ABD ve İsrail bombalarıyla hayatını kaybeden İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney’in naaşı, Cuma günü Tahran’daki devasa taziye salonunda katafalka konuldu. Din adamları, üst düzey yetkililer, yabancı delegasyonlar ve binlerce yaslı vatandaş, rejim için kritik bir dönemeçte son görevlerini yerine getirmek üzere salondaki yerini aldı.
Reuters'ın haberine göre bu cenaze merasimi İran için son derece kritik bir döneme denk geliyor. Devrim Muhafızları Ordusu tarafından desteklenen dini yönetim, en büyük ve en güçlü düşmanlarına karşı verdikleri bu varoluşsal savaştan sağ çıkmanın verdiği özgüvenle hareket ediyor.
Yetkililer, katılımı artırmak amacıyla halka ücretsiz ulaşım, yiyecek ve konaklama imkanları sunarak önümüzdeki günlerde düzenlenecek büyük yürüyüşler için milyonları mobilize etmek istiyor.
1979 devriminden neredeyse yarım asır sonra, cenaze öncesinde resmi makamlarca yapılan tüm "ulusal birlik" beyanatlarına rağmen İran içeride belki de hiç olmadığı kadar derin bir bölünme yaşıyor.
Analistler, dini yönetime olan halk desteğinin son derece zayıfladığını vurguluyor. Dahası, babasının öldürüldüğü saldırıda yaralanan ve İran’ın yeni Dini Lideri olan Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’in, o günden bu yana tek bir güncel fotoğrafı veya görüntüsü dahi kamuoyuyla paylaşılmadı.
Yıllardır süren ağır yaptırımlar ülke ekonomisini felç ederken, ülke genelinde dalga dalga büyüyen kitlesel protestolar güvenlik güçlerince giderek artan bir şiddetle bastırıldı.
Bu süreç, geçtiğimiz Ocak ayında binlerce göstericinin hayatını kaybetmesiyle zirveye ulaşmıştı. Bu hafta Tahran yönetimi, tüm bu kronik sorunları bir kenara iterek devletin gücünü ve kitlesel halk desteğini sergileyen bir illüzyon sahneliyor.
Tahran sokakları sıkı bir kontrol altında tutuluyor. Askeri ve polis araçları ana yolları kapatırken, polisler ve siyah gömlekli gönüllü Basij milisleri motosikletlerle devriye geziyor. İran, cenaze törenleri sırasında gelebilecek olası bir hamleye karşı Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’i sert bir dille uyardı.
Siyah sarık ve poşu detayı
Cuma günü tabutlar, ellerini yukarı kaldırmış bekleyen kalabalığın omuzlarında taziye salonuna getirildikten sonra; ulusal bayraklar ve siyah yas sancaklarının çevrelediği, çinilerle bezeli yüksek kemerli bir nişin önündeki beyaz, basamaklı bir platforma yerleştirildi.
Hz. Muhammed’in soyundan geldiğini iddia eden din adamlarının taktığı siyah sarık, tabutun üzerine serilen kareli bir poşunun (kefiye) üzerine konuldu. Bu poşu, İran'da militan devrimci ideallerin ve Filistinlilerle dayanışmanın en önemli sembolü olarak kabul ediliyor.
Batılı yetkililerin davet edilmediği törene Doğu blokundan üst düzey katılım gerçekleşti. Eski Rusya Devlet Başkanı Dmitry Medvedev, Çin Ulusal Halk Kongresi Başkan Yardımcısı He Wei, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Irak Cumhurbaşkanı Abdüllatif Reşid (Nizar Amedi) törene katılan yabancı liderler ve yetkililer arasında yer aldı. Ayrıca, İsrail saldırılarında öldürülen İran’ın Lübnanlı yakın müttefikleri Hizbullah lideri Hasan Nasrallah ve üst düzey komutan İmad Mugniye’nin aileleri de merasimde hazır bulundu.
İran'ın kendi siyasi lider kadrosu (Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanı ve Dışişleri Bakanı) Cuma sabahı tabutun başında dua edip gözyaşı döktü.
Bir grup general ise tabutun önünde selam durdu. Bu generallerin arasında, suikast korkusu nedeniyle atandığından beri kamuoyu önüne hiç çıkmayan yeni Devrim Muhafızları Komutanı Ahmad Vahidi de vardı.
Massive crowds gathered early on day one of the farewell ceremony for the martyred leader, Ayatollah Khamenei
— IRIB (Islamic Republic of Iran Broadcasting) (@iribnews_irib) July 4, 2026
Public visitation continues for two days at Tehran’s Mosalla, followed by the funeral procession in Tehran on the third day. pic.twitter.com/087yQW52Zo
İki ülke 5 şehir
İran’ın teokratik sisteminde Hamaney sadece bir devlet başkanı veya devrimci hareketin lideri değil, aynı zamanda Şii inancına göre 9. yüzyılda gözden kaybolan 12. İmam’ın yeryüzündeki temsilcisi olarak görülüyordu.
Bu nedenle, bir düşman saldırısında hayatını kaybetmesi, Şiiliğin derin şehadet ve yas geleneğiyle birebir örtüşüyor. Şehrin sokaklarına asılan ve Şiiliğin üçüncü imamı Hz. Hüseyin’in 7. yüzyıldaki şehadetine atıfta bulunan siyah bayraklar bu güçlü sembolizmi açıkça ortaya koyuyor.
Perşembe gecesi Tahran merkezinde toplanan bir Basij üyesinin liderliğindeki kalabalık, Hamaney’in posterlerini dağıtırken gözyaşları içinde sloganlar attı. Cenazeye İsfahan’dan sınıf arkadaşlarıyla katılan 18 yaşındaki öğrenci Mobina Razaaghi, "İnşallah liderimizin kanı yerde kalmayacak. Ancak intikamı alındığında ve adalet yerini bulduğunda halkın bu derin acısı biraz olsun hafifleyebilir" dedi.
Hamaney ile aynı saldırıda hayatını kaybeden ve yanındaki tabutlarda sergilenenler arasında kızı, damadı, bebek yaştaki kız torunu ve yeni lider Mücteba’nın eşi de bulunuyor.
In Tehran, international delegations, Heads of State, and Foreign Ministers have gathered to pay tribute to Ayatollah Ali Khamenei.
— IRAN in Ireland (@DublinIran) July 3, 2026
Delegations from more than 100 countries are taking part in the funeral ceremonies. pic.twitter.com/WeksmbyvPL
Savaş nedeniyle ertelenen defin
İslam inancına göre cenazelerin ölümden sonraki bir gün içinde defnedilmesi gerekmesine rağmen, savaş ortamında bu büyüklükte bir tören düzenlemenin getirdiği güvenlik riskleri nedeniyle defin işlemi, geçen ay varılan geçici ateşkes anlaşmasına kadar ertelenmişti.
Şu anda Tahran’da oteller yas tutanlar için %50 indirim sunarken; okullar, camiler ve spor salonları konaklama için hazır hale getirildi. Otobüs ve demiryolu ağları da ana etkinlik hatlarına hizmet verecek şekilde yeniden düzenlendi.
Yetkililerin tarihi bir kitle hareketine sahne olacağını iddia ettiği Pazartesi günkü büyük Tahran yürüyüşünün ardından, Hamaney’in naaşı Salı günü Şii hiyerarşisinin merkezi olan kutsal ilim şehri Kum’a götürülecek.
Çarşamba günü ise cenaze Irak’a taşınarak Necef ve Kerbela kutsal şehirlerinde, İran’ın bölgedeki Şii vekil güçlerinin önde gelen isimlerinin katılımıyla törenlere sahne olacak.
Ayetullah Ali Hamaney, Perşembe günü düzenlenecek son bir yürüyüşün ardından, İran’da büyük bir manevi bağlılık duyulan İmam Rıza Türbesi’nin bulunduğu Meşhed şehrinde toprağa verilecek.
