ABD-İran çatışması, 15 Temmuz’u 16 Temmuz’a bağlayan gece yeni ve daha geniş bir aşamaya geçti. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, Türkiye saatiyle 22.00’de İran’a yönelik günün ikinci saldırı dalgasını başlattı.
ABD savaş uçakları, savaş gemileri ve insansız sistemlerinin katıldığı operasyon yaklaşık yedi saat sürdü. Saldırılar Türkiye saatiyle 16 Temmuz 05.00 civarında tamamlandı.
İlk açıklamalara göre komuta merkezleri, hava savunma sistemleri, füze ve insansız hava aracı kapasitesi ile kıyı gözetleme tesisleri hedef alındı.
ABD-İran çatışması saat 22.00’de yeni aşamaya geçti
ABD ordusu, aynı günün sabah saatlerinde Büyük Tunb Adası’ndaki kıyı savunma sistemleri ile seyir füzesi depolama ve fırlatma alanlarını 90 dakika boyunca vurmuştu.
İkinci dalga ise ilk saldırıdan yaklaşık dokuz saat sonra, Türkiye saatiyle 22.00’de başladı. Operasyonun yalnızca Hürmüz Boğazı kıyılarında kalmaması, çatışmanın coğrafi kapsamının genişlediğini gösterdi.
ABD, hedeflerin gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişini tehdit eden İran askeri kapasitesine ait olduğunu savundu. Tahran ise saldırıları egemenliğine yönelik doğrudan bir savaş eylemi olarak nitelendirdi.
ABD-İran çatışması böylece gündüz ve gece boyunca sürdürülen kesintisiz saldırı düzenine dönüştü.
Saldırılar Tahran ve Semnan’a ulaştı
İran devlet medyası, 16 Temmuz’un ilk saatlerinde Tahran çevresinde patlamalar duyulduğunu ve hava savunma sistemlerinin devreye girdiğini bildirdi.
Son çatışma turunda ABD saldırılarının ilk kez başkent çevresine kadar ulaştığı belirtildi. Saldırıların kesin hedefleri ve yol açtığı hasar henüz bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmadı.
İran’ın balistik füze üretimi ve uzay programıyla bağlantılı tesislerinin bulunduğu Semnan eyaletinde de saldırılar yaşandığı açıklandı.
Tahran’ın yaklaşık 250 kilometre güneybatısındaki Khondab kentinde en az iki patlama bildirildi. Böylece saldırı alanı İran’ın güney kıyılarından ülkenin iç ve kuzey bölgelerine doğru genişledi.
Bandar Abbas ve kıyı savunması hedef alındı
ABD ordusunun açıkladığı hedefler arasında İran’ın Hürmüz Boğazı kıyısındaki en önemli limanlarından Bandar Abbas da yer aldı.
Bandar Abbas; İran donanması, Devrim Muhafızları ve ülkenin ticari deniz taşımacılığı açısından stratejik önem taşıyor. Liman çevresindeki askeri altyapı, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğini izleyen ve gerektiğinde hedef alabilen sistemleri barındırıyor.
İran medyası Bandar Abbas’ın yanı sıra Ahvaz, Konarak, Sirik ve Keşm çevresinde de patlamalar meydana geldiğini bildirdi.
Ahvaz’da çocuk kanser merkezinin de bulunduğu bir hastanenin yakınındaki saldırı nedeniyle bina geçici olarak tahliye edildi. Saldırının hastaneyi doğrudan hedef aldığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.
ABD-İran çatışması içinde Hürmüz kıyısındaki radar, füze ve küçük deniz aracı kapasitesinin hedef alınması, Washington’ın boğaz üzerindeki askerî baskıyı artırmayı amaçladığını gösteriyor.
Belma tankeri Hellfire füzeleriyle durduruldu
ABD güçleri gece saatlerinde İran’ın ana petrol ihracat merkezlerinden Kharg Adası’na doğru ilerleyen Belma adlı boş petrol tankerine de müdahale etti.
Curaçao bayraklı geminin yapılan uyarılara cevap vermediği ve ABD’nin yeniden uygulamaya koyduğu deniz ablukasını ihlal etmeye çalıştığı öne sürüldü.
ABD ordusu, bir hava aracından tankerin bacasına Hellfire füzeleri ateşleyerek gemiyi hareket edemez hâle getirdiğini açıkladı. Geminin mürettebatının durumu ve gövdede oluşan hasarın boyutu hakkında ayrıntılı bilgi verilmedi.
Tanker saldırısının kesin saati açıklanmadı. Ancak olayın 15 Temmuz saat 22.00’de başlayan ikinci saldırı dalgasıyla aynı gece içinde gerçekleştiği bildirildi.
Washington, ablukanın yeniden başlamasından bu yana iki geminin rotasını değiştirdiğini ve Belma tankerini durdurduğunu açıkladı.
ABD-İran çatışmasında İran sabaha karşı karşılık verdi
İran Devrim Muhafızları, ABD saldırılarının ardından Bahreyn ve Kuveyt’teki Amerikan askerî hedeflerine füze ve insansız hava araçları gönderdiğini duyurdu.
İran, Kuveyt’teki Ali Al Salem Hava Üssü’nde bulunan radar sistemi ile ABD askerlerinin toplandığı bir alanı hedef aldığını öne sürdü.
Bahreyn’deki ABD askerî varlığına yönelik saldırılar da sabaha karşı gerçekleştirildi. Bölge ülkelerinin hava savunma sistemleri bazı füze ve insansız hava araçlarını engellemek için devreye girdi.
İran ayrıca Ürdün’deki ABD askerî tesislerini de hedef aldığını açıkladı. Saldırıların yol açtığı hasar ve can kayıpları konusunda bağımsız doğrulama bulunmuyor.
ABD-İran çatışması doğrudan iki ülkenin sınırlarını aşarak Amerikan üslerine ev sahipliği yapan Körfez ülkelerini de içine çekmiş durumda.
Can kaybına ilişkin rakamlar netleşmedi
İranlı yetkililer, son günlerdeki ABD saldırılarında 35’ten fazla kişinin hayatını kaybettiğini ve 300’den fazla kişinin yaralandığını bildirdi.
Bu rakamlar yalnızca 15 Temmuz saat 22.00’den sonraki saldırıları değil, son günlerde gerçekleştirilen bütün saldırı dalgalarını kapsıyor.
İran devlet televizyonu, Sistan ve Belucistan eyaletindeki 388’inci Mekanize Piyade Tugayı kışlasına düzenlenen başka bir ABD saldırısında en az 13 füzenin kullanıldığını ve yedi askerin öldüğünü aktardı.
Ancak bu saldırının ikinci gece dalgası içinde tam olarak hangi saatte gerçekleştiği açıklanmadı.
Hasarın büyüklüğü, vurulan hedeflerin faaliyetlerini sürdürüp sürdürmediği ve İran’ın füze kapasitesinin ne ölçüde etkilendiği henüz bilinmiyor.
ABD-İran çatışması petrolü 85 doların üzerine taşıdı
Saldırıların Hürmüz Boğazı, Bandar Abbas ve Kharg Adası çevresine yoğunlaşması petrol piyasasında arz endişesini yeniden artırdı.
Brent petrol 16 Temmuz işlemlerinde 85 doların üzerine çıktı. Fiyatlar, ABD ile İran arasındaki saldırıların yeniden hızlanmasıyla üst üste dördüncü işlem gününde yükseldi.
Hürmüz Boğazı, savaş öncesinde küresel petrol ve doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte birinin geçtiği en önemli enerji yollarından biriydi.
Boğazdaki askerî faaliyetler gemi geçişlerini, sigorta primlerini ve navlun maliyetlerini artırıyor. Bazı ticari gemilerin ABD ordusunun refakat tekliflerini güvenlik endişesiyle geri çevirdiği de bildirildi.
Petrol fiyatlarının yüksek kalması Türkiye’de akaryakıt maliyetleri, enflasyon beklentileri ve cari açık üzerinden baskı yaratabilir. Ulaştırma ve enerji yoğun sektörlerde maliyet görünümü de Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelere daha duyarlı hâle geldi.
Bundan sonra hangi eşik izlenecek?
ABD Başkanı Donald Trump saldırıların sürebileceğini belirtirken enerji altyapısı, elektrik santralleri ve köprüleri de hedef alma tehdidinde bulundu.
İran ise ablukaya devam edilmesi hâlinde yalnızca Hürmüz Boğazı’nı değil, bölgedeki diğer enerji ihracat yollarını da hedef alabileceği uyarısını yaptı.
Bir sonraki kritik eşik, İran’ın ABD üslerine yönelik yeni bir saldırı düzenleyip düzenlemeyeceği ve Washington’ın üçüncü bir saldırı dalgası başlatıp başlatmayacağı olacak.
Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi geçişlerinin daha fazla azalması veya enerji altyapısının doğrudan hedef alınması, petrol fiyatlarında yeni bir yükseliş dalgasına yol açabilir.
