ABD ile İran arasında savaşı sona erdirmeyi ve Tahran’ın nükleer programına sıkı sınırlamalar getirmeyi hedefleyen 14 maddelik taslak mutabakat metni gündeme geldi. Bloomberg’in gördüğünü aktardığı taslak metne göre, ABD ve İran’ın 19 Haziran’da İsviçre’de bir mutabakat zaptı imzalaması bekleniyor. Metin, imzanın ardından taraflar arasında 60 gün sürecek müzakerelerin başlamasını ve bu süreç sonunda nihai anlaşmaya varılmasını öngörüyor.
İsrail, ABD-İran mutabakatına rağmen Lübnan'ın güneyini vurdu
Taslak, savaşın tüm cephelerde derhal ve kalıcı biçimde sona erdirilmesini, tarafların birbirlerine karşı herhangi bir saldırgan eylemde bulunmamasını ve güç kullanma tehdidinden kaçınmasını içeriyor.
TÜM CEPHELERDE SAVAŞIN SONLANDIRILMASI ÖNGÖRÜLÜYOR
Taslak metnin ilk maddesinde, İran İslam Cumhuriyeti ile ABD’nin ve mevcut savaşta yer alan müttefiklerinin, mutabakatın imzalanmasıyla birlikte Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal ve kalıcı olarak sona erdiğini ilan edeceği belirtiliyor.
Tarafların bundan sonra birbirlerine karşı düşmanca eylem başlatmayacağı, kuvvet kullanmayacağı ya da kuvvet kullanma tehdidinde bulunmayacağı ifade ediliyor.
Metinde ayrıca ABD ve İran’ın birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi, iç işlerine karışmamayı taahhüt edeceği kaydediliyor.
NİHAİ ANLAŞMA İÇİN 60 GÜNLÜK SÜRE
Taslak mutabakata göre taraflar, en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmaya varmak üzere müzakere edecek. Bu sürenin ancak karşılıklı rızayla uzatılabileceği belirtiliyor.
Metin, nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde bağlayıcı bir kararla onaylanmasını da öngörüyor.
DENİZ ABLUKASI KALDIRILACAK, TİCARET TRAFİĞİ YENİDEN BAŞLAYACAK
Taslakta ABD’nin, mutabakatın imzalanmasının hemen ardından deniz ablukasını kaldırması ve İran’a yönelik müdahale ya da engellemeleri önlemesi öngörülüyor.
Buna göre deniz trafiğinin en geç 30 gün içinde savaş öncesi kapasitesine döndürülmesi hedefleniyor. ABD’nin ayrıca nihai anlaşmadan sonraki 30 gün içinde çevre bölgelerdeki güçlerini geri çekmeyi taahhüt edeceği ifade ediliyor.
İran tarafı da Basra Körfezi ile Umman Denizi arasındaki ticari gemi trafiğinin yeniden başlaması için gerekli adımları atacak. Bu kapsamda teknik engellerin kaldırılması ve mayınların etkisiz hale getirilmesi gibi süreçlerin İran tarafından yürütüleceği belirtiliyor.
İRAN İÇİN EN AZ 300 MİLYAR DOLARLIK EKONOMİK PLAN
Taslak metindeki en dikkat çekici başlıklardan biri İran’ın ekonomik rehabilitasyonu oldu.
Buna göre ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın ekonomik kalkınması ve yeniden yapılandırılması için tarafların üzerinde anlaşacağı kapsamlı bir plan oluşturmayı taahhüt edecek.
Bu plan kapsamında en az 300 milyar dolarlık finansman sağlanması öngörülüyor. Uygulama mekanizmasının ise nihai anlaşmanın parçası olarak 60 gün içinde formüle edileceği belirtiliyor.
YAPTIRIMLARIN KALDIRILMASI MASADA
Taslak metin, İran’a yönelik yaptırımların kaldırılmasını da içeriyor.
ABD’nin, nihai anlaşma kapsamında belirlenecek takvime göre İran’a uygulanan tüm yaptırım türlerini sona erdirmeyi taahhüt edeceği ifade ediliyor. Buna Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararları ve ABD’nin tek taraflı birincil ve ikincil yaptırımları da dahil ediliyor.
Ayrıca mutabakatın imzalanmasının ardından, yaptırımlar kaldırılana kadar ABD Hazine Bakanlığı’nın İran ham petrolü, petrokimya ürünleri ve bunlarla bağlantılı bankacılık, sigorta ve taşımacılık hizmetleri için muafiyetler yayımlaması öngörülüyor.
DONDURULMUŞ VARLIKLARIN SERBEST BIRAKILMASI PLANLANIYOR
Taslakta İran’ın dondurulmuş ya da kısıtlı fon ve varlıklarının da serbest bırakılması başlığı yer alıyor.
ABD’nin, müzakerelerde ilerleme sağlanmasına bağlı olarak İran’ın dondurulmuş varlıklarının tamamen kullanılabilir hale getirilmesi için gerekli izin ve lisansları yayımlayacağı belirtiliyor.
Bu fonların İran Merkez Bankası tarafından belirlenecek nihai yararlanıcı ödemelerinde kullanılabileceği ifade ediliyor.
İRAN’DAN NÜKLEER SİLAH TAAHHÜDÜ
Taslak metinde İran, nükleer silah üretmeyeceğini yeniden teyit ediyor.
Buna karşılık zenginleştirilmiş nükleer materyalin akıbeti, İran’ın nükleer ihtiyaçları ve karşılıklı mutabakat sağlanacak diğer nükleer başlıkların nihai anlaşmada ele alınacağı belirtiliyor.
Nihai anlaşmaya kadar İran’ın nükleer programında mevcut durumu koruması, ABD’nin ise İran’a yeni yaptırım uygulamaması ya da bölgedeki askeri varlığını güçlendirmemesi öngörülüyor.
ABD ile İran anlaşmasının detayları ortaya çıkıyor: İran ekonomik olarak nefes alacak
UYGULAMA MEKANİZMASI KURULACAK
Taslak, nihai anlaşmanın uygulanmasını ve tarafların gelecekteki yükümlülüklerini izleyecek bir mekanizma kurulmasını da içeriyor.
Mutabakatın imzalanmasının ardından, deniz ablukasının kaldırılması, ticari gemi trafiğinin yeniden başlaması, petrol ve petrokimya ihracatına ilişkin muafiyetler ile dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasına yönelik adımların uygulanmaya başlaması halinde tarafların nihai anlaşma için müzakerelere geçeceği belirtiliyor.
Taslak metnin resmiyet kazanması halinde, ABD-İran hattında yalnızca savaşın sona erdirilmesi değil, yaptırımlar, enerji ihracatı, nükleer program ve bölgesel güvenlik başlıklarında da kapsamlı bir pazarlık sürecinin başlayacağı değerlendiriliyor.
