeklere yönelik toplumsal farkındalığın son yıllarda arttığını dile getiren Tunçer, ilk yıllarda ciddi ön yargılarla karşılaştıklarını anlattı.
Tunçer, toplumdaki yaklaşımın genellikle iki uçta seyrettiğini belirterek, "İnsanlar ya çok korkuyor ya da aşırı seviyor. Korkuyu anlayabiliyorum ancak rehber köpeğin yaptığı görevi anlattığımızda ön yargılı yaklaşan kişiler bile hayranlıkla ayrılıyor"ifadelerini kullandı.
Rehber köpeklerin uluslararası standartlara göre yetiştirildiğini vurgulayan Tunçer, dernek olarak ulusal standartların oluşturulması için ilgili kurumlarla çalışmalar yürüttüklerini bildirdi.
'TAKSİ ŞOFÖRÜ 'BU KÖPEK CENNETLİK' DEDİ'
Toplumdaki ön yargıların eğitim ve deneyimle aşılabildiğini belirten Tunçer, ilk rehber köpeği "Kara" ile yaşadığı bir anısını da paylaştı. Bir taksi şoförünün başlangıçta köpeği araca almak istemediğini anlatan Tunçer, şunları kaydetti:
"Şoför çok tedirgindi. Köpeğin arabaya sığmayacağını düşünüyordu. Kendisine rehber köpek olduğunu, koltuğa çıkmayacağını, havlamayacağını ve ısırmayacağını anlattım. Yolculuk boyunca Kara sessizce yerde oturdu. Yolculuğun sonunda şoför bana dönüp 'Bu köpek cennetlik. Bu nasıl yetişmiş? Bu melek gibi.' dedi. Ön yargı birkaç dakika içinde yerini hayranlığa bıraktı."
İlk yıllarda toplu taşıma araçlarında da benzer sorunlarla karşılaştıklarını dile getiren Tunçer, yürütülen farkındalık çalışmaları sayesinde önemli ilerlemeler sağlandığını ancak halen yapılması gerekenler bulunduğunu ifade etti.
GENEL ERİŞİLEBİLİRLİK YASASI YOLDA
Türkiye'nin engelli hakları konusunda uluslararası yükümlülüklere sahip olduğunu hatırlatan Tunçer, rehber köpeklerle mekanlara girişin ayrıcalık değil, temel erişilebilirlik hakkı olduğunu söyledi. Tunçer, bazı işletmelerin rehber köpekleri halen evcil hayvan olarak değerlendirdiğini belirterek, "Rehber köpekler evcil hayvan değildir. Görev yapan yardımcı canlılardır. İnsanlar bunu gördüklerinde ve işleyişi anladıklarında yaklaşımları tamamen değişebiliyor" dedi.
Görme engellilerin rehber köpek kullanımıyla ilgili yasal duruma da değinen Tunçer, şöyle konuştu:
"Türkiye Birleşmiş Milletlere taraf ve ülkemizde gayet iyi durumda olan engelli hakları sözleşmesi var. Halihazırda kamu kurum ve kuruluşlarına rehber köpekler konusunda bilgiler verildi fakat özel yerlerle ilgili uygulamanın yayılması için farkındalık çalışmalarına devam etmemiz gerekiyor. Bunun yanı sıra genel erişilebilirlik yasası üzerinde çalışıyoruz Aile Bakanlığımız ile birlikte bunun hazırlığına başladık. Geldiğimiz noktaya baktığımızda çok şey değişti. Başlangıçta gerçekten çok büyük tepkilerle karşılaşıyorduk. Genel erişebilirlik yasası ile bunun çok daha iyi bir noktaya geleceğine inanıyoruz."
GÖNÜLLÜ AİLE VE EĞİTMEN DESTEĞINE İHTİYAÇ
Rehber köpek yetiştirmenin uzun ve maliyetli bir süreç olduğuna işaret eden Tunçer, derneğin daha fazla köpeğe ulaşabilmesi için gönüllü ailelere ve eğitmenlere ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Tunçer, "Bir yavru köpek yaklaşık 16 ila 18 ay boyunca gönüllü ailelerin yanında kalıyor. Biz mama, veteriner hizmetleri ve eğitim desteğini sağlıyoruz. Daha fazla gönüllü aile ve eğitmen desteğiyle daha fazla görme engelli bireye ulaşabiliriz" ifadelerini kullandı.
'ONLAR ATLAMAZ, ISIRMAZ'
Rehber köpeklerin görev sırasında dikkatlerinin dağıtılmaması gerektiğini vurgulayan Tunçer, vatandaşlardan görev tasması takılı olan köpekleri izinsiz sevmemelerini istedi.
Tunçer, bir mekan veya ulaşım aracına rehber köpekle binmenin, yasalarla güvence altına alınmış bir hak olduğunu tekrarlayarak, "Rehber köpeklerden lütfen korkmayın. Onlar atlamaz, ısırmaz, zarar vermez. Sürekli veteriner kontrolü altında olan, özel eğitimli dostlarımız. Onlar bizim iki gözümüz ve en yakın arkadaşlarımız. Lütfen bize de onlara da engel olmaya çalışmayın"dedi.
Kaynak: AA
