TMMOB Makina Mühendisleri Odası (MMO), Türkiye’deki araç muayene sisteminin hem idari hem de teknik açıdan derin bir kriz içinde olduğunu belirterek Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na acil reform çağrısında bulundu.
MMO Başkanı Yunus Yener imzasıyla yayımlanan açıklamada, 2026 yılına gelinmesine rağmen araç muayene altyapısının teknolojik olarak yetersiz kaldığı ve halkın can güvenliğinin piyasa şartlarına terk edildiği vurgulandı.
BİR YILDA 6 BİN 35 ÖLÜM
Açıklamada, Türkiye'deki trafik güvenliği politikalarının yetersizliğini ortaya koyan çarpıcı verilere yer verildi. 2025 yılında ülkemiz genelinde yaşanan trafik kazalarında hayatını kaybedenlerin sayısı 6 bin 35 kişiye ulaştı. Bu rakamla birlikte, milyon nüfus başına düşen ölüm oranında 70,7 kişi ile Türkiye, Avrupa ortalamasının çok üzerine çıktı.
Mevcut araç muayene sisteminin trafik güvenliğini sağlamada yetersiz kaldığını belirten MMO, 2007 yılındaki özelleştirme sürecinin ardından yaşanan hukuki usulsüzlüklere dikkat çekti. Danıştay’ın yürütmeyi durdurma kararlarına rağmen araç muayenelerinin geçmişte TÜVTÜRK’e devredildiğini hatırlatan oda, 24 Şubat 2025 tarihinde yapılan yeni ihaleyi kazanan MOI Ortak Girişim Grubu (TURKA Araç Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş.) ile imzalanacak imtiyaz sözleşmesi öncesinde geçmiş hataların tekrarlanmaması gerektiği konusunda uyardı.
"2026 YILINDAYIZ, MUAYENELERDE HÂLÂ OBD CİHAZI KULLANILMIYOR!"
Teknolojik altyapının çağın gerisinde kaldığını vurgulayan MMO, Avrupa Birliği (AB) standartları ile Türkiye’deki uygulamalar arasındaki uçurumu gözler önüne serdi. AB ülkelerinde 2014/45/EC mevzuatı kapsamında araç içi teşhis sistemi (OBD) cihazlarının kullanımı zorunluyken, Türkiye’deki durumun vahameti şu sözlerle özetlendi:
"Türkiye’de 2026 yılı itibarıyla araç muayenelerinde hâlâ OBD cihazı kullanılmamaktadır. Elektronik uyarı sistemlerini dahi okuyamayan bir muayene altyapısının güvenli bir denetim yaptığı söylenemez. Bu durum yalnızca teknik bir eksiklik değil, aynı zamanda ciddi bir can güvenliği sorunudur."
Açıklamada; ESP, AEBS, LDW ve e-Call gibi yeni nesil gelişmiş güvenlik ve sürüş destek sistemlerinin denetlenemediği; otobüs ve kamyonlarda hız limitörleri ile takograf sensörlerine yapılan müdahalelerin, Adblue emülatörlerinin ve tır park freni eksikliklerinin kontrol edilemediği ifade edildi. Ağır vasıtalarda kazaları önleyecek "Yüklü Fren Testi Simülasyonları" veya "Basit Dingil Yükleme" metotlarının özelleştirmenin yapıldığı 2007 yılından bu yana yeterli ekipman olmaması sebebiyle uygulanamadığı aktarıldı.
KAZALARI ÖNLEYECEK REÇETE: KAMUSAL DENETİM ŞARTI
MMO, "Trafikte Sıfır Ölüm Hedefi" doğrultusunda acilen hayata geçirilmesi gereken çözüm maddelerini sıraladı:
Kamusal Hizmet Esası: Araç muayene hizmeti ticari bir rant alanı olarak değil, doğrudan can ve mal güvenliğini ilgilendiren stratejik bir kamu hizmeti olarak değerlendirilmelidir. Yargı süreçleri tamamlanmadan yeni devir sözleşmeleri imzalanmamalıdır.
AB Mevzuatına Tam Uyum: 2014/45/EC sayılı AB mevzuatı eksiksiz uygulanmalı; hız limitörü iptali, AdBlue emülatörü kullanımı, EGR vanası iptali gibi ağır kusur niteliğindeki teknik müdahalelerin denetimi mutlaka yapılmalıdır. COM(2025) Final yeni araç muayene teknik mevzuat taslağı yakından takip edilmelidir.
Araç Teknik Denetim Mühendisleri: Ticari araçların periyodik bakımı, enerji tasarrufu ve güvenli parça kullanımı gibi konularda MMO tarafından eğitilerek sertifika almış mühendislere denetim yetkisi verilmeli; ticari araçlar iki muayene arasında en az üç kez kamusal denetimden geçirilmelidir.
Almanya Modeli (SP) Ara Denetim: Almanya ve birçok AB ülkesinde olduğu gibi, otobüsler yılda üç defa, kamyonlar yılda bir defa olmak üzere muayene periyodu dışında uzman makina mühendislerince ara denetime tabi tutulmalıdır.
"HALKIN CAN GÜVENLİĞİ PİYASANIN İNSAFINA BIRAKILAMAZ"
Açıklamanın sonunda yetkililere seslenen TMMOB Makina Mühendisleri Odası Başkanı Yunus Yener, özelleştirmenin gerekçesi olarak sunulan "trafikte can ve mal güvenliği" vaatlerinin yıllar içinde karşılık bulmadığını belirtti.
Yener, "Tekrar ediyoruz: Denetim kamusal bir görevdir, halkın can ve mal güvenliği piyasanın insafına bırakılamaz. İktidarı kamusal görevini yapmaya, insanlarımızın canını riske atacak adımlar atmamaya davet ediyoruz. Odamız bu alanda her türlü görev almaya ve gerekli düzenlemelere katkıda bulunmaya hazırdır" diyerek sözlerini noktaladı.
