Anadolu tarihine ışık tutan Kültepe Kaniş/Karum Höyüğü’nde bulunan 4 bin yıllık kil tablet, yeni teknoloji sayesinde çamur zarfına zarar verilmeden okundu. Kayseri kent merkezinin 20 kilometre kuzeydoğusunda yer alan Kültepe’de, 1948’den bu yana sürdürülen kazılarda çıkarılan çivi yazılı tabletler, Anadolu’nun en eski ticaret ve yazılı belge arşivlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Kazılarda bulunan tabletlerden 28’i Kayseri Arkeoloji Müzesi’nde ziyaretçilere sunuluyor.
ÇAMUR ZARF İÇİNDEKİ TABLET OKUNDU
Kayseri Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen eserler arasında yer alan çamur zarf içindeki kil tablet, Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi ve Hamburg Üniversitesi tarafından ortaklaşa yürütülen proje kapsamında incelendi.
Yeni görüntüleme yöntemiyle yapılan çalışma sonucunda, çamur zarf kırılmadan tabletin üzerindeki çivi yazısı okunabildi.
Tablette, Şarapunuwa’nın oğlu Şawidaşu ile Enişar arasında buğday ve arpa üzerine yapılan ticari anlaşmanın yer aldığı tespit edildi.
23 BİN 500 ÇİVİ YAZILI BELGE BULUNDU
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Öğretim Üyesi ve Kültepe Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Fikri Kulakoğlu, bugüne kadar Kültepe kazılarında yaklaşık 23 bin 500 çivi yazılı belge bulunduğunu söyledi.
Kulakoğlu, bu koleksiyonun UNESCO Dünya Belleği Programı’na “Özel Asur Tüccar Arşivleri” adıyla kaydedildiğini belirtti.
Kültepe tabletlerinin büyük bölümünün Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergilendiğini kaydeden Kulakoğlu, sistemli kazılar başlamadan önce çeşitli yollarla yurt dışına kaçırılan yaklaşık 4 bin tabletin de dünya müzelerinde bulunduğunu ifade etti.
ASURLU TÜCCARLARIN TİCARET MERKEZİYDİ
Kültepe, yaklaşık 4 bin yıl önce Asur’dan Anadolu’ya gelen tüccarların en önemli ticaret merkezlerinden biri olarak biliniyor.
Prof. Dr. Kulakoğlu, Musul’un yaklaşık 100 kilometre güneyindeki Asur kentinden gelen tüccarların Kültepe’yi merkez olarak seçtiğini belirterek, yönetim ve ticaretle ilgili işlemlerin buradan yürütüldüğünü söyledi.
Kulakoğlu, “Bugün herhangi bir firmanın muhasebe bürosunda ne varsa Kültepe’deki tüccar arşivlerinde de benzer kayıtlar vardır. Alacak-verecek, sipariş, kontrat gibi parayla ilgili her şey bu tabletlere yazılmış” dedi.
4 BİN YIL ÖNCESİNİN TİCARİ BELGELERİ
Kültepe tabletleri, dönemin ticaret hayatına ilişkin ayrıntılı bilgiler sunuyor.
Alacak, borç, sipariş, kontrat, teslimat ve ticari anlaşmalar gibi kayıtların yer aldığı tabletler, Anadolu’da yazının ve ticaret hukukunun en erken örnekleri arasında gösteriliyor.
Bu belgeler, yalnızca ekonomik ilişkileri değil, aynı zamanda günlük hayat, aile yapısı ve şehirler arası ilişkiler hakkında da önemli bilgiler içeriyor.
TABLETLER ÇAMUR ZARFLARLA KORUNUYORDU
Prof. Dr. Kulakoğlu, çivi yazılı tabletlerin eski dönemde zarf gibi çamur tabakayla kapatıldığını anlattı.
Bu çamur zarfların üzerinde mektubun özeti, gideceği yer ve şahitlerin mühürleri bulunuyordu.
Zarf açılmadığı sürece içerideki tabletin tam metni bilinmiyordu. Geçmişte bu tür tabletleri okumak için zarfın kırılması gerekiyor, bu da eserin zarar görmesine yol açıyordu.
YENİ TEKNOLOJİYLE ESER ZARAR GÖRMEDEN İNCELENİYOR
Gelişen teknoloji sayesinde artık zarflı tabletler kırılmadan okunabiliyor.
Kulakoğlu, tomografi benzeri hassas cihazlarla yapılan taramaların çok yüksek çözünürlükte sonuç verdiğini belirterek, önce Paris’teki Louvre Müzesi’nde, ardından Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi ve Kayseri Arkeoloji Müzesi’ndeki zarflı tabletlerin incelendiğini söyledi.
Kulakoğlu, taramaların çamur içindeki en küçük ayrıntıları bile gösterebildiğini ifade ederek, “Bu taramalar o kadar hassas ki örneğin çamurun içinde, tabletin içinde kalmış bir arpa tanesini, yaprağı, taşı, bazen küçük bir sineği bile görebiliyorsunuz. Dolayısıyla hiçbir şekilde zarar vermeden zarfın içindeki tableti okuyabiliyoruz” dedi.
ÜÇ BOYUTLU BASKI ALINABİLİYOR
Yeni yöntem yalnızca tabletin okunmasını değil, gerektiğinde üç boyutlu modelinin çıkarılmasını da sağlıyor.
Kulakoğlu, yapılan tarama sonucunda tabletlerin üç boyutlu yazıcıdan baskısının alınabildiğini, böylece araştırmacıların esere fiziksel zarar vermeden metin üzerinde çalışabildiğini belirtti.
Bu yöntem, arkeoloji ve eskiçağ tarihi araştırmalarında kapalı belgelerin korunarak incelenmesi açısından önemli bir adım olarak görülüyor.
“ASIL ÖZNE PARA VE TİCARET”
Zarflı tabletlerin çoğunun ticari anlaşma ve kontrat niteliğinde olduğunu belirten Kulakoğlu, bu belgelerin Kaniş’ten başka merkezlere gönderilmek üzere hazırlandığını ya da Kaniş’e gelen mektuplar olduğunu söyledi.
Kulakoğlu, okunan tabletlerle ilgili olarak, “Çoğunlukla hemen hemen hepsinde ticari bir anlaşma var. Kaniş’ten başka yere gönderilecek ya da Kaniş’e gönderilen mektuplardır bunlar ve hepsi işle ilgilidir. Günlük hayata ilişkin veriler de oluyor ama asıl özne para ve ticaret” ifadelerini kullandı.
ANADOLU’NUN TİCARET HAFIZASI
Kültepe Kaniş/Karum Höyüğü’nde ortaya çıkarılan tabletler, Anadolu’nun 4 bin yıl önceki ticaret düzenini, yazılı belge kültürünü ve Asurlu tüccarların kurduğu ekonomik ağı gözler önüne seriyor.
Çamur zarf içindeki tabletlerin yeni teknolojiyle zarar görmeden okunması, hem arkeoloji dünyası hem de Anadolu’nun yazılı tarihinin daha iyi anlaşılması açısından büyük önem taşıyor.
