Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile ABD Başkanı Donald Trump, bir yıl önce İskoçya'nın Turnberry kentinde haftalar süren ticaret anlaşmazlıklarının ardından bir ticaret anlaşmasına imza attı. Dünya medyasının önünde gerçekleşen el sıkışma töreniyle duyurulan anlaşma, Komisyon tarafından ulaşılabilecek en iyi sonuç olarak savunulmuştu.
Anlaşma kapsamında ABD, Avrupa Birliği'nden (AB) ithal edilen ürünlere yüzde 15 oranında gümrük vergisi uygulamayı kabul ederken, AB de çoğu ABD sanayi ürününe yönelik tarifeleri kaldırma taahhüdünde bulundu.
Avrupalı taraf ayrıca 2028 yılına kadar ABD'ye 520 milyar euro yatırım yapmayı ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), petrol ve nükleer enerji ürünleri dahil olmak üzere 700 milyar euro değerinde ABD enerjisi satın almayı taahhüt etti.
Turnberry anlaşmasının iki taraf arasındaki ticaret anlaşmazlığına son vermesi bekleniyordu. Ancak süreç bunun yerine yeni bir tartışma döneminin kapısını açtı.
Geçtiğimiz yıl boyunca Trump, AB'yi defalarca yeni gümrük vergileriyle tehdit etti. Bu durum, Avrupa tarafında anlaşmanın uygulanmasını yavaşlattı ve Avrupa Parlamentosu üyeleri anlaşmanın onay sürecini askıya aldı. AB'nin iki yasama organı arasındaki müzakerelerin ardından Birlik, nihayet 1 Temmuz'da kendi tarifelerini kaldırdı.
ABD'de ise uygulama süreci daha kolay olmadı. ABD Yüksek Mahkemesi'nin Şubat 2026'da, ABD'nin ticaret ortaklarına 2025 yılında uyguladığı tarifelerin yasa dışı olduğuna hükmetmesinin ardından Beyaz Saray yeni tarifeler yürürlüğe koymak zorunda kaldı.
Farklı bir yasal dayanakla getirilen yeni tarifelerin, Kongre tarafından uzatılmadığı takdirde bu haftanın sonunda, 24 Temmuz'da sona ermesi bekleniyor. Ancak yaklaşan ara seçimler nedeniyle bu ihtimal düşük görülüyor.
Turnberry anlaşmasının birinci yıl dönümünde, Atlantik ötesi ticaret ilişkilerinin mevcut durumuna ilişkin bilinmesi gereken dört önemli başlık şöyle:
1. ABD ile ticaret 2025’te arttı
Tarife savaşına rağmen Atlantik ötesi ticaret daralmadı. Tam tersine, şirketler Trump’ın gümrük vergileri yürürlüğe girmeden önce sevkiyatlarını öne çekerek yılın ilerleyen dönemlerindeki yavaşlamayı telafi ettiği için, AB ile ABD arasındaki mal ve hizmet ticareti 2025’te yüzde 4,5 artarak 1,8 trilyon euroya çıktı.
2025 Ocak ayından bu yana ABD’li ithalatçılar, tarife öncesi yıllarda ödedikleri 7 milyar euroya kıyasla yaklaşık 31 milyar euro tutarında ek gümrük vergisi ödemek zorunda kaldı.
Yüksek Mahkeme kararının ardından ise bir kısmı şimdiden iade edildi. Temmuz ortasında açıklanan ABD verileri, ülkenin ticaret ortaklarına dünya genelinde uygulanan gümrük vergileri için 81 milyar doların geri ödendiğini gösteriyor.
2. Avrupa, yatırım taahhütlerini yerine getirme yolunda
Avrupa Komisyonuna göre AB, ABD’de büyük ölçekli yatırımlar yapma sözünü tutacak. Kurum, 2025’in başında, AB şirketlerinin otomotiv, bilişim, kimya ve gıda dahil çeşitli ABD sektörlerine 242 milyar euroluk yatırım taahhüdünde bulunduğunu bildirdi.
Enerji yatırımlarına ilişkin olarak bir üst düzey AB yetkilisi, 700 milyar euroluk hedefin aşılacağını söyledi. Komisyon, yalnızca 2025 yılında AB’li alıcıların enerji ürünleri ithal ettiğini ve 250 milyar doları aşkın tutarda anlaşma imzaladığını belirtti.
İran’daki savaşın patlak vermesi ve AB’nin Rus gazını kademeli olarak devre dışı bırakmasıyla birlikte, ABD’den sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ve petrol alımları rekor seviyelere ulaştı. Yeni nükleer projeler de ABD’li ortaklarla iş birliği içinde hayata geçirilecek.
3. Muafiyetler, çelik ve alüminyum konusunda müzakereler sürüyor
AB ile ABD arasındaki ticaret öyküsü henüz sona ermiş değil. Brüksel ve Washington, AB malları için yeni gümrük vergisi muafiyetlerini müzakere etmeye başladı. Turnberry anlaşması bu gelecekteki görüşmelere atıfta bulunuyordu, ancak Beyaz Saray müzakerelerin başlamasından önce AB’nin anlaşmanın kendisine düşen kısmını uygulamasını istedi.
Geçen sonbaharda Komisyon, Avrupalı şirketlerle birlikte, gümrük vergilerinin eski seviyelerine çekilmesini umduğu yüzlerce üründen oluşan bir liste hazırladı. Kısa süre önce ABD tarafına iletilen liste, yaklaşık 150 milyar euroluk AB ihracatını kapsıyor ve Roquefort peyniri, zeytinyağı, şaraplar ve alkollü içkiler gibi sembolik ürünleri içeriyor.
Avrupalılar çelik ve alüminyum konusunda da ilerleme kaydetmeyi umuyor. ABD, dünyanın dört bir yanındaki ticaret ortaklarından yapılan ithalata hâlâ yüzde 50 gümrük vergisi uyguluyor. Ancak Komisyon, Beyaz Saray hem üretimi ülkeye geri çekmek hem de Çin’in büyük ölçekli kapasite fazlasıyla mücadele etmek istediği için görüşmelerin zorlu geçmesini bekliyor.
4. ABD yeni gümrük vergileri hazırlıyor
Yüksek Mahkeme kararının ardından Beyaz Saray, Turnberry anlaşmasının belirlediği yüzde 15’lik üst sınıra kadar gümrük vergisi uygulayabilmek için yeni bir hukuki dayanağa başvurmak zorunda kaldı. Ancak bu vergilerin süresi cuma günü doluyor ve ABD şimdiden ek gümrük vergileri koymanın yeni yollarını arıyor.
Bunun sonucunda Avrupalı yetkililer, Beyaz Saray’ın 1974 Ticaret Yasası’nın 301’inci bölümü uyarınca başlatılan soruşturmaların ardından zorla çalıştırmayı ve kapasite fazlasını hedef alan yeni gümrük vergileri getirmesini bekliyor. Zorla çalıştırmaya ilişkin vergiler şimdiden duyuruldu ve AB’nin bu alanda halihazırda zorla çalıştırmayı yasaklayan mevzuatı bulunduğunu savunmasına rağmen, ilk olarak onların yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
Üst düzey bir AB yetkilisi, “Elbette zorla çalıştırmaya ilişkin tespitlere katılmıyoruz ve bunu ABD’li muhataplarımıza çok net bir şekilde ilettik,” diye konuştu. “Ancak temel hedef, anlaşmaya uyulmasını sağlamak ve şirketlerimizin orada öngörülen istikrar ve öngörülebilirlikten yararlanabilmesi.”
Bu nedenle, söz konusu gelecekteki gümrük vergileri yüzde 15’lik üst sınırı aşmadığı sürece AB bunlara karşı çıkmayacak.
Komisyon ayrıca 301’inci bölüm kapsamında Almanya’daki ilaç fiyatlandırmasına yönelik bir ABD soruşturmasını yakından takip ediyor. ABD Ticaret Bakanlığı, “Almanya’nın yenilikçi farmasötik ürünler için sürekli olarak düşük ödeme yapmasının makul olmadığını veya ayrımcı olduğunu ve ABD ticaretini yüklediğini ya da kısıtladığını” tespit ederse, bu soruşturma da cezai gümrük vergilerine yol açabilir.
