TBMM Genel Kurulu’nun bu hafta görüşmeye başlayacağı “Uzman Erbaş Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” ilk bakışta Türk Silahlı Kuvvetleri personel rejimini düzenleyen teknik bir yasa gibi görünse de teklifin en dikkat çekici maddelerinden biri yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının askerlik statüsünü kökten değiştirecek nitelikte.
Yaklaşık 400 bin kişiyi ilgilendirdiği belirtilen düzenleme, özellikle çifte vatandaşlık sahibi Türklerin yıllardır yaşadığı “çifte askerlik” sorununa kalıcı çözüm getirmeyi amaçlıyor.
ÇİFTE ASKERLİĞE SON
Kamuoyunda oluşan algının aksine teklif, çifte vatandaş olan herkesi otomatik olarak askerlikten muaf tutmuyor. Bugün de uzun süre yurt dışında yaşayan vatandaşlar belirli şartlarda dövizle askerlikten yararlanabiliyor veya bazı durumlarda yabancı ülkedeki askerlik hizmetleri Türkiye tarafından dikkate alınabiliyor.
Ancak uygulamada önemli bir hukuki boşluk bulunuyor. Özellikle yaşadığı ülkede zorunlu askerlik yapan, buna rağmen Türkiye’deki işlemlerini zamanında tamamlayamayan veya dövizle askerlikten yararlanmadığı için “yoklama kaçağı” ya da “bakaya” durumuna düşen binlerce kişi bulunuyor. TBMM’ye sunulan kanun teklifi, bu gri alanı ortadan kaldırmayı amaçlıyor.
YETKİ MSB’DE
Teklifte dikkat çeken en önemli ayrıntılardan biri ise hangi ülkelerde yapılan askerliğin Türkiye’de geçerli sayılacağının kanunda tek tek yazılmaması. Bu konuda düzenleme yapma yetkisi doğrudan Milli Savunma Bakanlığı’na bırakılıyor. Böylece; hangi ülkelerdeki zorunlu askerliklerin kabul edileceği, hangi belgelerin isteneceği, alternatif kamu hizmetlerinin askerlik yerine sayılıp sayılmayacağı, profesyonel ordu sistemine geçen ülkelerde uygulanacak kriterler, Bakanlık tarafından yönetmelikle belirlenecek. Bu yöntem, ülkelerin askerlik sistemlerinin sürekli değişmesi nedeniyle tercih edildi.
AVRUPA’DAKİ İKİNCİ VE ÜÇÜNCÜ KUŞAK
Düzenlemenin en fazla etkileyeceği kesim Avrupa’da yaşayan çifte vatandaşlar olacak. Başta Almanya olmak üzere Avusturya, İsviçre, Finlandiya, Norveç, Danimarka ve zorunlu askerlik uygulayan diğer ülkelerde askerlik yapan Türk vatandaşlarının önemli bölümünün dosyalarının yeniden değerlendirilmesi bekleniyor. Kulislere göre hükümet, uzun yıllardır gündeme gelen “aynı kişinin iki farklı devlet için askerlik yapması” eleştirisini sona erdirmeyi amaçlıyor.
VATANDAŞLIKTAN AYRILMANIN ÖNÜNE GEÇİLMESİ HEDEFLENİYOR
AK Parti kurmayları düzenlemeyi yalnızca askerlik meselesi olarak değerlendirmiyor. Teklif, son yıllarda yurt dışındaki Türk vatandaşlarına yönelik atılan adımların devamı niteliğinde görülüyor.
Ankara’da yapılan değerlendirmelerde, özellikle çifte vatandaş olan gençlerin yalnızca askerlik yükümlülüğü nedeniyle Türk vatandaşlığından ayrılmayı tercih etmelerinin de önüne geçilmesinin hedeflendiği ifade ediliyor.
KANUN TEKLİFİNDE ÖNEMLİ DÜZENLEMELER VAR
Askerlik muafiyeti maddesi dışında teklifte TSK personel sistemini ilgilendiren önemli değişiklikler de bulunuyor. Örneğin; 7 yıl görev yapan sözleşmeli erlere kamu yolu açılıyor.
Görev süresini tamamlayan ve olumlu nitelik belgesi bulunan sözleşmeli er ve erbaşlar; infaz koruma memuru, bekçi, zabıta, itfaiye eri, güvenlik görevlisi, orman muhafaza memuru ve benzeri kadrolara belirli kontenjanlarla atanabilecek.
Uzman erbaşların terfi sistemi yeniden düzenleniyor. Astsubaylığa geçiş şartları ve personel yönetimine ilişkin hükümler güncelleniyor. Askeri doktorlara yeni yükümlülük getiriliyor. Milli Savunma veya İçişleri Bakanlığı adına tıp ve diş hekimliği eğitimi alan subayların yükümlülüklerini tamamlamadan ayrılmaları halinde belirli süre mesleklerini serbest olarak icra etmelerine sınırlama getiriliyor. Düzenleme, Anayasa Mahkemesi kararları sonrasında oluşan hukuki boşluğu doldurmayı amaçlıyor.
Teklifle ayrıca; orduevleri, askeri gazinolar, vardiya yatakhaneleri, gazi uyum evleri ve bazı eğitim merkezleri yeniden “askeri mahal” kapsamına alınıyor.
KANUN TEKLİFİNİN PERDE ARKASI
Ankara kulislerinde teklifin en stratejik yönünün askerlikten çok diaspora yönetimi olduğu değerlendiriliyor. Türkiye’nin son yıllarda yurt dışında yaşayan vatandaşlarıyla bağlarını güçlendirmeye yönelik politikalarının devamı niteliğindeki düzenleme, hem çifte vatandaşların hukuki sorunlarını azaltmayı hem de vatandaşlıktan çıkış eğilimini frenlemeyi hedefliyor.
Bu nedenle teklif, yalnızca askerlik mevzuatında teknik bir değişiklik değil; Türkiye’nin yurt dışındaki vatandaşlarına yönelik yeni hukuk ve diaspora stratejisinin önemli bir adımı olarak değerlendiriliyor.
