ABD ile İran’ın, 100 günü aşan savaşı sona erdirmek için mutabakat zaptı üzerinde anlaştığı bildirildi. Al Jazeera’nin derlemesine göre Pakistan ve Katar’ın arabuluculuğunda varılan anlaşmanın, 19 Haziran Cuma günü İsviçre’nin Cenevre kentinde resmî olarak imzalanması bekleniyor.
ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmanın tamamlandığını açıklarken Hürmüz Boğazı’nın cuma günü tüm gemi geçişlerine açılacağını söyledi. İran ise ABD’nin limanlarına yönelik deniz ablukasının derhal kaldırılacağını bildirdi.
Al Jazeera’ye göre anlaşma, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırı düzenlemesinin ardından başlayan ve küresel enerji krizini tetikleyen savaşı sona erdirmeyi hedefliyor. İran, anlaşmanın 2 Mart’tan bu yana yoğun İsrail saldırıları altında olan Lübnan’ı da kapsadığını açıkladı.
Al Jazeera, 100 günü aşan savaşı sona erdirmesi beklenen ABD-İran mutabakatının taraflar, arabulucular, anlaşma maddeleri ve imza takvimine ilişkin detaylarını 5 soruda derledi.
1. Taraflar anlaşma için ne dedi?
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreterliği, ABD ile varılan anlaşmanın tüm cephelerde çatışmaların derhal durdurulmasını içerdiğini açıkladı.
Açıklamada, “Varılan anlaşmalar temelinde, Lübnan dahil tüm cephelerde savaş ve askeri operasyonlar bu geceden itibaren derhal ve kalıcı olarak sona erecek. Ayrıca İran’a yönelik deniz ablukası derhal ve tamamen kaldırılacak” denildi.
İran tarafı, mutabakat zaptının 19 Haziran Cuma günü resmî olarak imzalanacağını bildirdi. Nihai anlaşmaya yönelik müzakerelerin ise karşı tarafın mutabakat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesinden sonra başlayacağı belirtildi.
ABD Başkanı Donald Trump ise Truth Social hesabından yaptığı açıklamada, İran ile anlaşmanın tamamlandığını belirtti. Trump, “Hürmüz Boğazı’nın ücretsiz olarak açılmasını ve ABD deniz ablukasının derhal kaldırılmasını tamamen onaylıyorum. Dünyanın gemileri, motorlarınızı çalıştırın. Petrol aksın” dedi.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de anlaşmanın Orta Doğu’da “yeni bir dönemin” kapısını aralayabileceğini söyledi. Vance, Trump’ın Körfez ülkeleri ve bölgesel ortaklarla yürüttüğü diplomasinin anlaşmanın önünü açtığını savundu.
2. Anlaşmayı ilk kim duyurdu?
Anlaşmayı ilk olarak Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif duyurdu. Al Jazeera’nin aktardığına göre Şerif, pazar günü sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada ABD ile İran arasında anlaşmaya varıldığını bildirdi.
Pakistan, Tahran ile Washington arasındaki dolaylı görüşmelerde arabuluculuk rolü üstlenmişti. Şerif, açıklamasında Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirilmesi konusunda anlaşmaya varıldığını belirtti.
Şerif, bu hafta arabulucuların teknik görüşmeler ve resmî imza töreni için bir dizi toplantıyı kolaylaştıracağını da söyledi.
3. Anlaşmada hangi maddeler var?
Al Jazeera, İran haber ajansı Mehr’e dayandırdığı bölümde taslak anlaşmanın 14 maddeden oluştuğunu aktardı. Buna göre anlaşmada, Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların derhal ve kalıcı olarak sona erdirilmesi, deniz ablukasının 30 gün içinde tamamen kaldırılması, ABD’nin İran çevresindeki güçlerini çekmesi ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması gibi başlıklar yer alıyor.
Taslakta ayrıca petrol satışlarına yönelik yaptırımların askıya alınması, nükleer başlıklarda nihai anlaşmaya 60 gün içinde varılması ve bu süreçte İran’ın dondurulmuş 24 milyar dolarlık varlığının serbest bırakılması da bulunuyor.
Mehr’e göre nihai müzakereler, İran’ın dondurulmuş varlıklarının yarısı serbest bırakılmadan ve Hürmüz Boğazı’na ilişkin kısıtlamalar kaldırılmadan başlamayacak.
Haberde, İran’ın füze programı ve direniş gruplarına desteğine ilişkin başlıkların müzakere gündeminden çıkarıldığı da belirtildi. Ancak Al Jazeera, Mehr’in aktardığı bu ayrıntıları bağımsız olarak doğrulayamadığını vurguladı.
4. Arabulucu ülkeler ne söyledi?
Pakistan ve Katar, anlaşmanın sağlanmasında kilit arabulucu ülkeler olarak öne çıktı. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ABD ve İran’a diplomatik çözüme bağlılıkları için teşekkür ederken, Katar’ın anlaşmaya ulaşılmasındaki desteğini özellikle vurguladı.
Şerif ayrıca Suudi Arabistan ve Türkiye’ye de süreçteki katkıları nedeniyle teşekkür etti.
Katar Dışişleri Bakanlığı da ABD ile İran arasında varılan mutabakatı memnuniyetle karşıladığını açıkladı. Bakanlık, özellikle Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını da içeren anlaşmanın, bölgesel ve küresel ekonomik büyümeyi destekleyecek önemli bir adım olduğunu bildirdi.
Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman bin Casim Al Sani de Pakistan’a ve anlaşmanın koşullarının oluşmasına katkı sağlayan tüm bölgesel ve uluslararası taraflara teşekkür etti.
5. Anlaşma ne zaman imzalanacak?
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’e göre anlaşmanın resmî imza töreni 19 Haziran Cuma günü İsviçre’de yapılacak. Al Jazeera, imza öncesinde hafta boyunca teknik görüşmelerin yürütüleceğini aktardı.
Tarafların açıklamalarına göre süreç, önce çatışmaların durdurulması ve ablukaların kaldırılması, ardından da nihai anlaşmaya ilişkin teknik müzakerelerin başlaması üzerine kurulacak.
