Kopenhag Üniversitesi ve Avrupa Komisyonu’na bağlı Ortak Araştırma Merkezi’nin Nature Communications’ta yayımladığı araştırmaya göre, Avrupa’daki şehir sakinlerinin yalnızca %13,5’i “3-30-300” adı verilen yeşil şehir kriterlerini karşılayan bölgelerde yaşayabiliyor.
NEDİR BU 3 – 30 – 300
Bu kurala göre, bir kişinin evinden en az 3 ağaç görebilmesi, yaşadığı mahallede ağaç örtüsünün yüzde 30 seviyesinde olması ve evine 300 metre mesafede bir park bulunması gerekiyor. Araştırma 862 Avrupa kentini kapsıyor.
KUZEY AVRUPA AÇIK ARA ÖNDE
Voxeurop'un aktardığı araştırma sonuçlarına göre Kuzey ve Orta Avrupa şehirleri, Güney Avrupa’ya kıyasla çok daha yeşil durumda. Uzmanlara göre bunun en önemli nedeni iklim farkı. Daha nemli iklime sahip kentlerde, yeşil alan oranı doğal olarak yükseliyor.
STANDARDI TUTTURAN İKİ BÜYÜK ŞEHİR
Avrupa genelinde nüfusunun yarısından fazlasının 3-30-300 kriterlerini karşıladığı sadece iki büyük şehir bulunuyor: Finlandiya’daki Espoo ve İtalya’daki Varese.
İspanya’da ise listenin başında San Sebastián yer alıyor. Kent nüfusunun yaklaşık yüzde 35’i bu kriterlere uygun bölgelerde yaşıyor. Girona, Irún ve Marbella da öne çıkan şehirler arasında gösteriliyor.
ŞEHİRLERDE “SÜNGER KENT” MODELİ
Barselona yakınlarındaki Viladecans ise araştırmada özel örneklerden biri olarak öne çıkıyor. Belediye yönetimi, önümüzdeki yıllarda binlerce yeni ağaç dikmeyi hedefliyor. Kentte ayrıca “sünger şehir” modeli uygulanıyor. Bu sistemde yağmur suları özel altyapılarla depolanıp şehirdeki yeşil alanların sulanmasında kullanılıyor.
Uzmanlara göre özellikle kuraklık tehdidi yaşayan Akdeniz şehirleri için bu model gelecekte daha önemli hale gelecek.
YEŞİL ALANLAR ZENGİN MAHALLELERDE YOĞUNLAŞIYOR
Araştırma, şehirlerdeki yeşil alan dağılımının gelir seviyesine göre değiştiğini de ortaya koyuyor. Özellikle Madrid, Barselona ve San Sebastián’da varlıklı mahallelerin daha fazla yeşil alana sahip olduğu belirtiliyor.
Uzmanlar bunun iklim krizini de derinleştirdiğini söylüyor. Çünkü düşük gelirli bölgeler hem daha az yeşil alana sahip oluyor hem de sıcak hava dalgalarından daha fazla etkileniyor.
The Lancet’te yayımlanan başka bir araştırmaya göre, Avrupa şehirlerinde yaz aylarındaki ölümlerin yüzde 4,3’ü aşırı sıcaklarla bağlantılı. Araştırmacılar, şehirlerde ağaç örtüsünün yüzde 30’a çıkarılmasının sıcaklığa bağlı ölümlerin önemli bölümünü azaltabileceğini belirtiyor.
PARİS VE FLORANSA’DAN YENİ ADIMLAR
Bazı Avrupa kentleri ise yeşil dönüşüm için yeni projeler başlattı. Floransa yönetimi 2030’a kadar 50 bin ağaç ve çalı dikmeyi hedefleyen yeni bir plan hazırladı.
Paris ise yoğun yapılaşma nedeniyle daha küçük ölçekli çözümlere yöneliyor. Kentte okul bahçeleri beton zeminden arındırılarak mini yeşil alanlara dönüştürülüyor. Amaç, 2040’a kadar bitki örtüsü ve geçirgen yüzey oranını ciddi biçimde artırmak.
“YEŞİL DÖNÜŞÜM” YENİ BİR EŞİTSİZLİK RİSKİ DE YARATIYOR
Uzmanlar, şehirlerin yeşilleştirilmesinin bazen yeni bir sorunu da beraberinde getirdiğini söylüyor. Mahallelerin daha yaşanabilir hale gelmesi kira ve konut fiyatlarını artırabiliyor. Bu durum mevcut sakinlerin bölgeden dışlanmasına yol açabiliyor.
Araştırmacılar, bu nedenle yeşil dönüşümün yalnızca belirli bölgelerde değil, şehir geneline dengeli biçimde yayılması gerektiğini savunuyor.
TÜRKİYE’DE 3-30-300 KURALINA YAKLAŞAN ŞEHİRLER VAR MI
Avrupa’da kullanılan “3-30-300” modeli; evden en az üç ağaç görülebilmesi, mahallede yüzde 30 ağaç örtüsü bulunması ve 300 metre içinde bir parka erişim olmasını hedefliyor. Türkiye’de bu modele dair resmi ulusal bir ölçüm sistemi henüz bulunmuyor. Ancak belediye ve şehir planlama verileri bazı büyükşehirlerin belirli bölgelerde bu kriterlere yaklaştığını gösteriyor.
İzmir; kıyı parkları, İnciraltı, Kültürpark ve kent ormanları nedeniyle Türkiye’de yeşil alan açısından öne çıkan şehirlerden biri olarak gösteriliyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi verilerine göre kişi başına düşen aktif yeşil alan miktarı yaklaşık 16-17 metrekare seviyesinde.
Ankara ise Atatürk Orman Çiftliği, Eymir çevresi ve büyük park alanları sayesinde toplam yeşil alan oranında yüksek şehirlerden biri. Ankara Büyükşehir Belediyesi verilerinde kişi başına düşen aktif yeşil alan miktarı yaklaşık 19 metrekare olarak yer alıyor.
İstanbul’da ise durum ilçelere göre ciddi farklılık gösteriyor. İstanbul Planlama Ajansı’na (İPA) göre kent genelinde kişi başına düşen aktif yeşil alan yaklaşık 7-8 metrekare seviyesinde. Ancak merkezi yoğun ilçelerde bu rakam 2-3 metrekareye kadar düşebiliyor. Sarıyer, Beykoz ve Çekmeköy gibi daha ormanlık bölgeler ise ortalamanın üzerinde kalıyor.
Uzmanlar Türkiye’de özellikle mahalle bazında yüzde 30 ağaç örtüsü kriterinin büyükşehir merkezlerinde zor sağlandığını belirtiyor. Buna karşın park erişimi açısından sahil kentleri ve yeni planlanan uydu yerleşimlerin daha avantajlı olduğu ifade ediliyor.
TÜRKİYE’DE “YEŞİL ŞEHİR” VE “SÜNGER KENT“ BENZERİ PROJELER
Avrupa’daki “sünger şehir” ve mahalle ölçekli yeşil dönüşüm projelerine benzer çalışmalar Türkiye’de de özellikle büyükşehir belediyeleri tarafından yürütülüyor.
İSTANBUL: YAĞMUR BAHÇELERİ VE GEÇİRGEN YÜZEYLER
İstanbul Büyükşehir Belediyesi son yıllarda “yağmur suyu hasadı”, geçirgen yüzey uygulamaları ve kent ormanları projelerine ağırlık veriyor. İSKİ ve İBB’nin bazı pilot bölgelerde yağmur suyunun depolanarak peyzaj sulamasında kullanılması için çalışmalar yürüttüğü belirtiliyor.
Kentte ayrıca okul bahçelerinin daha yeşil hale getirilmesi ve “iklim dayanıklı park” uygulamaları da çeşitli ilçe belediyeleri tarafından deneniyor.
İZMİR: SÜNGER KENT PROJESİ
İzmir Büyükşehir Belediyesi doğrudan “Sünger Kent İzmir” adıyla proje başlattı. Belediye verilerine göre sistem kapsamında yağmur suyunun depolanması, geçirgen asfalt kullanımı, yağmur bahçeleri oluşturulması ve suyun yeniden kullanılması hedefleniyor.
Proje kapsamında bazı mahallelerde yağmur suyu depolama tankları dağıtıldı ve kırsal bölgelerde su tutan peyzaj uygulamaları hayata geçirildi.
ANKARA: YENİ YEŞİL KORİDORLAR
Ankara Büyükşehir Belediyesi ise son yıllarda kent ormanları, bisiklet yolları ve büyük park projeleriyle yeşil koridor sistemini genişletmeye yönelik çalışmalar yürütüyor. Özellikle Atatürk Orman Çiftliği çevresi ve yeni rekreasyon alanları bu projelerin merkezinde yer alıyor
Odatv.com
